Trường TH,THCS và THPT Lê Quý Đôn

TIẾT 46+47+48 CHỦ ĐỀ

NHỮNG CHUYỂN BIẾN KINH TẾ,
XÃ HỘI VIỆT NAM VÀ PHONG
TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP TỪ
ĐẦU THẾ KỈ XX ĐẾN NĂM 1918

QUÁ TRÌNH PHÁP XÂM LƯỢC VŨ TRANG Ở VIỆT NAM
KHAI THÁC THUỘC ĐỊA LẦN
THỨ NHẤT

1858
Pháp xâm
lược vũ trang
VN

1884
Hoàn thành xâm
lược vũ trang Việt
Nam

1896

1897

Cơ bản hoàn
Hoàn thiện bộ
thành bình định máy cai trị
VN

1914

CHỦ ĐỀ: NHỮNG CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI Ở VIỆT NAM VÀ PHONG
TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN NĂM 1918

I. CHÍNH SÁCH KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN
PHÁP1. Tổ chức bộ máy nhà nước
LIÊN

Pháp đã tổ chức
bộ máy nhà
nước ở Đông
Dương như thế
nào?

BANG

ĐÔNG
DƯƠNG

BẢN ĐỒ LIÊN BANG ĐÔNG DƯƠNG

BẮC KỲ
LÀO

TRUNG KỲ

CAM PU CHIA

NAM KỲ

Pháp chia Đông Dương
làm 5 xứ: Bắc kỳ, Trung
kỳ, Nam kỳ, xứ Lào và xứ
Cam-pu-chia.

Toàn quyền Đông Dương
Paul Doumer (từ 18971902), người cho tiến hành
cuộc khai thác thuộc địa
lần thứ nhất tại Việt Nam.

I. Cuộc khai●thác
thuộc
địa của
thực dân Pháp
Sau khi
chiếm
được
nước
ta,nhà
thực
dân Pháp
1. Tổ chức bộ
máy
nước.
đã làm gì?
- Năm 1897, Pháp thành lập Liên bang Đông
Dương đứng đầu là Toàn quyền Đông Dương
:

ĐẤT NỬA
BẢO HỘ
ĐẤT
BẢO
HỘ

ĐẤT
THUỘC PHÁP

Em có nhận
xét gì về tổ chức bộ máy cai trị của
Dựa vào thông tin SGK và sơ đồ trên, em hãy mô tả tổ chức bộ
nhà nước Đông Dương?
thực dânmáy
Pháp?

? Việc Pháp tổ chức bộ máy cai
trị như vậy nhằm mục đích gì?
- Chia rẽ các nước Đông Dương, chia rẽ khối đoàn
kết dân tộc Việt Nam. Chia nhỏ để dễ bề cai trị.
- Tăng cường áp bức, kìm kẹp, dễ dàng tiến hành khai
thác các nước thuộc địa, làm giàu cho Pháp.
- Biến khu vực Đông Dương thành một tỉnh của
Pháp, xóa tên Lào, Cam-pu-chia và Việt Nam trên
bản đồ thế giới.

I. Cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp
1. Tổ chức bộ máy nhà nước.
- Năm 1897, Pháp thành lập Liên bang Đông Dương đứng
đầu là Toàn quyền Đông Dương
- Việt Nam bi chia làm 3 xứ với ba chế độ khác nhau.
->Bộ máy nhà nước từ trung ương đến cơ sở đều do Pháp
nắm
=> Nhà nước thuộc địa nửa phong kiến.

2. Chính sách kinh tế
Lĩnh vực
Nông nghiệp
Công nghiệp
Giao thông vận tải
Thương nghiệp và tài chính

Chính sách

ha

Số liệu ruộng đất bị Pháp chiếm

1600000
1400000
1200000
1000000

800000
600000
400000
200000
0

1890
1900
1910
1912
Bắc Kì
Cả nước
Cả nước
Nam Kì
(10.900 ha) (301.000 ha) (1.528.000 ha) (470.000 ha)

NÔNG DÂN VIỆT NAM THỜI PHÁP THUỘC

Đồn điền cao su của Pháp tại miền Nam

2. Chính sách kinh tế
Lĩnh vực

Chính sách

Nông nghiệp

-Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất.
- Bóc lột nông dân bằng “phát canh thu tô”.

