Đọc văn

NHẬT KÍ TRONG TÙ

Hồ Chí Minh

I. Tác giả, tác phẩm
a) Tác giả
- Hồ Chí Minh:
+ Sinh: 19/05/1890
+ Mất: 2/9/1969
- Tên khai sinh: Nguyễn Sinh Cung
- Quê: làng Kiêm Liên, huyện Nam Đàn,
tỉnh Nghệ An.
- Xuất thân: trong một gia đình nhà Nho yêu nước.
- Cha: cụ phó bảng Nguyễn Sinh Sắc
- 5/6/1911, Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước.
- 29/8/1942: HCM bị bắt ở Quảng Tây
- 10/9/1943: được trả tự do

I. Tác giả, tác phẩm
1) Tác giả
- Sự nghiệp sáng tác: 134 bài thơ bằng chữ Hán, đặt tên là
“Nhật ký trong tù”, được dịch ra tiếng Việt và in lần đầu 1960.
=> Cả cuộc đời Bác cống hiến hết mình cho sự nghiệp cách
mạng dân tộc, quốc tế cộng sản. Người còn để lại một di sản
văn học quý giá xứng đáng là một nhà văn, nhà thơ lớn, nhà
cách mạng vĩ đại của dân tộc.

II/ NỘI DUNG , NGHỆ THUẬT CỦA TÁC
PHẨM
1. Gía trị nội dung:
- Chế độ nhà tù Tưởng Giới Thạch:
Mới đến nhà giam phải nộp tiền
Lệ thường ít nhất 50 nguyên
Nếu anh không có tiền đem nộp
Mỗi bước anh đi mỗi bước phiền
( Tiền vào nhà giam )
Lệ thường tù mới đến
Phải nằm cạnh cầu tiêu
Muốn ngủ cho ngon giấc
Anh phải nộp tiền nhiều
( Quán trọ )

Không canh, không muối, rau không có
Mỗi bữa lưng cơm đỏ gọi là
Có kẻ đem cơm còn chắc dạ
Không người lo bữa đói kêu cha
( Cơm cha )
Năm mươi ba cây số một ngày
Aó mũ dầm mưa rách hết giày
Lại khổ thâu đêm không chỗ ngủ
Ngồi bên hố xí đợi ngày mai.
( Mới đến nhà lao Thiên Bảo )

Oa!... oa!...oa!
Cha trốn không đi lính nước nhà
Nên nỗi thân em vừa nửa tuổi
Phải theo mẹ đến ở nhà pha
( Cháu bé trong nhà lao Tân Dương )

Các tệ nạn:
Ban trưởng nhà lao chuyên đánh bạc
Giai người cảnh trưởng kiếm ăn quanh
Chong đèn huyện trưởng bàn công việc
Trời đất Lai Tân vẫn thái bình
( Lai Tân )

=> Bộ mặt chân thật đen tối của chế
độ nhà tù nói riêng và một phần của
xã hội TQ dưới thời Tưởng Giới
Thạch nói chung.

Bức chân dung con người tinh thần của Hồ Chí Minh
“ Bốn

tháng cơm không no
Bốn tháng đêm thiếu ngủ
Bốn tháng áo không thay
Bốn tháng không giặt giũ…
Răng rụng mất một chiếc
Tóc bạc thêm mấy phần
Gầy đen như quỷ đói
Ghẻ lở mọc đầy thân…
Kiên trì và nhẫn nại
Quyết không lùi một phân
Vật chất tuy đau khổ
Không nao núng tinh thần”
( Bốn tháng rồi )

Giãi gió dầm mưa chẳng nghỉ ngơi
Phu đường vất vả lắm ai ơi
Ngựa xe hành khách thường qua lại
Biết cảm ơn anh được mấy người
( Phu làm đường )

Thân anh da bọc lấy xương
Khổ đau đói rét hết phương sống rồi
Đêm qua còn ngủ bên tôi
Sáng nay anh đã về nơi suối vàng
( Một người tù cờ bạc vừa mới chết )

