CHỦ ĐỀ 1: CÁCH MẠNG TƯ SẢN VÀ SỰ
PHÁT TRIỂN CỦA CNTB
BÀI 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CÁCH MẠNG
TƯ SẢN

HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG
Ngày 14/7/ 1789 Ngày phá ngục Ba-xti , mở đầu CMTS Pháp, sau
này được chọn làm ngày quốc khánh của nước Pháp. Vì sao sự
kiện này được tôn vinh như vậy? Hãy kể tên một số cuộc CMTS
trong lịch sử mà em đã học . Các cuộc cách mạng tư sản đó có
điểm gì chung nổi bật?

Em hiểu thế nào là CMTS?
Các cuộc CMTS diễn ra từ khi nào?
Và dựa trên những tiền đề nào?

1. Tiền đề của các cuộc cách mạng tư sản
- CMTS là cuộc cách mạng do nhiều lực lượng lãnh đạo ( tư
sản, quý tộc mới, chủ nô...) nhằm chống lại chế độ phong
kiến, thiết lập nhà nước tư sản, mở đường cho CNTB
phát triển.
- Các cuộc cách mạng tư sản bùng nổ và giành thắng lợi từ
giữa thế kỉ XVI đến đầu thế kỉ XX dựa trên các tiền đề
kinh tế, chính trị, xã hội, tư tưởng.

a. Kinh tế
- Kinh tế TBCN ra đời và phát triển trong lòng chế độ PK hoặc chế độ thuộc
địa.
* Ở Anh: Giữa thế kỉ XVI, nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa
và hổ trợ cho sự phát triển của công thương nghiệp.
- 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ là nguồn cung cấp nguyên liệu ( bông, thuốc lá…)
và là thị trường tiêu thụ hàng hóa của chính quốc. Từ giữa thế kỉ XVII- giữa
thế kỉ XVIII, nền kinh tế 13 thuộc địa ngày càng phát triển.
* Ở Pháp: đến giữa thế kỉ XVIII, nông nghiệp vẫn lạc hậu, song kinh tế công
thương phát triển mạnh theo hướng TBCN.
=> Sự phát triển đó gặp phải rào cản của nhà nước phong kiến hay chính sách
cai trị hà khắc của chính quốc đối với thuộc địa. Để mở đường cho CNTB phát
triển phải xóa bỏ rào cản đó.

Vì sao Mĩ làm cách mạng?

b. Chính trị
- Chính sách cai trị của nhà nước phong kiến, thực dân gây
ra sự bất mãn ngày lớn cho giai cấp tư sản và các tầng lớp
khác trong xã hội. Họ đấu tranh để xóa bỏ ách áp bức, bóc
lột.
* Ở Anh: Vua nắm mọi quyền lực, cai trị độc đoán. Vua đứng
đầu Giáo hội Anh, tiến hành đàn áp các tín đồ Thanh giáo, lập
tòa án đàn áp những người chống đối.
* Tại 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ, người dân phải tuân theo
các đạo luật khắt khe do chính phủ Anh đề ra.

c. Xã hội
- Những biến đổi kinh tế làm cho mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt.
Giai cấp tư sản, quý tộc mới ở Anh, chủ nô ở bắc Mĩ.. Tuy giàu có kinh tế nhưng
không có quyền lực về chính trị. Họ tập hợp quần chúng làm cách mạng.

* Ở Anh: nông dân đông đảo nhất. Họ bị tước đoạt hết ruộng đất.
Nông dân , cuộc sống của các giai cấp, tầng lớp khác nhau như thợ
thủ công củng rất cực khổ.
* 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ, chính sách khai thác thuộc địa của TDA
gây ra mâu thuẫn giữa các tầng lớp nhân dân thuộc địa với tư sản, chủ
nô, trại chủ, nông dân với chế dộ thực dân.
*Nước Pháp vẫn duy trì chế độ quân chủ chuyên chế do vua Lui XVI
đứng đầu.

• Ở Pháp
- Nông dân chiếm đa số, họ phải nộp thuế và làm nhiều nghĩa vụ
khác đối với nhà nước và nhà nhà thờ thờ.
- Công nhân tập trung ở các thành thị, điều kiện lao động và đời
sống khó khăn.
- Những người bình dân đời sống tạm bợ.
=> Mâu thuẫn giữa tăng lữ và quý tộc phong kiến với tư sản và
các tầng lớp nhân dân ngày càng sâu sắc.

