TIẾT 151,152,153:

Những ngôi sao xa
xôi (Lê Minh Khuê)

KIẾN THỨC CẦN
ĐẠT
1

2

3

Nắm được kiến thức về tác giả, tác
phẩm, tóm tắt cốt truyện

Cảm nhận về cuộc sống, vẻ đẹp chung
và riêng của các nữ thanh niên xung
phong
Hiểu được tình yêu quê hương đất nước
và niềm tự hào về truyền thống dân tộc

I

TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
2. Tác phẩm

II

PHÂN TÍCH
1.Hoàn cảnh sống và chiến đấu
2.Hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong

III TỔNG KẾT
1.Nội dung
2.Nghệ thuật

I

TÌM HIỂU CHUNG

Tác giả
- Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê Tĩnh Gia, Thanh Hoá.
- Thuộc thế hệ nhà văn thời kỳ chống Mỹ.
- Là thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường
Sơn.
1

Trước
1975

Viết về cuộc sống chiến đấu của thanh niên
xung phong, bộ đội trên đường Trường Sơn.

Sau 1975

Viết về những chuyển biến của xã hội và con
người trên tinh thần đổi mới

Sở trường: Viết truyện ngắn với ngòi bút miêu tả
tâm lí phụ nữ tinh tế, đặc sắc.

Bổ sung:
+ Năm 1965, Lê Minh Khuê tham gia vào lực lượng Thanh
niên xung phong chống Mĩ.
+ Vào năm 1967, tác giả có những bài báo đầu tiên và năm
1969 bà bắt đầu viết văn.
+ Ngoài việc viết văn bà còn từng làm phóng viên cho nhiều
báo đài.
BS: Bà nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học, nghệ thuật
năm 2012; Giải thưởng Văn học ASEAN 2019; Giải thưởng Hội
Nhà văn Việt Nam cho các tập truyện ngắn “Một chiều xa thành
phố” (1978), “Trong làn gió heo may” (2001), “Làn gió chảy qua”
(2017); Giải thưởng mang tên nhà văn Byeong-ju Lee của Hàn
Quốc năm 2008 với tập truyện ngắn “Những ngôi sao, trái đất,
dòng sông”

Một số tác phẩm tiêu biểu

2

Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác

– Truyện ngắn Những ngôi sao xa xôi viết
năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mĩ
diễn ra vô cùng ác liệt, tác giả từng là chiến sĩ
thanh niên xung phong ở Trường Sơn.

b. Tình huống truyện
Ba nữ thanh niên xung phong - mỗi người
một xuất thân, tính cách khác nhau nhưng lại
thuộc một tổ trinh sát mặt đường tại một trọng
điểm trên tuyến đường Trường Sơn.
Nhiệm vụ hàng ngày của họ là quan sát
địch ném bom, đo khối lượng đất đá phải san
lấp, đánh dấu các trái bom chưa nổ và phá bom.
Công việc tuy vất vả nhưng họ vẫn giữ
tinh thần lạc quan, vui vẻ.
Ý nghĩa: Thể hiện tâm hồn hồn nhiên trong
sáng đầy mơ mộng và lòng dũng cảm, tinh thần
đoàn kết, tình đồng chí đồng đội của người lính
trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

c. Ngôi kể: ngôi thứ nhất

 Chân thực, gần gũi
 Nổi bật thế giới nội tâm

c. Bố cục
Phần 1: Từ đầu…...
ngôi sao trên mũ
 Hoàn cảnh sống
và làm việc của tổ
trinh sát mặt đường

Phần 2: Tiếp…... tự
bịa ra nữa
 Một lần phá bom Phần 3: Phần còn lại
Nho bị thương, được  Niềm vui khi đón
đồng đội chăm sóc
cơn mưa đá bất ngờ
đổ trên cao điểm

Ý nghĩa nhan đề
• “Những ngôi sao xa xôi” – xuất phát từ đặc điểm đôi mắt nv chính – P.Định
• “Những ngôi sao xa xôi” chỉ những ngôi sao tỏa sáng lấp lánh trên bầu trời đêm.
Đó chính là biểu tượng cho vẻ đẹp vĩnh hằng của vũ trụ.
• Đặt trong nội dung câu chuyện, “Những ngôi sao xa xôi” trở thành hình ảnh ẩn
dụ chỉ vẻ đẹp tâm hồn những cô gái thanh niên xung phong nơi núi rừng
Trường Sơn khói lửa. Họ như những ngôi sao lặng lẽ tỏa sáng cho th ế hệ tr ẻ noi
theo. Họ chính là biểu tượng về phẩm chất cách mạng, tâm hồn trong sáng, h ồn
nhiên, lạc quan, đầy trẻ trung, mơ mộng.
• “Những ngôi sao xa xôi” còn giúp thể hiện chủ đề tác phẩm. Đây là một nhan đề
mang nét đặc trưng của văn học thời kì kháng chiến chống Mĩ cứu n ước.

