BẦY CHIM CHÌA VÔI
(Trích)
Nguyễn
Quang Thiều

Nguyễn THị Phượng THCS An Hùng Hải Phòng
0364298789Đa-

HN)

GV: Phạm Thị Mai Anh

KHÁM PHÁ KIẾN THỨC

I. Khám phá chung văn bản
1. Tác giả Nguyễn Quang Thiều
1957
Quê: Hà Tây (nay thuộc
thành phố Hà Nội)

Làm việc tại báo
Văn nghệ 1992-2007.

Nghệ sĩ đa tài.
Hơn 20 giải thưởng văn
học trong nước và quốc
tế.

Nhiều tác phẩm
cho thiếu nhi.

MỘT SỐ TÁC PHẨM

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”

Tìm hiểu chung về văn bản:
- Thể loai.
- Nhân vật:
- Các sự việc chính:
- Ngôi kể:
- Bố cục:
- Đề tài:

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản

Thể loại

Truyện ngắn

Nhân vật

Hai anh em Mên và Mon

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản
Nửa đêm, hai anh em không ngủ được, lo lắng cho bầy chim
chìa vôi ở bãi cát giữa sông khi trời mưa to, nước dâng cao.
Các sự
việc chính

Hai anh em bàn kế hoạch giải cứu bầy chim chìa vôi non.
Trong đêm tối, hai anh em bơi thuyền ra chỗ dải cát nơi có bầy
chìa vôi và chứng kiến cảnh tượng bầy chim chìa vôi bay lên
khỏi mặt nước.

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
b. Hình thức văn bản
Ngôi kể

Ngôi thứ 3
Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh
em Mên và Mon về bầy chìa vôi.

Bố cục

Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi.
Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh
em Mên và Mon.

I. Khám phá chung văn bản
2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi”
c. Đề tài
Tuổi thơ và thiên nhiên (Hai đứa trẻ và bầy chim chìa vôi)

II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN.
1. Nhân vật Mon và Mên.

PHIẾU HỌC TẬP :
Tìm hiểu nhân vật hai anh em Mên và Mon
Nhiệm vụ
Nhân vật Mon Nhân vật Mên
Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật
Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh em Mên ………………. ………………
và Mon về bầy chìa vôi.
………………

………………

Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh em Mên ………………
và Mon.
………………
1) Nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật.
2) Nhận xét về tính cách của nhân vật.
………………

………………

Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi.

………………
……………....

Nhiệm vụ
Nhân vật Mon
Nhân vật Mên
Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các
nhân vật
Phần 1: Câu Lời nói: Em sợ những Lời nói: Có lẽ sắp ngập bãi cát
chuyện nửa đêm con chim chìa vôi non bị
của hai anh em chết đuối mất; Thế anh rồi; chim thì bơi làm sao được.
Mên và Mon về bảo nó có bơi được - Hành động: không ngủ được.
bầy chìa vôi.
không?
- Tâm trạng, suy nghĩ: lo lắng cho
- Hành động: không ngủ bầy chim chìa vôi non.
được.
- Tâm trạng, suy nghĩ: lo
lắng, sợ nước sông dâng
ngập bãi cát, bầy chim chìa
vôi non sẽ bị chết đuối.

Nhiệm vụ
Nhân vật Mon
Nhân vật Mên
Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các
nhân vật
Phần 1: Câu Em sợ những con chim Có lẽ sắp ngập bãi cát rồi; chim
chuyện nửa đêm chìa vôi non bị chết đuối thì bơi làm sao được.
của hai anh em mất; Thế anh bảo nó có
Mên và Mon về bơi được không?
bầy chìa vôi.
Phần 2: Lên kế
hoạch giải cứu
bầy chìa vôi.

Tổ chim sẽ bị chìm mất; Làm thế nào bây giờ.
Hay mình mang chúng
nó vào bờ; Tổ chim ngập
mất anh ạ; Mình phải
mang nó vào bờ, anh ạ.

Nhiệm vụ

Nhân vật Mon

Nhân vật Mên

Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật

Phần 1: Câu chuyện
nửa đêm của hai anh
em Mên và Mon về bầy
chìa vôi.
Phần 2: Lên kế hoạch
giải cứu bầy chìa vôi.

