TỤC NGỮ
VỀ THIÊN
NHIÊN VÀ
LAO
ĐỘNG
SẢN
XUẤT

I. Tìm
hiểu
chung

1. Khái niệm tục ngữ
Đọc phần chú thích (SGK – tr3) và điền thông tin còn thiếu
vào bảng sau:
Tác giả: …………………………………………..

TỤC NGỮ
LÀ MỘT Hình thức: …………………………………………
THỂ LOẠI Nội dung: …………………………………………
VĂN HỌC
DÂN GIAN Nghệ thuật: ……………………………………….
Phạm vi vận dụng: ………………………………..

1. Khái niệm tục ngữ
TỤC
NGỮ
LÀ
MỘT
THỂ
LOẠI
VĂN
HỌC
DÂN
GIAN

Tác giả: Dân gian

 Mang tính tập thể, dị bản

Hình thức: Câu nói
Nội dung: Kinh nghiệm của nhân dân về thiên nhiên, lao
động, con người, xã hội
Nghệ thuật:

+ những câu nói hoàn chỉnh, ngắn gọn
+ giàu hình ảnh, sử dụng so sánh, ẩn dụ
+ gieo vần

P.vi vận dụng: Đời sống, suy nghĩ, lời ăn tiếng nói hàng ngày

3. Bố cục
Đọc và phân loại 8 câu tục ngữ trong SGK – tr3 thành 2
nhóm và đặt tên chung cho nhóm theo nội dung:
Nhóm 1

TN về thiên nhiên
Tên chung:………………………………
14
Gồm: Câu……………………………….

Nhóm 2

TN về lao động sản xuất
Tên chung:………………………………
58
Gồm: Câu……………………………….

II. Đọc
hiểu văn
bản

PHIẾU BÀI TẬP
Câu tục ngữ số ……………..
Nội dung/Cơ
sở thực tế
Nghệ thuật
Giá trị kinh
nghiệm

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Nội dung

CSTT

Tháng 5 (Âm lịch)ngày dài, đêm ngắn
Tháng 10 (Âm lịch)ngày ngắn, đêm dài
Quan sát 1 hiện tượng lặp đi lặp lại nhiều lần
Sự vận động của Trái Đất (Sự phân chia ngày
đêm của các tháng trong năm không đều nhau)

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Đối: Đêm >< Ngày; Sáng >< Tối

Nghệ
thuật

Nói quá  Nhấn mạnh thời gian đêm ngày
của tháng 5 và tháng 10
Gieo vần lưng: năm – nằm; mười – cười
 Tạo âm điệu dễ nhớ, dễ thuộc

Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng
Ngày tháng mười chưa cười đã tối.
Giá trị kinh nghiệm
Câu tục ngữ giúp người dân lao động chủ động
sắp xếp công việc cày cấy, sản xuất phù hợp với
thời gian từng mùa

Liên hệ
Tháng Năm tháng Sáu, mặt trời đi chệch 
Tháng Bảy, tháng Tám mặt trời đi xiên 
Em là phận gái thuyền quyên 
Đừng cho sóng dợn, đò nghiêng nước vào 
Đò nghiêng sóng dợn ba đào 
Trong dễ thấy đục, nhưng đục nào thấy trong

Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa
Nội
dung

CSTT

Đêm trước trời có nhiều sao  Hôm sau nắng
Đêm trước trời có ít sao  Hôm sau mưa
Trời nhiều sao  Ít mây  Có nắng
Trời ít sao  Nhiều mây  Có mưa

Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa

Đối: Mau >< Vắng ; Nắng >< Mưa

Nghệ
thuật

Điệp từ “thì”
Gieo vần lưng: nắng – vắng
 Tạo âm điệu dễ nhớ, dễ thuộc

Mau sao thì nắng, vắng sao thì mưa

Giá trị kinh nghiệm
Giúp cho người nông dân dự đoán được thời tiết ngày
hôm sau để chủ động trong việc gieo trồng, gặt hái,
cày bừa..

Ráng mỡ gà có nhà thì
giữ
Chân trời xuất hiện những áng mây có màu
Nội dung: mỡ gà là trời sắp có bão, cần phải gia cố
giữ gìn nhà cửa.

CSTT

Ráng là màu vàng xuộm của mây do mặt
trời chiếu vào
Ráng mỡ gà thường xuất hiện ở phía chân
trời trước khi có giông bão

Ráng mỡ gà có nhà thì
giữ

Nghệ
thuật

Lược bỏ 1 số thành phần chính để thành
câu rút gọn  Nhấn mạnh vào nội dung
chính để mọi người dễ nhớ
Gieo vần lưng: gà – nhà
 Tạo âm điệu dễ nhớ, dễ thuộc

Ráng mỡ gà có nhà thì
giữ
Giá trị kinh nghiệm
Cần chủ động giữ gìn nhà cửa, hoa
màu... Nhắc nhở ý thức phòng
chống bão lụt giảm thiểu thiệt hại.