Công nghiệp

- Khai thác than, kim loại.

Giao thông vận
tải
Thương nghiệp
và tài chính

- Sản xuất xi măng, gạch ngói, điện, xay xát gạo…

Tấn
500000
450000
400000
350000
300000
250000
200000
150000
100000
50000
0

Tổng sản lượng khai thác than

1903
(285.915 tấn)

1912
(415.000 tấn)

1913
(500.000 tấn)

2. Chính sách kinh tế
Lĩnh vực

Chính sách

Nông nghiệp

-Đẩy mạnh cướp đoạt ruộng đất.
- Bóc lột nông dân bằng “phát canh thu tô”.
- Khai thác than, kim loại.

Công nghiệp

- Sản xuất xi măng, gạch ngói, điện, xay xát gạo…
Giao thông vận
tải
Thương nghiệp
và tài chính

- Tăng cường xây dựng hệ đường bộ,đường sắt để
bóc lột kinh tế và phục vụ mục đích quân sự.
- Độc chiếm thị trường.Tăng thuế cũ và thu thêm
thuế mới

GIAO THÔNG VẬN TẢI

Ga Hà Nội (1900)

Cầu Long Biên

Tuyến đường sắt xuyên Việt được
xây dựng năm 1902

Đường bộ thời Pháp thuộc

-

Theo em mục đích
Bóc lột triệt để nguồn tài nguyên thiên nhiên và sức
của chính sách kinh
lao động của nhân dân bản xứ.
tế của Pháp là gì

- Phục vụ nhu cầu về thị trường nguyên liệu và nhân
công.

- Bù đắp những thiệt hại trong quá trình xâm lược và
bình định Việt Nam.

?Những tác động của chính sách kinh tế ấy đối với nền
kinh tế Việt Nam?
*Tích cực: Đẩy nền kinh tế Việt Nam đi theo hướng TBCN, hàng
hóa nhiều, phong phú hơn, thành thị và tầng lớp thị dân xuất hiện
cũng nhiều hơn Đời sống có phần văn minh hơn.
*Tiêu cực: Phát triển què quặt, không bền vững
+ Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác kiệt quệ
+ Người dân bị bóc lột đến xương tủy với giá nhân công rẻ mạt và
các loại thuế nặng nề, vô lí, tàn nhẫn.
+ Công nghiệp phát triển nhỏ giọt, thiếu hẳn CN nặng.

3. Chính sách văn hóa, giáo dục
Về văn hóa, giáo dục
thực dân Pháp thực hiện
những chính sách gì?

Trường Đại học Đông Dương (Đại học quốc gia Hà Nội
ngày nay)

Trường Bưởi
(Trường Chu Văn An-Hà Nội)

Giờ học môn Vật lý tại giảng đường
Đại học Đông Dương

Trong lớp học

HỆ THỐNG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG THỜI PHÁP THUỘC

BẬC ẤU HỌC

(xã, thôn)

Chữ Hán
Chữ quốc ngữ
Chữ Hán

BẬC TIỂU HỌC

(phủ, huyện)
BẬC TRUNG HỌC

(tỉnh)

Chữ quốc ngữ
Tiếng Pháp (tự nguyện)
Chữ Hán
Chữ quốc ngữ
Tiếng Pháp (bắt buộc)

3. Chính sách văn hóa, giáo dục
- Đến 1919 Pháp
vẫn
duy
trìviệc
chếmở
độ giáo dục của
Mục
đích
của
Theo
em, mục đích chính
thời phong
kiến.
các
cơhoá
sở giáo
văn hoá?
sách
văn
dụcbản
củaxứ phục vụ
- Mở trường học đào tạo người
cho Pháp.thực dân Pháp ở Việt Nam có
“khai
- Mở một phải
số cơlàsở
văn hoá
hóa,văn
y tế.minh”
cho người Việt không?
 Thực hiện chính sách ngu dân nô dịch về văn hoá.