Em sợ những con chim chìa vôi Có lẽ sắp ngập bãi cát rồi; chim thì bơi làm
non bị chết đuối mất; Thế anh bảo sao được.
nó có bơi được không?

Phần 3: Hành động
dũng cảm của hai anh
em Mên và Mon.

không nhúc nhích, mặt tái nhợt,
hửng lên ánh ngày; nhận ra mình
đã khóc từ lúc nào; nhìn nhau bật
cười ngượng nghịu chạy về nhà.

Tổ chim sẽ bị chìm mất; Hay Làm thế nào bây giờ.
mình mang chúng nó vào bờ; Tổ
chim ngập mất anh ạ; Mình phải
mang nó vào bờ, anh ạ.
Chứ còn sao; Lúc này giọng thằng Mên tỏ vẻ
rất người lớn; Nào xuống đò được rồi đấy;
Phải kéo về bến chứ, không thì chết; Bây giờ
tao kéo mày đẩy; Thằng Mên quấn cái dây
buộc vào người nó và gò lưng kéo;… không
nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng lên ánh ngày;
nhận ra mình đã khóc từ lúc nào; nhìn nhau
bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

Nhiệm vụ

Nhân vật Mon

Nhân vật Mên

Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật
Phần 1: Câu chuyện
nửa đêm của hai anh
em Mên và Mon về
bầy chìa vôi.
Phần 2: Lên kế hoạch
giải cứu bầy chìa vôi.

Em sợ những con chim chìa vôi non bị chết Có lẽ sắp ngập bãi cát rồi; chim thì bơi làm sao
đuối mất; Thế anh bảo nó có bơi được được.
không?

Tổ chim sẽ bị chìm mất; Hay mình mang
chúng nó vào bờ; Tổ chim ngập mất anh ạ;
Mình phải mang nó vào bờ, anh ạ.
Phần 3: Hành động
không nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng lên ánh
dũng cảm của hai anh ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc nào; nhìn
em Mên và Mon.
nhau bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

Nghệ thuật xây dựng
nhân vật
Tính cách nhân vật

Làm thế nào bây giờ.

Chứ còn sao; Lúc này giọng thằng Mên tỏ vẻ rất
người lớn; Nào xuống đò được rồi đấy; Phải kéo về
bến chứ, không thì chết; Bây giờ tao kéo mày đẩy;
Thằng Mên quấn cái dây buộc vào người nó và gò
lưng kéo;… không nhúc nhích, mặt tái nhợt, hửng
lên ánh ngày; nhận ra mình đã khóc từ lúc nào; nhìn
nhau bật cười ngượng nghịu chạy về nhà.

Miêu tả tâm lí tinh tế, ngôn ngữ đối thoại sinh động; đặt nhân vật vào tình huống mang tính thử
thách để bộc lộ tính cách,…

Mon là một nhân vật trong sáng, có Thể hiện mình là người sống có trách nhiệm,
sự ngây ngô của trẻ thơ, yêu thương các biết suy nghĩ, hành động dứt khoát, bình tĩnh,
loài động vật.
quan tâm, bảo vệ em, yêu loài vật.

2. Bầy chim chìa vôi.
CHUYỂN GIAO NHIỆM VỤ
Nhóm 1: Tìm hiểu không gian sống , tập tính của bầy chim chìa vôi.
* Gợi ý: Bầy chim chìa vôi sống ở đâu? Tập tính làm tổ, thời điểm cất
cánh của bầy chim này ra sao? Nhận xét về môi trường sống của bầy
chim này ra sao?
Nhóm 2: Tìm hiểu về hành trình cất cánh của bầy chim chìa vôi.
* Gợi ý: Bầy chim non đã nỗ lực như nào trong hành trình cất cánh
của mình? Nhận xét gì về quá trình đó?
Nhóm 3. Chim bố/ chim mẹ đã chuẩn bị cho hành trình cất cánh của chim
con ra sao? Khi có một con chim con bị đuối sức, chim mẹ đã làm
gì? Nêu ấn tượng của em về chi tiết đó?

