KIỂM TRA BÀI CŨ
Dẫn nhiệt là gì ? So sánh tính dẫn nhiệt của: chất
rắn, chất lỏng, chất khí?
Trả lời
* Nhiệt năng có thể truyền từ phần này sang phần khác
của một vật, từ vật này sang vật khác bằng hình thức
dẫn nhiệt.
* Chất rắn dẫn nhiệt tốt. Chất lỏng và chất khí dẫn
nhiệt kém.

Nước ở miệng ống sôi nhưng
cục sáp không bị nóng chảy.

Chỉ trong
Nướcthời
đã gian
ngắntruyền
cục sápnhiệt
đã nóng
chảy.

bằng cách nào?

Miếng sáp

Miếng sáp

Hình 22.3

Hình 23.1

I. ĐỐI LƯU
1. Thí nghiệm

Nhiệt kế
Giá thí
nghiệm
Cốc
chứa nước

Đặt một gói nhỏ đựng các hạt
thuốc tím vào đáy của một
cốc thủy tinh đựng nước rồi
dùng đèn cồn đun nóng cốc
nước ở phía có đặt thuốc tím.

Gói
thuốc tím

Đèn cồn

Hình 23.2

Làm việc theo nhóm trả lời các câu hỏi
C1 Nước màu tím di chuyển thành dòng từ dưới lên rồi từ trên

xuống hay di chuyển hổn độn theo mọi phương?

Nước màu tím di chuyển thành dòng từ dưới lên rồi từ trên xuống.
C2 Tại sao lớp nước ở dưới được đun nóng lại đi lên phía trên, còn

lớp nước lạnh ở phía trên lại đi xuống dưới?

Lớp nước ở dưới nóng lên trước, nở ra, trọng lượng riêng của nó
giảm nên nhỏ hơn trọng lượng riêng của lớp nước lạnh phía trên. Do
đó lớp nước nóng nỗi lên còn lớp nước lạnh chìm xuống dưới.
C3 Tại sao biết được nước trong cốc đã nóng lên.

Nhờ nhiệt kế mà ta biết được nước trong cốc đã nóng lên.

*Kết luận
Sự truyền nhiệt năng nhờ tạo thành các dòng như thí nghiệm trên gọi
là sự đối lưu. Sự đối lưu cũng xãy ra trong chất khí.

3. Vận dụng

Hương

C4: Trong thí nghiệm ở

H23.3, khi đốt nến và hương
ta thấy dòng khói hương đi
từ trên xuống vòng qua khe
hở giữa miếng bìa ngăn và
đáy cốc rồi đi lên phía ngọn
nến.Hãy giải thích hiện
tượng trên?
Trả lời:
C4: Khi đốt nến, không khí ở
gần ngọn nến nóng lên, nở ra, di
chuyển lên trên. Dòng không khí
lạnh ở bên kia tấm bìa di chuyển
xuống dưới vòng qua khe hở
sang phía ngọn nến rồi đi lên.

Bìa

Nến

Play

Hình 23.3

C5: Tại sao muốn đun nóng chất lỏng và chất khí phải
đun từ phía dưới?
Để phần ở dưới nóng lên
trước đi lên, phần ở trên
chưa được đun nóng đi
xuống dưới tạo thành
dòng đối lưu.
C6: Trong môi trường chân không và trong chất rắn có
xảy ra đối lưu không? Tại sao?
Không, vì trong chân không không có nguyên tử, phân tử
nên không tạo ra dòng đối lưu. Còn trong chất rắn do các
nguyên tử, phân tử liên kết chặt chẽ không chuyển động
tự do mà chỉ chuyển động quanh vị trí cố định vì vậy cũng
không tạo ra dòng đối lưu

Người ta ứng dụng sự đối lưu của chất khí để xây các ống khói ở
gia đình, nơi làm việc và các nhà máy để không khí lưu thông dễ
dàng.

Ứng dụng sự đối lưu của chất khí để làm đèn kéo quân hay đèn
ngủ tự xoay.

Vậy năng lượng của Mặt Trời truyền đến Trái Đất bằng cách nào?

II. BỨC XẠ NHIỆT
1. Thí nghiệm

A

B

Không khí

Tấm gỗ

Bình cầu
Đèn cồn

Hình 23.4

2. Trả lời câu hỏi
C7. Giọt nước màu dịch
chuyển về đầu B chứng tỏ
điều gì?
Không khí trong bình đã
nóng lên và nở ra.

A

B

Không khí
Bình cầu

Đèn cồn
Play

Hình 23.4

Trả lời câu hỏi
C8. Giọt nước màu dịch chuyển trở lại đầu A chứng tỏ điều
gì? Miếng gỗ đã có tác dụng gì?
Điều này chứng tỏ không khí trong bình đã lạnh đi và co
lại, thể tích khí trong bình giảm. Miếng gỗ đã ngăn không
cho nhiệt truyền từ đèn sang bình.
C9. Sự truyền nhiệt từ nguồn nhiệt tới bình có phải là
dẫn nhiệt và đối lưu không? Tại sao ?
Không phải là dẫn nhiệt vì không khí dẫn nhiệt kém.
Cũng không phải là đối lưu vì nhiệt được truyền theo
đường thẳng.

*Kết luận
- Bøc x¹ nhiÖt lµ sù truyÒn nhiÖt b»ng c¸c tia nhiÖt ®i
th¼ng.
-Bøc x¹ nhiÖt cã thÓ x¶y ra c¶ ë trong ch©n kh«ng.
-Vật có bề mặt xù xì và màu càng sẩm thì hấp thụ tia nhiệt
càng nhiều

III. Vận dụng:
C10. Tại sao trong TN ở hình
23.4 bình chứa không khí lại
được phủ muội đèn?
C11. Tại sao về mùa hè ta
thường mặc áo màu trắng mà
không mặc áo màu đen?

C10. Để tăng khả năng hấp
thụ tia nhiệt

C11. Để giảm sự hấp thụ
các tia nhiệt

C12. Hãy chọn từ thích hợp cho các ô trống ở bảng 23.1
Chất

Rắn

Lỏng

khí

Chân
không

Hình thức
truyền nhiệt
chủ yếu

Dẫn nhiệt

Đối lưu

Đối lưu

Bức xạ
nhiệt

Bảng 23.1

GHI NHỚ
• Đối lưu là sự truyền nhiệt bằng các dòng chất lỏng
hoặc chất khí, đó là hình thức truyền nhiệt chủ yếu của
chất lỏng và chất khí.
• Bức xạ nhiệt là sự truyền nhiệt bằng các tia nhiệt đi
thẳng. Bức xạ nhiệt có thể xảy ra cả ở trong chân không

Hình 23.6

• Dặn dò: Tiết sau ôn tập:
Soạn: Bài 29: (SGK trang 101, 102, 103)
+ A - Ôn tập (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7)
+ B - Vận dụng:
I - (1, 2, 3, 4, 5)
II - Trả lời câu hỏi: (1, 2, 3)