Tại sao đế giày đá bóng
phải có gai cao su còn đế
giày trượt băng thì không
có?

Tại sao mặt lốp xe
không làm nhẵn?

Trục bánh xe bò

Trục bánh xe đạp

Mất hàng chục thế kỉ để tạo ra sự khác biệt giữa hai loại
trục bánh xe. Đó là sự phát minh ra ổ bi.

Bài 40: LỰC MA SÁT

Hoạt động cá nhân

Thời gian: 1 phút

 Lực đẩy của người và lực sàn nhà tác dụng vào tủ. Lực đẩy có
tác dụng làm cho tủ di chuyển về phía trước người đó; còn lực
mà sàn nhà tác dụng vào tủ có tác dụng cản trở sự di chuyển của
tủ.

1/ Khái niệm lực ma sát

Thảo luận cặp đôi – Phiếu học tập 02

Thực hiện thí nghiệm tương tự như hình 40.1
và 40.2

Quan sát hình ảnh 40.1, 40.2 trong SGK hoạt động
cặp đôi để trả lời các câu hỏi:
+Lực cản trở khi tủ chuyển động trên mặt bàn là
lực tiếp xúc hay lực không tiếp xúc?
+ Khi kéo khối gỗ trượt đều trong hình 40.1, 40.2
tại sao giá trị lực kế lại khác nhau?
+Dựa vào kết quả hình 40.1, 40.2, giải thích về
nguyên nhân xuất hiện lực ma sát?

Kết luận:

Lực ma sát là lực tiếp xúc xuất hiện ở bề mặt
tiếp xúc giữa hai vật.
Nguyên nhân xuất hiện của lực ma sát đó là sự
tương tác giữa bề mặt của hai vật

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 2 phút

2/ Lực ma sát trượt

Khi nào xuất hiện lực ma sát trượt?

Tiến hành thí nghiệm?

Ví dụ về lực ma sát trượt trong đời sống

Kết luận:
Lực ma sát trượt xuất hiện khi một vật trượt trên bề mặt
của vật khác

3. Lực ma sát nghỉ:

Nhiệm vụ học sinh

Thời gian: 3 phút

Khi nào xuất hiện lực ma sát nghỉ?
+ Kéo từ từ khối gỗ trên mặt bàn, quan sát số chỉ của lực kế khi vật chưa
chuyển động.
+ Số chỉ lực kế khi vật chưa di chuyển cho biết lực cản trở chuyển động của vật lúc này là
bao nhiêu?
+ Lực cản xuất hiện ở đâu khiến vật chưa thể di chuyển dưới tác dụng của lực kéo?

Kết luận:
Lực ma sát nghỉ xuất hiện ngăn cản sự chuyển động của
một vật khi nó tiếp xúc với bề mặt của một vật khác và có xu
hướng chuyển động trên đó.

Lực nào đã giữ quạt trần và
các bức tranh không bị rơi
xuống khi chịu tác dụng của
trọng lực

4. Tác dụng và ảnh hưởng của lực ma sát

Lực mà mặt đất tác dụng lên
bàn chân

Phanh xe

a. Tìm hiểu tác dụng cản trở và thúc đẩy chuyển động của lực ma
sát

+ Lực ma sát có tác dụng như thế nào khi vật chuyển động?
+ Khi đi bộ trên mặt đường trơn, điều gì sẽ xảy ra?
+ Khi người lái xe bóp phanh, điều gì xảy ra nếu má phanh bị
mòn?

Kết luận:
Lực ma sát có thể thúc đẩy hoặc cản trở chuyển động của
các vật

Kết quả
thảo luận
- Giữa má phanh và
vành xe: giữ cho bánh
xe quay chậm và dừng
quay.
- Lực ma sát trượt giữa
lốp và mặt đường.

Lực ma sát nghỉ: có tác
dụng ngăn thùng hàng
chuyển động.

Lực này thắng được lực
ma sát nghỉ làm thùng
hàng chuyển động.

Kết quả
thảo luận
- Do lực ma sát nghỉ giữa lốp mà
mặt đường chưa đủ mạnh để đẩy xe
đi.
- Phải tăng lực ma sát nghỉ bằng
cách đổ cát, đá, gạch vụn, … vào

Vì lực này có phương nằm ngang,
chiều về phía trước, có tác dụng làm
người chuyển động về phía trước.

Ví dụ về tác dụng của lực ma sát trong đời
sống
+ Lực ma sát giúp xe đi
đoạn đường khúc cua
mà không bị trượt ngã.
+ Lực ma sát giúp xe
dừng lại được khi
đang chuyển động

+ Lực ma sát giúp xe
không bị trơn trượt
khi đi trên những
đoạn đường trơn hay
sa lầy khi đi trên
đoạn đường bùn lầy,
…

b. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông

b. Tìm hiểu ảnh hưởng của lực ma sát trong an toàn giao
thông

- Tại sao sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì
chúng đều bị mòn?
- Hãy nêu hai ví dụ về ảnh hưởng có lợi và có hại
của ma sát trong giao thông?