2

Tác phẩm

Tóm tắt
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Các nhóm có 8p để đọc
và tóm tắt lại tác phẩm
(hình thức tùy chọn và
thuyết trình trước lớp)

Tóm tắt
1

2
3

4

Ba Nữ thanh niên xung phong (Định và Nho, chị Thao) đã làm thành một tổ
trinh sát mặt đường tại một cao điểm trên tuyến đường Trường Sơn
Nhiệm vụ của họ là quan sát địch ném bom, đo khối lượng đất đá ph ải san
lấp do bom địch gây ra, đánh dấu vị trí của các trái bom chưa nổ và phá
bom
Tuy vậy, họ vẫn lạc quan yêu đời, có những giây phút thanh thản, mơ mộng
và họ rất yêu thương nhau trong tình đồng đội, dù mỗi người một cá tính
Phương Định, nhân vật kể chuyện và là nhân vật chính, là cô gái hay mơ
mộng, luôn nhớ về những kỷ niệm với gia đình và thành phố quê hương.
Đoạn cuối chuyện tập trung tả tâm trạng Phương Định trong một lần phá
bom và Nho bị thương được 2 đồng đội chăm sóc và niềm vui của các cô gái
trẻ khi đón một cơn mưa đá bất ngờ đổ trên cao điểm

II

1

PHÂN TÍCH

Hoàn cảnh sống và chiến đấu

a) Hoàn cảnh sống:
 Sống trong một cái hang, dưới chân cao
điểm, giữa một vùng trọng điểm trên đường
Trường Sơn
 Con đường bị đánh lở loét, hai bên đường
không có lá xanh, thân cây bị tước khô cháy,
đất bốc khói, không khí bàng hoàng, máy bay
ầm ì xa dần
 Nguy hiểm, ác liệt, khó khăn

b) Công việc:
 Chạy lên cao điểm giữa ban ngày, phơi
mình giữa vùng trọng điểm
 Đo khối lượng đất đá, đến bom chưa
nổ, khi cần thì phá bom
 Khó khăn, gian khổ, đối mặt với cái
chết, đòi hỏi sự dũng cảm và tinh thần
trách nhiệm cao

Ở trên tuyến đường Trường Sơn
Nơi tập trung bom đạn, nguy
hiểm và ác liệt
Gần với cái chết
Cần sự dũng cảm, bình tĩnh, chính xác

2

Hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong

a) Vẻ đẹp chung:
•

Lòng yêu nước, lí tưởng sống cao đẹp
- Họ là những cô gái tuổi đời rất trẻ, mười
tám đôi mươi
- Không ngần ngại hi sinh tuổi trẻ, ước
mơ, tính mạng cống hiến cho đất nước

• Tinh thần trách nhiệm, lòng dũng cảm
Tinh thần trách nhiệm
Sẵn sàng
nhận nhiệm
vụ dù nguy
hiểm

Quên mình vì
công việc

Lòng dũng cảm
Bình tĩnh, tự
tin chiến
thắng nỗi sợ
hãi

Kể về công
việc với giọng
bình thản

• Tinh thần đồng đội gắn bó thân thiết
- Quan tâm, lo lắng, chăm sóc cho nhau
- Thân thiết như chị em ruột
- Sát cánh bên nhau trong chiến đấu
• Tâm hồn trong sáng, hồn nhiên, yêu đời
Vẽ chân dung ngộ nghĩnh
Nữ tính, thích làm đẹp
Niềm vui đón cơn mưa đá ở cuối
truyện

Lòng yêu
nước, lí
tưởng
sống cao
đẹp

Lòng dũng
cảm, tinh
thần trách
nhiệm cao

Tinh thần
gắn bó, yêu
thương
đồng đội

Tâm hồn
trong sáng,
hồn nhiên,
yêu đời

 Lòng yêu nước, là vẻ đẹp đại diện, tiêu biểu cho chủ nghĩa
anh hùng Cách mạng Việt Nam trong thời kì chống Mĩ cứu
nước

b) Vẻ đẹp riêng:

b.1. Nho

- Nhẹ nhàng và mát mẻ như một que kem trắng.
- Cái gối trên tay Nho nhỏ nhắn, màu trắng. Nho thêu
những bông hoa cẩu thả và loè loẹt. Những đường
viền to như dây thừng. Có ai chê, Nho phớt tỉnh, tay
cứ đưa trên mũi kim như không có gì xảy ra. Khi
người tay chê lắm, Nho mím môi, rứt chỉ bằng hai
hàm răng đều đặn, giọng cao vút lên: - A, cho nó nổi!