Vua Lu-i VI và Hoàng hậu marrie antoinette

Chú giải
Nộp cho lãnh chúa

25%
50%

10%
15%

Biểu đồ thể hiện thu nhập nông dân Pháp trước cách mạng

Nộp cho nhà thờ
Thu nhập của nông dân
Nộp cho nhà nước

- Có mọi quyền lợi
- Không phải đóng thuế

TĂNG LỮ

QUÝ TỘC
Tư Sản
ĐẲNG CẤP THỨ 3
- Không có quyền lợi
- Phải đóng thuế

Sơ đồ ba đẳng cấp của Pháp trước cách mạng

Nông dân
Bình dân thành thị

d. Tư tưởng.
Theo Ph. Ăng ghen: những vĩ
nhân ở Pháp , soi sáng đầu óc mọi
người để chuẩn bị cho cuộc cách
mạng phi thường. Họ không chịu
khuất phục trước những thứ uy
quyền nào bên ngoài
• Ở Pháp Xuất hiện trào lưu: “Triết học ánh sáng” với 3
kiệt xuất tiêu biểu là: Mông-te-xki-ơ, Vôn-te, Rút-xô
• Tác dụng: Tấn công vào hệ tư tưởng của chế độ phong
kiến, dọn đường cho cuộc cách mạng bùng nổ, tạo điều
kiện cho chủ nghĩa tư bản phát triển

Mông-te-xki-ơ
- Kêu gọi thiết lập chế độ
quân chủ lập hiến với Tam
quyền phân lập:
+. Lập pháp
+. Hành pháp
+. Tư pháp

Rút-Xô
- Xây dựng chế độ Cộng
hòa
- Phản đối chế độ tư hữu
lớn nhưng lại duy trì chế
độ tư hữu nhỏ.

Vôn-te
- Xây dựng chính quyền
quân chủ do một ông
vua sáng suốt đứng đầu
- Bảo vệ quyền tự do tín
ngưỡng và quyền tư
hữu.

Quần chúng nhân dân tấn công pháo đài ngục Baxti năm 1789

Nguồn: Violet.vn

2. Mục tiêu, nhiệm vụ, giai cấp lãnh đạo, động lực của các cuộc CMTS
a. Mục tiêu và nhiệm vụ
- Mục tiêu: Xóa bỏ những rào cản kìm hãm sự phát triển của nền kinh
tế TBCN, mở đường cho CNTB phát triển.
- Nhiệm vụ:
+ Nhiệm vụ dân tộc: nhằm xóa bỏ tình trạng phong kiến cát cứ, hình
thành thị trường dân tộc thống nhất ( hoặc giải phóng dân tộc).
+ Nhiệm vụ dân chủ nhằm xóa bỏ chế độ phong kiến, xác lập nền dân
chủ tư sản.

- CMTS Anh, tầng lớp quý tộc mới và giai cấp tư sản đấu
tranh chống chế độ phong kiến
- Chiến tranh giành độc lập 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ
mục tiêu giải phóng dân tộc
- Cách mạng TS Pháp lật đỗ chế độ quân chủ chuyên chế
- Cuộc đấu tranh thống nhất Đức, Italia nhằm xóa bỏ tình
trạng phân tán chính trị, chia cắt lãnh thổ.

b) Giai cấp tư sản lãnh đạo là động lực của các cuộc cách mạng tư
sản
- Giai cấp lãnh đạo: Là g/c TS và đồng minh của họ
- Động lực CM: giai cấp lãnh đạo và quần chúng nhân dân giữ vai
trò quan trọng là động lực quyết định thắng lợi của CM

3. Kết quả và ý nghĩa của các cuộc CMTS
- Thắng lợi của CMTS đã lật đỗ chế độ quân chủ chuyên
chế hoặc giành độc lập dân tôc, mở đường cho CNTB phát
triển. Đến đầu thập kỉ 70 của thế kỉ XIX, CNTB được xác
lập trên phạm vi thế giới
+ CMTS Anh đặt dấu mốc cho sự xác lập CNTB ở Anh, thiết
lập chế độ quân chủ lập hiến. Có ý nghĩa đối với sự phát triển
của xã hội loài người trong buổi đầu chuyển từ chế độ phong
kiến sang chế độ tư bản.

