Bài 2: SỰ XÁC LẬP VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CNTB
1. Sự xác lập CNTB ở Châu Âu và Bắc Mĩ
Nửa sau thế kỉ
XVII

CNTB CNTB
được xác lập ở
Hà Lan Anh

Cuối thế kỉ
XVII

CNTB mở rộng ra ngoài
phạm vi Châu Âu
( Bắc Mỹ) và xác lập ở
Pháp

Nửa sau thế kỉ
XIX

CNTB được xác lập
ở It a li a, Đức

+Thập kỉ 60 của thế kỉ XVIII, cuộc cách mạng công nghiệp
bắt đầu từ Anh, lan ra các nước Pháp, Đức… tạo ra biến đổi
to lớn về kinh tế- xã hội, làm thay đổi bộ mặt của các nước
này và khẳng định sự thắng lợi của CNTB
+ Thập kỉ 60-70 của thế kỉ XIX, các cuộc CMTS tiếp tục
giành thắng lợi ở ( Ita li a, Đức) dẫn đến sự xác lập
CNTB ở Châu Âu và Bắc Mĩ.

Đế chế Đức được thành lập tại Vécxai

Theo hiến pháp 4/1871, Nước Đức là một liên
bang gồm 22 bang và 3 thành phố tự do.

Lược đồ nước Mĩ giữa thế kỷ XIX
Bằng biện pháp mua lại đất đai của Pháp, Anh, Tây Ban Nha và chiếm cứ đất đai của
Mêhicô, nước Mĩ ngày càng được mở rộng, lập thêm nhiều bang mới (30 bang).

2. Sự phát triển của CNTB
a, Chủ nghĩa đế quốc và quá trình xâm lược thuộc địa
- Sự phát triển của CNTB kéo theo nhu cầu nhu cầu
nguyên liệu, nhân công, dẫn tới chính sách tăng cường
xâm lược, mở rộng thuộc địa. Cuối thế kỉ XIX đầu XX
các nước chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa.
- CNĐQ là hệ quả trực tiếp của quá trình xâm lược
thuộc địa nhằm tìm kiếm thị trường, thu lợi nhuận và
đầu tư tư bản nước ngoài.
- Các nước ĐQ đã thiết lập thuộc địa ở châu Á, châu Phi
và khu vực Mỹ la tinh.

b, Sự mở rộng và phát triển của CNTB

- Nửa đầu thế kỉ XIX, khu vực Mỹ la tinh đã đấu tranh lật đỗ ách
thống trị của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha giành được độc lập
thành lập các quốc gia tư sản.
- Ở châu Á, Duy tân Minh Trị 1868 đưa Nhật Bản từ một nước
phong kiến thành 1 nước TBCN ( Duy tân Minh Trị là những cải
cách trên các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa, xã
hội, giáo dục. Cải cách đưa kinh tế NB phát triển mạnh 30 năm
cuối XIX, NB tránh được nguy cơ xâm lược của TD phương
Tây)

- Ở Trung Quốc: Cách mạng Tân Hợi 1911 do tri thức cấp
tiến và tiểu tư sản lãnh đạo lật đỗ triều đại Mãn Thanh,
chấm dứt chế độ Quân chủ chuyên chế tồn tại lâu đời ở
Trung Quốc. CM đã mở đường cho CNTB phát triển phát
triển ở quốc gia lớn nhất, đông dân nhất châu Á.
- Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, các nước đế quốc cùng
với đẩy mạnh xâm lược thuộc địa, CNTB đã mở rộng
phạm vi ảnh hưởng trên toàn thế giới.
-

c, Chủ nghĩa tư bản tự do cạnh tranh sang độc quyền
- Thời kì xác lập CNTB là thời kì tự do cạnh tranh
- Cuối XIX đầu XX , CNTB chuyển sang giai đoạn độc quyền