2. Bầy chim chìa vôi.

a. Tập tính, môi
trường sống của bầy
chim chìa vôi:

- Làm tổ ở khúc sông làng của Mon và Mên.
Vào mùa nước cạn, giữa sông nổi lên một
bãi cát….đám rong héo dần làm một lớp
đệm trên cát…chúng tìm đám rong khô dày
để đẻ trứng.

- Cất cánh vào bờ khi mùa mưa
đến.

-> khung cảnh làng quê yên bình với hình ảnh chú chim nhỏ
gắn bó với thiên nhiên, vùng đất lành.
-> tình yêu của tác giả đối với làng Chùa, mảnh đất quê hương.

b. Hành trình cất cánh của bầy chim chìa vôi
Thời gian
Hôm trước
Hôm sau

Những khó khăn

Hình ảnh bầy chim chìa vôi.

Thời
Những khó
gian
khăn
Hôm Nước bắt
trước đầu dâng
nhanh hơn

Hình ảnh bầy chim non
- Bầy chim non nhảy lò
cò trên những đôi chân
chưa thật cứng cáp
- đập cánh suốt đêm

 Bầy chim non chuẩn bị kĩ càng cho chuyến cất cánh đầu tiên của mình.

Thời
gian
Hôm
sau

Những khó
khăn
Dòng
nước
khổng
lồ
nuốt chửng
phần còn lại
cuối
cùng
của dải cát

Hình ảnh bầy chim non

Những cánh chim bé
bỏng và ướt át đột
ngột bứt khỏi dòng
nước khổng lồ bay
lên.
Những cánh chim bé bỏng và ướt át đột
ngột bứt khỏi dòng nước khổng lồ bay
lên.tương phản: dòng nước khổng lồ>< cánh chim bé bỏng
Phép
và ướt át.
Nổi bật lên thử thách mà đán chim non phải đương đầu.
Thể hiện quyết tâm, sự dũng cảm, bản lĩnh của bầy
chim non trong hành trình đầu tiên của mình.

Thời gian

Những khó khăn

Hình ảnh bầy chim non

Hôm trước

Nước bắt đầu dâng
nhanh hơn

Hôm sau

Dòng nước khổng Những cánh chim bé bỏng và ướt át
lồ nuốt chửng phần đột ngột bứt khỏi dòng nước khổng
còn lại cuối cùng lồ bay lên.
của dải cát
- Một con chim chìa vôi non đột nhiên
Chim non
rơi xuống như một chiếc lá; con chim
đuối sức
mẹ xoè rộng đôi cánh kêu lên - che
chở khích lệ chim non và khi đôi chân
mảnh dẻ của con chim non chạm vào
mặt sông thì đôi cánh của nó đập một
nhịp quyết định.

- Bầy chim non nhảy lò cò trên những đôi
chân chưa thật cứng cáp
- đập cánh suốt đêm

- Bỗng một con chim như đuối sức. Đôi
cách của nó chợt dừng lại, nó rơi như một
chiếc lá. Con chim mẹ xòe rộng đôi cánh
lượn quanh đứa con và kêu lên. Nhưng khi
đôi chân mảnh dẻ và run rẩy của con chim
non chạm vào mặt sông thì đôi cánh của
nó đập một nhịp quyết định. Tấm thân bé
bỏng của nó vụt bứt ra khỏi dòng nước và
Nhận xét giá trị nghệ thuật tiêu biểu
bay lên cao hơn ở lần cất cánh đầu tiên ở
trong đoạn ?
bãi cát.
* Nghệ thuật: Kể, tả đan xen. Biện pháp nghệ thuật so sánh,
Hiệu quả trong việc diễn đạt sự việc đoạn
từ láy
đoạn văn
 Chim non: quyết tâm, dũng cảm, dám đương đầu thử
thách đạt đến thành công.
Chim mẹ: yêu thương, động viên, luôn sát cánh bên con.