•Nho không khéo tay nhưng thích thêu thùa
•Ứớc mơ trở thành thợ hàn trong một nhà máy thủy điện lớn, chơi bóng chuyền giỏi
•Hay nhớ về quê hương Hà thành: khi nhận được thư của bạn Nho.
•Nho lo lắng khi hai người bạn lên cao điểm lâu chưa về.
•Nho: luôn sẵn sàng chiến đấu. Trên người có vô số vết thương to nhỏ, dù vết thương chưa khép
miệng, dù chân tay đau nhức nhưng quyết không nằm trong quân y, vẫn chạy trên cao điểm phá bom.
•Coi cái chết rất nhẹ, dù bị thương, bị vùi trong đất, mệt lả nhưng vẫn đùa vui trong gian khổ, coi việc
bị thương là “xúi quẩy tí”, coi công việc của mình cũng có cái thú vị riêng.

 Nho hơi đặc biệt. Vừa thuần hậu, vui vẻ, vừa lì bướng. 
Em út, thích ăn kẹo và may vá, đáng yêu như một que kem, hay tắm ngoài suối, mặc
dù bị thương nhưng vẫn cứng cỏi và bản lĩnh
 Hồn nhiên, đáng yêu, dũng cảm

- Thao là người lớn tuổi nhất trong nhóm, có kinh
b.2. Thao nghiệm sống và chiến đấu nhiều nhất. “Trong công việc ai
cũng gờm chị: cương quyết và táo bạo!”, là người có tinh
thần kiên định, bình tĩnh và nhạy bén nhất nhóm, Phương
Định nhận xét: “những khi biết rằng cái gì sắp tới sẽ không
yên ả thì chị tỏ ra bình tĩnh đến phát bực”. Thao có tố chất
của một chỉ huy.
- Thao cũng có những lúc yếu đuối, chị sợ vắt và máu. Chị đủ nhạy bén để nhận ra
hầm của Nho bị sập, tức tốc chạy đến cứu đồng đội, thế nhưng thấy máu là chị lại trở
nên sợ hãi, “nghẹn ngào, không nước mắt”.
- Bên cạnh những nét tính cách trên chiến trường thì chị Thao cũng có những vẻ
đẹp của một người con gái tuổi còn xuân, chị cũng ưa làm đẹp, nhưng làm đẹp cho
mình một cách vụng về khi thích mặc những chiếc áo ngực thêu đầy chỉ màu, hay tỉ
mẩn tỉa lông mày thành một đường mảnh như cái tăm, cũng mơ mộng yêu âm nhạc,
nhưng không thích hát mà thích chép lại lời bài hát vào cuốn sổ tay của mình. 

b.3. Phương Định
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Hãy làm rõ vẻ đẹp của nhân vật Phương Định
qua các tiêu chí:
- Xuất thân
- Ngoại hình
- Tính cách, sở thích
- Trong công việc (1 lần phá bom)
- Trong mối quan hệ với đồng đội
...................................

- Xuất thân: là con gái Hà Nội
- Ngoại hình: Là một cô gái khá
+ Hai bím tóc dày, khá mềm
+ Một cái cổ cao, kiêu hãnh
+ Một đôi mắt “trông xa xăm”
- Tính cách, sở thích:
+ Thích nhìn mình trong gương, rất điệu
+ Thích hát, thích ngắm mưa đá, hay ngồi mơ
mộng
 Lời tự kể của nhân vật, là người tự tin, ý thức được
vẻ đẹp, tính cách của bản thân
 Bản thân là người mơ mộng, lãn mạng, hồn nhiên

TRƯỚC CƠN MƯA ĐÁ

Nhưng mưa đá. Lúc
đầu tôi không biết. Nhưng rồi có
tiếng lanh canh gõ trên nóc hang.
Có cái gì vô cùng sắc xé không
khí ra từng mảnh vụn. Gió, và tôi
thấy đau, ướt cả má.
- Mưa đá! Cha mẹ ơi!
Mưa đá!
Tôi chạy vào bỏ trên
bàn tay đang xoè ra của Nho mấy
viên đá nhỏ. Lại chạy ra, vui
thích cuống cuồng. Những niềm
vui con trẻ của tôi lại nở tung ra,
say sưa, tràn đầy…

- Trong công việc (một lần phá bom)
+ Khung cảnh
• Vắng lặng đến phát sợ. Cây còn lại xơ xác.
• Đất nóng. Khói đen vật vờ từng cụm trong không trung 
• Lưỡi xẻng chạm vào quả bom, tiếng động sắc đến gai người, cứa
vào da thịt
• Vỏ quả bom nóng… dấu hiệu chẳng lành