Một canh, hai canh lại ba canh
Trằn trọc băn khoăn giấc chẳng thành
Canh bốn, canh năm vừa chợp mắt
Sao vàng năm cánh mộng hồn quanh
( Không ngủ được )

Mặc dù bị trói chân tay
Chim ca rộn núi, hương bay ngát rừng.
Vui say ai cấm ta đừng,
Đường xa âu cũng bớt chừng quạnh hiu.
(Đi đường)
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ.
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
( Ngắm trăng )

Ăn cơm nhà nước ở nhà công
Binh lính thay phiên để hộ tòng
Non nước dạo chơi tùy sở thích
Làm trai như thế mới hào hùng
( Nói cho vui )
Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi trắng tựa bông
Sống ở trên đời người cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công
( Nghe tiếng giã gạo )

2. Gía trị nghệ thuật :
- Đậm màu sắc cổ điển.
- Thể hiện tinh thần thời đại: tin
tưởng, lạc quan, hình tượng thơ luôn
vận động tới ánh sáng, tương lai.

Tôi đọc trăm bài trăm ý đẹp,
Ánh đèn tỏa rạng mái đầu xanh.
Vần thơ của Bác vần thơ thép,
Mà vẫn mênh mang bát ngát tình.
( Hoàng Trung Thông)

Đọc văn

CHIỀU TỐI
(Hồ Chí Minh)

Hồ Chí Minh

KIỂM TRA BÀI CŨ:
Theo em, vẻ đẹp tâm hồn
của Hồ Chí Minh được thể
hiện như thế nào qua tập
thơ Nhật kí trong tù?

Mặc dù bị trói chân tay
Chim ca rộn núi, hương bay ngát rừng.
Vui say ai cấm ta đừng,
Đường xa âu cũng bớt chừng quạnh hiu.
(Đi đường)

暮  
倦鳥歸林尋宿樹
，
 
孤雲慢慢度天空
。
 
山村少女磨包粟
，
 
包粟磨完爐已烘
。

I. Tìm hiểu chung
1) Vị trí
- Là bài thơ thứ 31 của tập thơ “Nhật ký trong tù”
(“Nhật kí trong tù là một bức tranh thu nhỏ của XH Trung Quốc
thời Tưởng Giới Thạch, 1942-1943 thối nát từ lâu đời, tập thơ ghi
lại sự việc Bác đã sống và chứng kiến nơi ngục tù
 Tỏa sáng tâm hồn cao đẹp của Bác

2) Hoàn cảnh sáng tác
- 8/1942, trên đường chuyển nhà lao từ tỉnh Tây sang nhà lao
Thiên Bảo, dừng chân ở một vùng sơn cước vào lúc chiều tối
Bác Hồ đã sáng tác bài thơ

3) Thể thơ, bố cục
- Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật

2 câu thơ đầu

2 câu thơ cuối

• Bức tranh
thiên nhiên
chiều tối

• Bức tranh
đời sống
con người.

II. Đọc- hiểu văn bản
1. Đọc, đối chiếu văn bản:

So sánh phiên âm với
dịch thơ

Phiên âm:
Dịch thơ:
Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ,
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,
Cô vân mạn mạn độ thiên không.
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không.
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,Cô em xóm núi xay ngô tối,
Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng. Xay hết, lò than đã rực hồng.
Chòm mây trôi nhẹ.

diễn
được
chòm
Cuối
câu
câunúi
3tảvà
đầu vẻ
câu
Côkhông
em
xóm
 Mất
đi

Bản
dịch
tuy
trôi
chảy,
hình
ảnh
thơ
đẹp
Cô vân: chòm mây mây
lẻ lẻ
đơn
độc
và
nhịp
4
biệntrọng
pháp
điệpbay
ngữ
vẻmất
trang
của
thơ
Sơn thôn thiếu nữ
Mạn
mạn:làm
chậmmất
chậm
nhưng
đi sự hàm
súc
trong
thơ
trôi
chậm
chậm
chòm
vắt
dòng:
“Baocủa
túc”Bác.
Đường.
chậm
mây.
chậm

MỘ
Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không
Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc
Bao túc ma hoàn lô dĩ hồng.
CHIỀU TỐI
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ
Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không
Cô em xóm núi xay ngô tối
Xay hết, lò than đã rực hồng.
 