- Khoảng 3 thập kỉ cuối thế kỉ XIX đầu XX việc sử dụng nguồn năng
lượng mới cùng nhiều thành tựu KH-KT đã thúc đẩy mạnh mẽ của nền
kinh tế TBCN
- Sự phát triển kinh tế, quá trình cạnh tranh gay gắt làm cho xí nghiệp vừa
và nhỏ bị phá sản dẫn đến sự xuất hiện những xí nghiệp khổng lồ và các
tổ chức độc quyền.
- Tổ chức độc quyền là sự liên minh giữa các nhà tư bản lớn để tập trung
vào tay mình phần lớn việc sản xuất hoặc tiêu thụ một số hàng hóa nhằm
thu lợi nhuận cao. Các hình thức độc quyền là Các ten, xanh đi ca, Tơ
rớt. Các tổ chức tư bản độc quyền đã chi phối toàn bộ nền kinh tế.

3. Chủ nghĩa tư bản hiện đại
a) Khái niệm chủ nghĩa tư bản hiện đại
- CNTB hiện đại là thuật ngữ dùng để một giai đoạn phát triển của CNTB sau
CTTG 2 đến nay với những biểu hiện mới. CNTB có sức sản xuất phát triển
cao trên cơ sở thành tựu cách mạng khoa học- công nghệ, có lực lượng lao
động đáp ứng sự phát triển nhảy vọt của nền sản xuất.

b) Tiềm năng và thách thức của CNTB hiện đại
• Tiềm năng:
- Tiềm năng của CNTB hiện đại được biểu hiện trên các lĩnh vực:
kinh tế,, khoa học – công nghệ kinh nghiệm quản lí, khả năng tự
điều chỉnh để tồn tại và phát triển.
- Các nước tư bản phát triển trở thành trung tâm kinh tế, tài chính,
khoa học- công nghệ của thế giới, có quy mô nền kinh tế và thu
nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới.

• Thách thức
- Thứ nhất: CNTB đang phải đối mặt và khó giải quyết được cuộc
khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu.
- Thứ hai: CNTB đã và đang phải đối mặt và không thể giải quyết
những vấn đề chính trị xã hội nan giải. ( bạo lực, phân biệt chủng
tộc)
- Thứ 3: CNTB không có khả năng giải quyết triệt để mâu thuẫn xã
hội ngày càng gia tăng. Sự chênh lệch giàu nghèo làm sâu sắc
thêm tình trạng bất bình đẳng trong xã hội

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

BT chung: Lập bảng tóm tắt những nét chính về sự mở
rộng và phát triển của CNTB từ cuối XIX đến đầu XX?
BT về nhà
1.Có quan đểm cho rằng: Chủ nghĩa TB hiện đại ngày nay đã thay
đổi về bản chất, không còn là CNTB trước đây. Nêu ý kiến của
em về quan điểm này.
2.Sưu tầm tư liệu từ sách báo, In ter nét về phong trào “ chiếm lấy
phố Uôn” và giải thích vì sao phong trào này chỉ sau một thời
gian ngắn đã lan ra các bang ở Mỹ và hàng trăm thành phố ở
nhiều nước TB trên thế giới.

Thời gian
Sự kiện
Nửa sau Chủ nghĩa tư bản được xác lập ở Hà Lan, Anh
thế kỉ
XVII
Cuối thế Chủ nghĩa tư bản được mở rộng ra ngoài phạm vi châu Âu (Bắc Mỹ) và xác lập ở Pháp.
kỉ XVIII
Nửa sau Chủ nghĩa tư bản được xác lập ở I-ta-li-a, Đức,...
thế kỉ XIX
Nửa đầu Phong trào đấu tranh bùng nổ tại hàng loạt các thuộc địa của thực dân TBN và Bồ Đào
thế kỉ XIX Nha => thành lập các quốc gia tư sản.
Cuối thế Các nước tư bản chuyển sang chủ nghĩa đế quốc.
kỉ XIX – Chủ nghĩa tư bản mở rộng phạm vi ảnh hưởng trên toàn thế giới, dần chuyển sang giai
đầu thế đoạn độc quyền.
kỉ XX