 + Sau một thời gian sử dụng dép, lốp xe thì chúng đều bị
mòn đi là do lực ma sát xuất hiện giữa bề mặt tiếp xúc của
dép, lốp xe với mặt đường làm mòn dần bề mặt dép và lốp xe
- Ảnh hưởng có lợi của ma sát trong giao thông là:
+ Khi ta đi ô tô xuống dốc, ta dùng phanh để làm cho ô tô đi
chậm lại hoặc dừng hẳn tránh tai nạn khi tham gia giao thông.
+ Khi chúng ta đạp xe đạp thì bánh xe có tác dụng của lực ma
sát giúp chúng ta chuyển động dễ dàng.
- Ảnh hưởng có hại của ma sát trong giao thông là:
+ Lực ma sát làm mòn lốp xe các phương tiện giao thông.
+ Lực ma sát trượt cản trở chuyển động của trục xe và làm
mòn trục.

Kết luận:
Lực ma sát có vai trò quan trọng trong an toàn giao
thông đường bộ

5. Lực cản của không khí

5. Lực cản của không khí
a. Tìm hiểu về lực cản của không khí

? Vì sao các vận động viên
đua xe thường cúi khom thân
người gần như song song với
mặt đường?
=> Hạn chế lực cản của không
khí tác dụng vào người giúp xe
đi được nhanh hơn.

5.2. Thực hiện thí nghiệm.
Các nhóm làm thí nghiệm 3 trong SGK để trả lời câu hỏi
SGK
+ Tờ giấy nào rơi chạm đất trước? Tại sao?

Kết luận:
Khi vật chuyển động trong không khí sẽ có lực cản của
không khí tác dụng lên vật

Lực ma
sát trượt
Lực ma
sát nghỉ

Tìm hiểu về
lực cản của
không khí

Tìm hiểu ảnh hưởng của lực
ma sát trong an
toàn giao thông

Tìm hiểu tác dụng
cản trở
và thúc đẩy
chuyển động của
lực ma sát

Luyện tập
Câu 1: Phát biểu nào sau đây về lực ma sát là
đúng?
A. Lực ma sát cùng hướng với hướng chuyển động của vật.
B. Khi vật chuyển động nhanh dần, lực ma sát lớn hơn lực
đẩy.
C. Khi vật chuyển động chậm dần, lực ma sát nhỏ hơn lực
đẩy.
D. Lực ma sát cản trở chuyển động trượt của vật này trên
bề mặt vật kia.

Câu 2. Một vật đặt trên mặt bàn nằm ngang. Dùng tay
búng vào vật để nó chuyển động. Vật sau đó chuyển động
chậm dần vì có
A. trọng lực.
B. lực hấp dẫn.
C. lực búng của tay.
D. lực ma sát.

Câu 3. Lực ma sát trượt xuất hiện trong trường hợp nào
sau đây?
A. Ma sát giữa các viên bi với ổ trục xe đạp, xe máy.
B. Ma sát giữa cốc nước đặt trên mặt bàn với mặt bàn.
C. Ma sát giữa lốp xe với mặt đường khi xe đang đứng yên.
D. Ma sát giữa má phanh với vành xe.

Luyện tập
1. Tại sao mặt lốp xe không làm nhẵn?
2. Tại sao cần quy định người lái xe cơ giới (ô tô, xe
máy, …) phải kiểm tra lốp xe thường xuyên và thay lốp khi
đã mòn?
3. Tại sao khi đi dép đế bị mòn thì thường bị trơn
trượt và dễ ngã?
4. Hãy giải thích các hiện tượng sau và cho biết trong
các hiện tượng nàỵ, ma sát có lợi hay có hại: ô tô đi vào
bùn dễ bị sa lầy.

Vận dụng
1. Tại sao mặt dưới của dép lại gồ ghề?
2. Hãy chỉ ra sự xuất hiện của lực ma sát khi đang đi
xe phanh gấp bánh xe trượt trên mặt đường.
3. Tại sao khi đi dép đế bị mòn thì thường bị trơn
trượt và dễ ngã?
4. Tại sao dùng tay kéo một chiếc bàn nhưng bàn vẫn
đúng yên?

Nhiệm vụ học tập tại nhà:
+ Vào những ngày thời tiết nồm, nền nhà thường bị
trơn trượt. Em hãy tìm cách giải quyết vấn đề trên.
+ Hãy chụp ảnh, quay video minh chứng cho cách giải
quyết của em.
+ Báo cáo trước lớp tiết học sau.
+ Làm bài tập về nhà: phần bài tập trang 176 Sgk.