Thời gian

Những khó khăn

Hình ảnh bầy chim non

Hôm trước

Nước bắt đầu dâng
nhanh hơn

- Bầy chim non nhảy lò cò trên những đôi
chân chưa thật cứng cáp
- đập cánh suốt đêm

Hôm sau

Dòng nước khổng
lồ nuốt chửng phần
còn lại cuối cùng
của dải cát

Những cánh chim bé bỏng và ướt át
đột ngột bứt khỏi dòng nước khổng
lồ bay lên.
- Một con chim chìa vôi non đột nhiên
rơi xuống như một chiếc lá; con chim
mẹ xoè rộng đôi cánh kêu lên - che
chở khích lệ chim non và khi đôi chân
mảnh dẻ của con chim non chạm vào
mặt sông thì đôi cánh của nó đập một
nhịp
quyết
Chúng
đậu định.
xuống bên lùm dứa dại bờ

Chim non
đuối sức
Nguyên nhân nào
khiên bầy chim chìa
vôi có thể cất cánh?
Nguyên nhân quan
trọng nhất là gì?

sông sau chuyến bay đầu tiên và cũng
là chuyến bay quan trọng (…) kì vĩ
nhất trong đời chúng.

Hình ảnh bầy chim non
- Bầy chim non nhảy lò cò trên những đôi chân
chưa thật cứng cáp
- đập cánh suốt đêm
Những cánh chim bé bỏng và ướt át
đột ngột bứt khỏi dòng nước khổng
lồ bay lên.
- Một con chim chìa vôi non đột nhiên rơi
xuống như một chiếc lá; con chim mẹ xoè
rộng đôi cánh kêu lên - che chở khích lệ
chim non và khi đôi chân mảnh dẻ của
con chim non chạm vào mặt sông thì đôi
cánh của nó đập một nhịp quyết định.
Chúng đậu xuống bên lùm dứa dại bờ sông
sau chuyến bay đầu tiên và cũng là chuyến
bay quan trọng (…) kì vĩ nhất trong đời
chúng.

Cuộc
trình
-Thểhành
hiện
sứccấtsống mãnh
cánh của bầy chim chìa
liệt của thiên nhiên.
vôi gợi em những suy
- Trong
nghĩcuộc
gì? sống luôn có

những khó khăn để thử
thách mỗi con người.
- Liên tưởng đến sự chăm
chỉ, lòng quyết tâm, lòng
dũng cảm giúp con người
vượt qua gian nan thử
thách để trưởng thành...
- Tình yêu thương, sự
động viên là nguồn sức
mạnh to lớn

c. Cảm xúc của Mên và Mon
Vẫn đứng không nhúc nhích; mặt tái nhợt vì nước mưa hửng
lên ánh ngày, lặng lẽ nhìn nhau khóc.

Bật cười ngượng nghịu chạy về phía ngôi nhà.
Hai anh em khóc vì vui sướng hạnh phúc khi chứng kiến bầy chim chìa vôi
không bị chết đuối; khóc vì được chứng kiến cảnh kì diệu của thiên nhiên,…

III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
Xây dựng tình huống truyện sinh động, gần gũi.
Xây dựng nhân vật qua lời nói, hành động
Miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc.
Ngôn ngữ đối thoại sinh động.
Cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn.

III. TỔNG KẾT
2. Nội dung – Ý nghĩa
Truyện kể về tình cảm trong sáng, hồn nhiên, tấm lòng
nhân hậu, yêu thương của hai đứa trẻ đối với bầy chim
chìa vôi.
Truyện bồi dưỡng lòng trắc ẩn, tình yêu loài vật, yêu
thiên nhiên quanh mình.

III. TỔNG KẾT
3. Cách đọc hiểu văn bản truyện ngắn
Xác định những sự việc được kể, đâu là sự việc chính; ngôi kể.
Nhận biết tính cách nhân vật qua các chi tiết miêu tả ngoại hình,
tâm lí, hành động và lời nói.
Nhận biết được lời của người kể chuyện và lời của nhân vật;
tình cảm của nhà văn.
Rút ra đề tài, chủ đề của truyện
Rút ra được bài học cho bản thân.

VẬN DỤNG
Nhiệm vụ 2: Tập phân tích các yếu tố của một tác
phẩm truyện
Yêu cầu: Hãy chọn một tác phẩm truyện mà em yêu thích và thực
hiện các yêu cầu sau:
a. Xác định đề tài của truyện.
b. Kể tên các nhân vật và nêu đặc điểm tính cách của nhân vật chính.
c. Liệt kê các sự việc tiêu biểu của cốt truyện. Dựa vào các sự việc đó
để tóm tắt nội dung cốt truyện.