PHÒNG GD-ĐT ĐAM RÔNG
TRƯỜNG THCS LÊ HỒNG PHONG

Giáo viên: Vũ Thụy Thủy Tiên
Môn sinh học 9

BIẾN DỊ
BIẾN DỊ DI TRUYỀN

BIẾN DỊ KHÔNG DI TRUYỀN

BIẾN DỊ ĐỘT BIẾN

ĐỘT BIẾN GEN

06/15/23

BIẾN DỊ TỔ HỢP

ĐỘT BIẾN NST

2

Chọn đáp án đúng:
Câu 1: Đột biến gen là:
A. Những biến đổi trong cấu trúc của gen
B. Những biến đổi trong cấu trúc của cơ thể
C. Những biến đổi về hình thái của gen
D. Những biến đổi về hình thái của cơ thể

Câu 2: Quan sát hình cho biết các dạng đột biến gen:

a

d

T

A

T

A

G

X

G

X

A

T

A

T

T

A

T

A

X

G

X

G

T

A

G

X

G

X

Mất một cặp nucleotit

T

A

A

G

X

T

T

A

A

T

X

T

A

G

T

A

X

G

Thay thế một cặp nucleotit

b

c

Thêm một cặp nucleotit

Câu 3: Đột biến gen thường gây hại cho cơ thể
mang đột biến vì
   A. làm gen bị biến đổi dẫn tới không kế tục vật
chất di truyền qua các thế hệ.
   B. làm sai lệch thông tin di truyền dẫn tới làm rối
loại quá trình sinh tổng hợp prôtêin.
   C. làm ngừng trệ quá trình phiên mã, không tổng
hợp được prôtêin.
   D. làm biến đổi cấu trúc gen dẫn tới cơ thể sinh
vật không kiểm soát được quá trình tái bản của
gen.

Câu 4: Tính chất biểu hiện (vai trò) của đột biến gen
chủ yếu là:
   A. thường có hại cho cá thể.
   B. có lợi cho cá thể.
   C. làm cho cá thể có ưu thế so với bố, mẹ.
   D. không có hại cũng không có lợi cho cá thể.

BIẾN DỊ
BIẾN DỊ DI TRUYỀN

BIẾN DỊ KHÔNG DI TRUYỀN

BIẾN DỊ ĐỘT BIẾN

ĐỘT BIẾN GEN

BIẾN DỊ TỔ HỢP

ĐỘT BIẾN NST

ĐỘT BIẾN
CẤU TRÚC NST

8

ĐỘT BIẾN
SỐ LƯỢNG NST

CHỦ ĐỀ: ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ
Tiết 23: ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. Đột biến cấu trúc NST là gì?
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc
NST.

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

I. Đột biến cấu trúc NST là gì?

Quan sát hình sau:

Thảo luận nhóm 3 phút:
hoàn thành bài tập vào bảng nhóm

STT

a
b

NST sau
NST ban đầu khi bị
biến đổi

Tên
dạng
đột
biến

NST ban đầu
AB C D E FG H

a

b

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

c

AB C DE FG H

AB C DE FGH

NST bị biến đổi cấu trúc
AB C D E FG

A BC B CDE FGH

ADC B E FGH

Một số dạng đột biến cấu trúc NST
c

Gồm các đoạn
ABCDEFGH

Chỉ điểm bị đứt

: Chỉ quá trình dẫn đến đột biến

Chữ cái: A,B,C...Kí hiệu một đoạn NST

NST ban đầu

Trường
hợp

NST ban đầu

a

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

b

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH
Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

c

NST bị biến đổi cấu trúc

NST sau khi bị biến đổi khác
với NST ban đầu như thế nào?