+ Tâm trạng
•
•
•
•

Tôi không sợ nữa
Tôi sẽ không đi khom
Tôi rùng mình, thấy mình làm quá chậm
Tim tôi cũng đập không rõ

+ Hành động
• Tôi đến gần quả bom
• Tôi dùng xẻng đào....
• Chờ tiếng bom nổ
NT: Miêu tả tinh tế, cụ thể, chi tiết, tạo cảm giác hồi hộp
Khắc họa nổi bật h/a Phương Định: Dũng cảm, can đảm, tự
trọng, khéo léo, nghiêm túc trong công việc

+ Trong mối quan hệ với đồng đội
+ Thấu hiểu và gắn bó với chị Thao, Nho như chị em gái
+ Lo lắng, chăm sóc khi Nho bị thương
+ Luôn nghĩ những người đẹp nhất là những người mặc quân phục, có
ngôi sao trên mũ
 Gắn bó, tình cảm, yêu thương đồng đội

Hình ảnh ba cô gái thanh niên xung phong

=> Chị Thao, Phương Định và Nho là
những cô gái bình dị, có cá tính và vô cùng
đáng yêu. Tổ quốc cần, họ sẵn sàng đón nhận
những nguy hiểm. Và cuộc sống ác liệt nơi
chiến trường đã biến họ thành những anh
hung => vẻ đẹp của thế hệ trẻ trong k/c
chống Mỹ

III

TỔNG KẾT
1

NỘI DUNG

 Hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ Việt Nam yêu nước, dũng
cảm, gan dạ, sẵn sàng hi sinh tuổi trẻ và sinh mạng để b ảo
vệ Tổ quốc
2

NGHỆ THUẬT

 Lựa chọn ngôi kể phù hợp
 Nghệ thuật xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lí nhân vật
 Ngôn ngữ tinh tế, nhịp điệu dồn dập gợi không khí chi ến
trường

Truyện Những ngôi sao xa xôi được
viết vào năm nào?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00
A
B
C
D

1971
1972
1976
1977

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Truyện được kể theo ngôi
thứ mấy?

A

Thứ ba.

B

Thứ hai.

C

Thứ nhất.

D

Không có ngôi kể.

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Lê Minh Khuê sinh năm bao
nhiêu? Quê ở đâu?

A

1930, Nghệ An.

B

1949, Thanh Hóa.

C

1928, An Giang.

D

1948, Cao Bằng.

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Cụm từ nào được dùng để miêu
tả đôi mắt của Phương Định?

A

Dài, màu nâu, hay nheo lại như chói sáng.

B

Dài, màu nâu, hay nheo lại như chói nắng.

C

To tròn, màu nâu, hay nheo lại như chói nắng.

D

Dài, màu đen láy, hay nheo lại như chói nắng.

5

Với Phương Định, ai là những
người đẹp nhất?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

A

Những anh bộ đội

B

Những người ruột thịt

C

Những con người Hà Nội

D

Những người bạn từ thưở ấu thơ

6

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Thích thêu thùa và tỉa nhỏ lông mày
là đặc điểm của ai?

A

Nho.

B

Chị Thao

C

Phương Định.

D

Người mẹ.

7

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Đặc điểm nào sau đây đúng với
nhân vật Nho?

A

Thích bịa lời hát.

B

Thích ăn bích quy.

C

Thích ăn kẹo.

D

Thích bó gối mơ màng.

8

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Theo lời kể của Phương Định, ai là "kẻ
không thích đùa" trong truyện "Những
ngôi sao xa xôi" của Lê Minh Khuê?

A

Những tên giặc lái người Mĩ

B

Thần Chết.

C

Những người lái xe

D

Đại đội trưởng

9

Phương Định nhớ về điều gì trước tiên sau cơn
mưa đá?

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

A

Bà bán kem.

B

Người mẹ.

C

Những ngọn điện trên quảng trường.

D

Hoa trong công viên.

10

15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Lê Minh Khuê đã từng đạt giải
thưởng của nước nào? Năm
bao nhiêu?

A

Anh, 2007.

B

Trung Quốc, 2007.

C

Nhật Bản, 2009.

D

Hàn Quốc, 2008.

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
* Học thuộc Ghi nhớ, nắm được bài.
- Tóm tắt được truyện
- Viết bài Tập làm văn: Phát biểu cảm nghĩa về nhân vật VH trong
tác phẩm
- Tiếp tục tìm hiểu về thơ ca kháng chiến chống Mỹ
* Chuẩn bị bài tiếp theo: Chương trình địa phương phần Tập làm
văn – Tiếp theo.