Cảnh hút thuốc phiện và nấu rượu thời Pháp thuộc

“Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học, chúng
thẳng tay chém giết những người yêu nước, thương nòi
của ta, chúng tắm những cuộc khởi nghĩa của ta trong
những bể máu. Chúng ràng buộc dư luận, thi hành
chính sách ngu dân. Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn
để làm cho nòi giống ta suy nhược…”
(Hồ Chủ tịch, "Tuyên ngôn độc lập")

II. Những chuyển biến kinh tế, xã hội của Việt Nam
1. Các vùng nông thôn:
a. Giai cấp địa chủ:
- Đầu hàng làm tay sai cho Pháp, số lượng ngày càng
đông.
- Thái độ chính trị :
+ Địa chủ lớn: Câu kết với Pháp đàn áp, bóc lột nhân dân.
+ Địa chủ vừa và nhỏ: có tinh thần yêu nước

Giai cấp địa chủ Phong Kiến

II. Những chuyển biến kinh tế, xã hội của Việt Nam
1. Các vùng nông thôn:
a. Giai cấp địa chủ:
- Đầu hàng làm tay sai cho Pháp, số lượng ngày càng
đông.
- Thái độ chính trị :
+ Địa chủ lớn: Câu kết với Pháp đàn áp, bóc lột nhân dân.
+ Địa chủ vừa và nhỏ: có tinh thần yêu nước
b. Giai cấp nông dân

Nông dân Việt Nam dưới thời Pháp thuộc
(Tranh minh họa)

Nông dân Việt Nam thời Pháp thuộc

Phu xe

Cắt tóc dạo trên đường phố

"…Nửa đêm thuế thúc trống dồn 
Sân đình máu chảy, đường thôn lính đầy
Cha trốn ra Hòn Gai cuốc mỏ 
Anh chạy vào Đất Đỏ làm phu 
Bán thân đổi lấy đồng xu 
Thịt xương vùi gốc cao su mấy tầng! 
Con đói lả ôm lưng mẹ khóc 
Mẹ đợ con đấu thóc cầm hơi 
Kiếp người cơm vãi cơm rơi 
Biết đâu nẻo đất phương trời mà đi! …"
(Trích từ bài thơ " Ba mươi năm đời ta có Đảng" -Tố Hữu)

II. Những chuyển biến kinh tế, xã hội của Việt Nam
1. Các vùng nông thôn:
a. Giai cấp địa chủ:
- Đầu hàng làm tay sai cho Pháp, số lượng ngày càng đông.
- Thái độ chính trị :
+ Địa chủ lớn: Câu kết với Pháp đàn áp, bóc lột nhân dân.
+ Địa chủ vừa và nhỏ: có tinh thần yêu nước
b. Giai cấp nông dân
- Đời sống: cực khổ, bị nhiều tầng áp bức, bóc lột.
- Bị phân hoá.
- Thái độ chính trị: Căm ghét chế độ thực dân Pháp sẵn sàng
tham gia, hưởng ứng các phong trào đấu tranh…

“Đời sống nông dân cũng chẳng hơn gì. Đất xấu canh tác thì lạc hậu,
do đó năng suất kém, sản lượng 1 ha ở châu Âu là 4.670 kg, ở Nhật
Bản là 3.250kg, ở Nam Dương (Inđônêxia) là 2.150 kg, còn ở Đông
Dương sản lượng chỉ có 1.214kg.
Người bản xứ đo ruộng đất bằng “mẫu”, chứ không đo bằng hécta.
Một mẫu đất tốt sản xuất khoảng 50 thùng thóc trị giá 24đ75. Trong
số tiền này, chính phủ đã trích thu 2đ10, khoảng 10%. Nhưng cày
cấy mỗi mẫu ruộng, người dân đã phải chi phí hết 28đ50 về tát nước,
phân bón, giống má, thuê trâu bò, nhân công, … Như vậy là lỗ vốn
mất 3đ75.
… Suốt năm, phần lớn những người nông dân phải ăn rau, ăn khoai.
Rất ít khi họ ăn cơm, chỉ trong những ngày giỗ Tết chẳng hạn thì họ
mới động đến hạt cơm quý giá ấy.”