Tên dạng
đột biến

Mất đoạn H

Mất đoạn

Lặp lại đoạn BC

Lặp đoạn

Trình tự đoạn BCD đổi
lại thành đoạn DCB

Đảo đoạn

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

a

E

F

G

H

MẤT ĐOẠN

NST ban đầu

Trường
hợp

NST ban đầu

a

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

b

Gồm các đoạn
ABCD.EFGH
Gồm các đoạn
ABCD.EFGH

c

NST bị biến đổi cấu trúc

NST sau khi bị biến đổi khác
với NST ban đầu như thế nào?

Tên dạng
đột biến

Mất đoạn H

Mất đoạn

Lặp lại đoạn BC

Lặp đoạn

Trình tự đoạn BCD đổi
lại thành đoạn DCB

Đảo đoạn

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

B

C

D

E

LẶP ĐOẠN

b

F

G

H

MỘT SỐ DẠNG ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST
NST BAN ĐẦU
A

B

C

D

E

F

G

H

NST BỊ BIẾN ĐỔI CẤU TRÚC
A

D
B

C

D
B

E

ĐẢO ĐOẠN

c

F

G

H

TiếtTiết
23: 23
Bài: 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤU
CẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮC
SẮC
THỂ
THỂ

I. ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NST LÀ GÌ?
? Đột biến cấu trúc NST là
gì? Gồm những dạng nào?

Ngoài 3 dạng đột biến cấu trúc NST:
mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn còn có
dạng chuyển đoạn.

a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

a

b

c

d

e

f

g

h

A

B

C

D

E

F

G

H

a

A

B

b

c

C

d

e

f

g

h

D

E

F

G

H

TiếtTiết
23: 23
Bài: 22ĐỘT
: ĐỘT
BIẾN
BIẾN
CẤU
CẤU
TRÚC
TRÚC
NHIỄM
NHIỄM
SẮC
SẮC
THỂ
THỂ
II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST
1. Nguyên nhân phát sinh:
Nghiên cứu thông tin SGK, cho biết những nguyên nhân
gây biến đổi cấu trúc NST?

Tác nhân vật lí

Tia cực tím ( UV)

Tia phóng xạ

Chất phóng xạ

MỸ NÉM BOM NGUYÊN TỬ XUỐNG HIROSHIMA - NHẬT BẢN

Tác nhân hóa học

MÁY BAY MỸ RẢI CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM

Tác nhân hóa học

PHUN THUỐC TRỪ SÂU

DÒNG SÔNG BỊ Ô NHIỄM

Tác nhân hóa học

CÔNG TY VEDAN GÂY Ô NHIỄM SÔNG THỊ VẢI.

Tác nhân hóa học

CÔNG TY FORMOSA- HÀ TĨNH GÂY Ô NHIỄM

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

Chúng ta cần phải làm gì để hạn chế phát sinh đột
biến cấu trúc NST? (Hạn chế được một số bệnh
ung thư ở người)

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Có ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Bảo vệ nguồn nước sạch

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST
Sử dụng hợp lí, an toàn thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ

Để hạn chế phát sinh đột biến cấu trúc NST

Và chúng ta cần
Đấu tranh chống sử
dụng vũ khí hóa học,
vũ khí hạt nhân

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST.
1. Nguyên nhân phát sinh:
2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST

Đột biến cấu
trúc NST có lợi
hay có hại?

KHE HỞ MÔI HÀM

BÀN CHÂN MẤT NGÓN
VÀ DÍNH NGÓN

BÀN TAY MẤT MỘT SỐ NGÓN

BÀN TAY NHIỀU NGÓN

HẬU QUẢ CỦA NHIỄM CHẤT ĐỘC MÀU DA CAM ( DIOXIN )

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

? Nghiên cứu VD1, VD 2 SGK/66: Chỉ ra đâu là đột biến có lợi, đâu
là đột biến có hại? Phân dạng đột biến trong 2 VD đó?
Ví dụ 1: Mất một đoạn nhỏ ở đầu NST 21 gây ung thư máu ở người

Lúa mạch đột biến

Lúa mạch thường
VD 2: Enzim thuỷ phân tinh
bột ở một giống lúa mạch có
hoạt tính cao hơn nhờ hiện
tượng lặp đoạn NST mang
gen quy định enzim này.