- CMTS Pháp được đánh giá là cuộc CM vĩ đại.
+ G/c TS lãnh đạo, sự tham gia tích cực của quần chúng nhân
dân trong tiến trình CM nên nhiệm vụ của CM được giải
quyết triệt để. Xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế, thiết lập
nền dân chủ TS mở đường cho kinh tế TBCN phát triển.
CMTS Pháp cuối thế kỉ XVIII có ý ảnh hưởng sâu rộng và ý
nghĩa quốc tế lớn lao.

II. TIẾN TRÌNH CỦA CÁCH MẠNG
1. Cách mạng bùng nổ. Nền quân chủ lập hiến
Ngày 5 - 5 1789 Hội nghị
ba đẳng cấp do
nhà vua triệu tập
bị đẳng cấp thứ
3 phản đối.

Ngày 11 - 7 1792 Quốc hội
tuyên bố Tổ quốc
lâm nguy, quần
chúng đã nhất
loạt tự vũ trang
bảo vệ đất nước.

1. Cách mạng
bùng nổ.
Nền quân chủ lập
hiến

Tháng 4 - 1792 chiến
trang giữa Pháp với
liên minh phong kiến
Áo - Phổ.

Ngày 14/7/1789
quần chúng phá ngục
Ba-xti, mở đầu cho
cách mạng Pháp

Quần chúng nhân
dân nổi dậy khắp
nơi, chính quyền
của tư sản tài chính
được thiết lập.
Vua Pháp tìm
cách chống phá
cách mạng,
khôi phục lại
chế độ phong
kiến

So sánh chính sách về kinh tế chính trị của
phái Gia-cô-banh với phái Gi-rông-đanh?
- Kinh tế:
+ Chia ruộng đất thành lô
bán với giá cao
Þ Nông dân không có ruộng
đất canh tác.
- Chính trị:
+ Cấm công nhân bãi công
hội họp.
=> mất quyền tự do, dân
chủ.

Gi-rông-đanh

Gia-cô-banh

- Kinh tế:
+ Chia ruộng đất thành nhiều
mảnh nhỏ trả dần trong 10 năm
Þ Mỗi nông dân đều có ruộng
đất
- Chính trị:
+ ban bố quyền tự do dân
chủ rộng rãi
Þ Mọi bất bình đẳng giai cấp
đều bị xóa bỏ
+ Ban hành luật giá tối đa
=> Khắc phục nạn đầu cơ tích
chữ, huy động lương thực, thực
phẩm, cả thiện đời sông nhân
dân.

III. Ý nghĩa của cách mạng tư sản pháp cuối thế kỷ XVIII
Là cuộc cách mạng dân
chủ tư sản điển hình

Lật đổ chế độ phong kiến cùng với những tàn
dư của nó.
Giải quyết được vấn đề dân chủ.
Hình thành thị trường dân tộc thống nhất mở
đường cho lực lượng tư bản Pháp phát triển.
Giai cấp tư sản lãnh đạo, nhưng quần chúng
quyết định tiến trình phát triển của cách mạng

mở ra thời đại thắng lợi và củng
cố quyền thống trị của giai cấp
tư sản trên phạm vi thế giới.

Hoạt động luyện tập
1. Đến thế kỷ XVIII, nền kinh tế nước pháp lạc hậu
trong lĩnh vực nào?
2. Đến thế kỷ XVIII, nền kinh tế nước pháp tồn tại ở
thế chế chính trị nào?
3. Xã hội Pháp lúc bấy giờ có mấy đẳng cấp ? Đó là
những đẳng cấp nào?
4. Nguyên nhân trực tiếp bùng nổ cuộc cách mạng tư
sản Pháp là gì?
5. Tuyên ngôn độc lập Pháp đề cập đến vấn đề gì?
6. Quốc khánh nước Pháp là ngày nào?

Nông nghiệp lạc hậu
Chế độ phong kiến.
Ba đẳng cấp
Hội nghị ba đẳng cấp
Quyền tự do của con
người

14/7

Hoạt động tìm tòi, mở rộng
1. Phái Gia-cô-banh lên nắm chính quyền trong hoàn cảnh
nào?
2. Tình hình nước Pháp trước 27/7/1794?