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới

Hải Phòng

Hải Phòng
Nam định

Vinh
Huế

Quy Nhơn

Sài Gòn – Chợ lớn

Sài Gòn – Chợ lớn
Mĩ tho

Lược đồ: Các đô thị Việt Nam cuối
đầu Nam
TKXX đầu
ĐôTKXIX
thị Việt

thế kỉ XX

H 101: Nhà hát lớn thành phố Hà Nội,
hoàn thành xây dựng năm 1911

Nhà hát được Pháp xây dựng năm
1901 và hoàn thành năm 1911.
Trước kia đây là vùng đất có đầm
nước lớn, nên khi xây dựng phải
làm móng với 35000 chiếc cọc và 1
lớp bê tông dày 0,9m. Ngôi nhà dài
87m, rộng 30m, chổ cao nhất 34m,
được xây dựng theo kiểu kiến trúc
nhà hát Opera ở Pari (Pháp).
Nhà hát được xây dựng nơi đầu
mối tập trung của 6-7 đường phố
lớn. Dáng vẻ của nhà hát rất khang
trang, bề thế.

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới
-Đô thị ra đời và phát triển ngày càng nhiều

Cùng với sự phát triển của
đô thị, các giai cấp, tầng lớp
mới nào xuất hiện?

Thái độ của tư sản đối với
phong trào giải phóng dân
tộc? Vì sao họ có thái độ đó?

Tầng lớp tư sản

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới
-Đô thị ra đời và phát triển ngày càng nhiều
-Tầng lớp tư sản:
+Là các nhà thầu khoán, chủ xưởng, chủ hãng buôn…
+Chưa dám tỏ thái độ tham gia các cuộc vận động giải phóng
dân tộc

Tầng lớp tiểu tư sản thành thị

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới
-Đô thị ra đời và phát triển ngày càng nhiều
-Tầng lớp tư sản:
+Là các nhà thầu khoán, chủ xưởng, chủ hãng buôn…
+Chưa dám tỏ thái độ tham gia các cuộc vận động giải phóng
dân tộc
-Tầng lớp tiểu tư sản:
+Là chủ xưởng nhỏ, viên chức cấp thấp
+Có ý thức dân tộc, tích cực tham gia giải phóng dân tộc

Giai cấp công nhân

2. Đô thị phát triển, sự xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới
-Giai cấp công nhân:
+Xuất thân từ nông dân
+Có tinh thần đấu tranh mạnh mẽ
3. Xu hướng mới trong cuộc vận động giải phóng dân tộc
- Đầu
thế
kỉ XX,
tưyêu
tưởng
tưNam
sảnhướng
ởthời
Châubấy
Âu giờ
Tại
sao
các
nhà
nước
ởchủ
Việt
Hoàn
cảnhcác
dẫn
đến
sự dân
xuất
hiện
xu
mới
truyền
vào noi
nước
ta, cùng
ảnh hưởng
Nhật
muốn
theo
con đường
cứu của
nước
củaBản.
Nhật Bản?

trong cuộc vận động giải phóng dân tộc?

- Các nhà yêu nước Việt Nam lao vào cuộc vận động cứu
nước với xu hướng mới “xu hướng dân chủ tư sản”.

SƠ KẾT BÀI HỌC
TRÒ CHƠI: “AI NHANH HƠN”

Những chuyển biến
của xã hội Việt Nam

2

1
3

4

5

9

6

7

8