Sản xuất bia từ lúa mạch

Một vài ví dụ về đột biến cấu trúc NST
- Mất một đoạn NST 21 gây ung thư máu ở người.

- Mất một phần cánh ngắn của NST số 5 ở người gây
hội chứng tiếng mèo kêu.

Hội chứng “mèo kêu”:
(mất đoạn NST số 5)

Một vài ví dụ về đột biến cấu trúc NST
- Chuyển đoạn NST số 4 sang NST 14 ở lợn landrat làm giảm
56% khả năng sinh sản.
- Lặp đoạn 16A ở ruồi giấm làm mắt hình cầu trở thành mắt dẹt
 Nếu lặp nhiều lần mất hẳn.

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

? Từ những ví dụ trên cho biết đột biến NST có lợi hay
có hại?

? Tại sao đột biến cấu trúc NST lại gây hại cho con
người và sinh vật.

Tiết 23 :

ĐỘT BIẾN CẤU TRÚC NHIỄM SẮC THỂ

II. Nguyên nhân phát sinh và tính chất của đột biến cấu trúc NST.
1. Nguyên nhân phát sinh:

2. Tính chất của đột biến cấu trúc NST

EM CÓ BIẾT?
- Ở tằm nhờ chuyển đoạn, gen kiểm tra màu đen của
vỏ trứng từ NST thường chuyển qua NST giới tính Y.
Dựa vào màu sắc trứng người ta biết được trứng nào
nở ra tằm đực . Tằm đực có sản lượng tơ cao hơn
tằm cái.
- Ứng dụng đột biến chuyển đoạn người ta tạo nhiều
giống cây trồng mang các đặc điểm quý:
Ví dụ : Ngô chống chịu được thuốc diệt cỏ, kháng sâu
đục thân, côn trùng có hại.

Chọn đáp án đúng:
Câu 1: Các dạng đột biến cấu trúc NST là:
a. Mất đoạn, lặp đoạn, thay đoạn
b. Mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn
c. Lặp đoạn, thêm đoạn, thay đoạn
d. Lặp đoạn, thêm đoạn, đảo đoạn

Câu 2: Quan sát trường hợp minh họa sau đây và hãy
xác định đột biến này thuộc dạng nào?
A B.C D E F G H

A B.C D E F G

A. Mất đoạn NST
B. Lặp đoạn NST
C. Đảo đoạn NST
D. Chuyển đoạn NST
Theo em, trong các dạng đột biến trên, dạng nào
gây hậu quả lớn nhất ?
 Mất đoạn (mất vật chất di truyền )

46

Câu 3: Đột biến cấu trúc nào sau đây không làm thay đổi
kích thước nhiễm sắc thể nhưng làm thay đổi trình tự các
gen trên đó, ít ảnh hưởng đến sức sống?
A.
B.
C.
D.

Mất đoạn nhiễm sắc thể
Đảo đoạn nhiễm sắc thể
Lặp đoạn nhiễm sắc thể
Chuyển đoạn nhiễm sắc thể

Bài tập: Điền chữ Đúng (Đ) hoặc Sai (S) vào ô trống ở đầu
mỗi câu khẳng định sau:

S
Đ

1 - Đột biến cấu trúc NST là những biến đổi trong cấu trúc
gen.
2 - Biến đổi cấu trúc NST làm đảo lộn cách sắp xếp các gen
trên NST hoặc gây rối loạn NST.

Đ

3 - Các dạng đột biến cấu trúc NST gồm: Mất đoạn, lặp
đoạn, đảo đoạn và chuyển đoạn.

S

4 - Trong thực tế ng­ười ta thấy hầu hết các đột biến cấu
trúc NST là có lợi.