Liên hệ
Đêm trời lạnh, trăng sao không tỏ, 
Ấy là điềm mưa gió tới nơi. 
Đêm nào sao sáng xanh trời, 
Ấy là nắng ráo yên vui suốt ngày. 
Những ai chăm việc cấy cầy, 
Điềm trời trông đó, liệu xoay việc làm.
- Kho tàng ca dao người Việt, NXB Văn hóa thông tin, 2001-

Tấc đất tấc vàng
Em có đồng ý với cách
đánh giá về giá trị của đất
như câu tục ngữ trên
không? Vì sao?

Tấc đất tấc vàng
Nội dung: Đất được coi như vàng, thậm chí hơn vàng

Tấc đất tấc vàng
Nghệ thuật:
Giá trị kinh
nghiệm

So sánh, cách nói ngắn gọn
Câu tục ngữ nhắc nhở con
người nâng cao ý thức vào việc
bảo vệ và cải tạo đất đai.

Tấc đất tấc vàng
Kể tên những tác phẩm
văn học mà em đã học/
đọc có nội dung đề cao
vai trò của đất

Liên hệ
Ơn trời mưa nắng phải thì
Nơi thì bừa cạn, nơi thì cày sâu.
Công lênh chẳng quản lâu đâu,
Ngày nay nước bạc, ngày sau cơm vàng.
Ai ơi đừng bỏ ruộng hoang
Bao nhiêu tấc đất, tấc vàng bấy nhiêu.

Nhất thì, nhì thục
Nội dung:

Khẳng định tầm quan trọng của thời vụ
và của việc cày xới đối với nghề trồng trọt

Nhất thì, nhì thục
Nghệ thuật:
Giá trị kinh
nghiệm

So sánh  Đưa ra thứ tự lợi ích các
các yếu tố

- Gieo cấy đúng thời vụ
- Cải tạo đất sau mỗi thời vụ

Liên hệ
Ai ơi nhớ lấy lời này 
Nuôi tằm ba lứa, ruộng cày ba năm 
Nhờ trời hoà cốc phong đăng 
Cấy lúa lúa tốt, nuôi tằm tằm tươi 
Được mùa dù có tại trời 
Chớ thấy sóng cả mà rời tay co. 

Tháng Giêng trồng đậu, tháng hai trồng cà. 
Tháng Ba cày bở ruộng ra, 
Tháng Tư bắc mạ, thuận hoà mọi nơi. 
Tháng Năm gặt hái vừa rồi, 
Bước sang tháng Sáu, nước trôi đầy đồng. 
Nhà nhà vợ vợ chồng chồng, 
Đi làm ngoài đồng, chớ kể sớm trưa... 
Tháng Sáu, tháng Bảy, khi vừa, 
Vun trồng giống lúa, bỏ chừa cỏ tranh. 
Tháng Tám lúa trỗ đã đành, 
Tháng Mười cắt hái cho nhanh kịp người. 

III.
Tổng
kết

1. Nội dung
(1)

Các câu tục ngữ trong bài học thể hiện
kinh nghiệm của nhân dân trong việc
quan sát thời tiết

(2)

Những bài học trong lao động, sản xuất
nông nghiệp

2. Nghệ thuật
(1)

Ngắn gọn, xúc tích

(2)

Gieo vần lưng, cách ngắt nhịp ngắn, đều

(3)

Các vế đối xứngvề hình thức + nội dung

(4)

Lập luận chặt chẽ + Hình ảnh cụ thể sinh
động + Nói quá + So sánh

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
Học thuộc 5 câu tục ngữ
Tập sử dụng 1 vài câu tục ngữ trong bài học
vào những tình huống giao tiếp khác nhau/
viết thành những đoạn hội thoại ngắn
Soạn bài: “Tìm hiểu chung về văn NL”

Chọn 1 nhóm tục ngữ theo chủ đề mà em thích,
sưu tầm và lập danh mục tục ngữ theo chữ cái đầu
với trật tự A, B, C. Mang đến lớp và chia sẻ kết
quả sưu tầm với các bạn

Nhóm tục ngữ về
hiện tượng thiên
nhiên, dự báo
thời tiết

Nhóm tục ngữ về
LĐSX, kinh
nghiệm gieo trồng
các loại cây

Nhóm tục ngữ
lưu hành ở địa
phương em

Cảm ơn các
em! Chúc
các em học
tốt!!!