Quyện điểu quy lâm tầm túc thụ
Cô vân mạn mạn độ thiên không .

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2a. Hai câu thơ đầu: Bức tranh thiên nhiên
Các yếu tố

Bức tranh thiên
nhiên

- Buổi chiều; Rừng
núi
- Cánh chim trong trạng thái mỏi mệt bay về
2. Hình ảnh nào
rừng tìm chốn ngủ, Chòm mây lẻ đang bay
được miêu tả? trạng chầm chậm trên bầu trời -> thi liệu quen
thái của hình ảnh?
thuộc
- Bút pháp cổ điển: chấm phá, gợi
3. Tác giả sử dụng
nhiều hơn tả
bút pháp gì để miêu - Bút pháp hiện đại: cảnh vật có sự vận
động, gợi cảnh ngộ con người.
tả?
1. Thời gian, địa
điểm?

4. Đánh giá bức
tranh thiên nhiên?

Þ cánh chim nhỏ bé, đám mây đơn lẻ đủ sức
gợi lên một bầu trời mênh mông, hoang
sơ và tĩnh lặng.

Vẻ đẹp tâm
hồn Bác:
Yêu thiên
nhiên
Nhạy
cảm, tinh
tế trước
thiên
nhiên

Tình yêu
thương
bao la với
vạn vật,
muôn loài

Tinh thần
“thép”
Dù bị xiềng
trói, người
chiến sĩ vẫn
thưởng
ngoạn vẻ đẹp
thiên nhiên

THẢO LUẬN:
So với 2 câu thơ đầu, 2 câu
cuối của bài thơ có sự vận
động như thế nào? Qua sự
vận động ấy, em cảm nhận
được điều gì về vẻ đẹp tâm
hồn của Bác?

Tiêu chí

Đối tượng
Thời gian

2 cầu đầu

2 câu cuối

Thiên nhiên

Cuộc sống sinh
hoạt của con người

Chiều muộn

Tối

Không gian

Rộng mênh mông,
lạnh lẽo, u ám

Tâm trạng,
trạng thái

Mệt mỏi, buồn, khao Khỏe khoắn,vui
khát tự do
tươi, hoàn toàn tự
do về tinh thần

Bừng sáng, ấm áp.

2b) Bức tranh cuộc sống con người
- Điểm nhìn: cao xa  gần (mặt đất)
“Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,
(Cô em xóm núi xay ngô tối,)”
- Hình ảnh thiếu nữ.
+ Trẻ trung, khỏe mạnh, cần cù, chăm chỉ
+ Hình ảnh đại diện cho người lao động
 Hình ảnh “cô gái”: là trung tâm của bức tranh
=> Lấn át sự mênh mông, rợn ngợp của thiên nhiên (làm cho
bức tranh sinh hoạt trở nên sinh động hơn, gợi chút niềm vui
cho người đi đường)

II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
2. Hai câu thơ cuối: Bức tranh
đời sống
Ánh lửa lò
Khuôn mặt
than của cô
của thiếu
gái xay ngô nữ xay ngô
Chữ
“HỒN
G”

Màu của
niềm tin
tưởng lạc
quan

Màu hồng
của ngọn
lửa cách
mạng

 Chữ Hồng làm rực sáng cả bài
thơ, là “nhãn tự” của bài thơ,

3. Tổng Kết

Sơn
thôn thiếu nữ ma bao túc
a) Nghệ
thuật:
- Từ ngữ
Bao
túc ma
cô đọng,
hàmhoàn
súc. lô dĩ hồng.
- Thủ pháp đối lập, điệp liên
hoàn…

b) Ý nghĩa văn bản:
Vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách nghệ sĩ – chiến sĩ Hồ Chí
Minh yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc
sống; kiên cường vượt lên hoàn cảnh, luôn ung dung
tự tại và lạc quan trong mọi cảnh ngộ.

Luyện tập
Câu 1: Em hãy chỉ ra yếu
tố cổ điển và hiện đại của
thơ Hồ Chí Minh qua bài
“ Chiều tối”.