CÁCH LÀM BÀI NGHỊ
LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ,
BÀI THƠ

I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Ví dụ: sgk/79,80
Đề 1. Phân tích các tầng nghĩa trong đoạn thơ sau: “nào đâu những đêm
vàng…nay còn đâu.” (Thế Lữ, Nhớ rừng)
Đề 2. Cảm nhận và suy nghĩ của em về đoạn kết trong bài thơ Đồng chí
của Chính Hữu: “Đêm nay rừng… trăng treo.”
Đề 3. Cảm nhận của em về tâm trạng của Tản Đà qua bài thơ Muốn làm
thằng Cuội.
Đề 4. Hình tượng người chiến sĩ lái xe trong Bài thơ về tiểu đội xe không
kính của Phạm Tiến Duật.
Đề 5. Bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy gợi cho em những suy nghĩ gì?
Đề 6. Phân tích khổ thơ đầu trong bài Sang thu của Hữu Thỉnh.
Đề 7. Những đặc sắc trong bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương.
Đề 8. Cảm nhận và suy nghĩ của em về tình cảm cha con trong bài Nói
với con của Y Phương.

I. ĐỀ BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Ví dụ: sgk/79,80
2. Nhận xét
- Các đề bài có cấu tạo khác nhau.
+ Có đề bài không kèm theo lệnh cụ thể: đề 4, 7 mà chỉ có yêu cầu
ngầm.
+ Có đề bài kèm theo mệnh lệnh cụ thể như các đề còn lại.
Phân tích

Cảm nhận

Suy nghĩ

Khác nhau

yêu cầu nghiêng yêu cầu nghị luận yêu cầu nghị luận
về phương pháp
trên cơ sở cảm nhấn mạnh tới nhận
nghị luận
thụ của người
định,
đánh
SoCác
sánh
đềsự
bàigiống
được
vàgiá của
viết khác
người
cấunhau
tạo như
giữa
thế
cácviết
Giống nhau Các đề bài đều yêu cầu nghị luận về một
đoạn thơ, bài thơ
đềnào?
bài?
- Đề bài bao giờ cũng nêu lên vấn đề nghị luận.
- Có đề bài kèm theo mệnh lệnh, có đề bài không kèm theo
mệnh lệnh.

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về * Đề bài : Phân tích tình yêu quê
hương trong bài thơ Quê hương
một đoạn thơ , bài thơ
của Tế Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
* Tìm hiểu đề
- Vấn đề nghị luận: biểu hiện của
tình yêu quê hương trong bài thơ
Quê hương của Tế Hanh.
- Phương pháp: phân tích.
- Tư liệu: văn bản bài thơ Quê
hương của Tế Hanh.

Vấn đề nghị
luận là gì?
Phương pháp
nghị luận? Để
nghị luận
được vấn đề
đó em cần sử
dụng tư liệu
chủ yếu nào?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê
một đoạn thơ , bài thơ
hương trong bài thơ Quê hương
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
của Tế Hanh.
* Tìm hiểu đề
* Tìm ý:
- Bài thơ được sáng tác trước cách
mạng tháng 8, khi tác giả đi học xa
quê hương.

? Bài thơ
được sáng
tác vào thời
gian, địa
điểm nào?
trong tâm
trạng như
thế nào?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê
một đoạn thơ , bài thơ
hương trong bài thơ Quê hương
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
của Tế Hanh.
* Tìm hiểu đề
* Tìm ý:
- Bài thơ được sáng tác trước cách
mạng tháng 8, khi tác giả đi học xa
quê hương.
- Nhà thơ luôn nhớ về hình ảnh, màu
sắc, mùi vị của quê hương....
- Nghệ thuật: cách miêu tả, chọn lọc
hình ảnh, ngôn từ, cấu trúc, nhịp điệu,
tiết tấu...
- Luận điểm:
+ Tình yêu quê hương trong hồi ức về
quê.
+Tình yêu quê hương trong nỗi nhớ
trực tiếp.

Từ thơ
việc
tìm
Trong
xacó
cách
Bài
hiểu
thơ
nhà
thơbài
luôn
nhớ
hình
ảnh,
về em
quêhãy
hương
ngôn
từ,
như
thế
nào?
khái
quát
giọng điệu
Hình
ảnh làng
thành
có
gìhiện
đặclên
quê
những
luận
sắc?
trong
điểm nỗi
nàonhơ
về
của nhà thơ có
tình yêu
đặc điểm và vẻ
quê hương?
đẹp gì ?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế
Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn bài chi tiết.
* Mở bài : Giới thiệu bài thơ quê hương, nêu ý kiến khái quát của mình
về tình yêu quê hương trong bài.
* Thân bài :
- Phân tích tình yêu quê hương.
+Khái quát chung về bài thơ: một tình yêu tha thiết, trong sáng, đậm chất
lí tưởng, lãng mạn.
+ Cảnh ra khơi: vẻ đẹp trẻ trung, giàu sức sống, đầy khí thế vượt trường
giang.
+ Cảnh trở về: Đông vui, no đủ, bình yên.
+ Nỗi nhớ: h/ả đọng lại vẻ đẹp sức mạnh, mùi nồng mặn của quê hương.
* Kết bài : Cả bài thơ là một khúc ca quê hương tươi sáng, ngọt ngào.
Nó là sản phầm của một hồn thơ trẻ trung, tha thiết, đầy thơ mộng.

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
* Đề bài : Phân tích tình yêu quê hương trong bài thơ Quê hương của Tế
Hanh.
a. Tìm hiểu đề và tìm ý
b. Lập dàn bài chi tiết
c. Viết bài
d. Đọc và sủa chữa bài viết

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
- Mở bài: từ đầu đến quê hương
là thành công khởi đầu rực rỡ

Nhận xét khái quát về quê
hương, cảm xúc...

- Phần thân bài: từ nhà thơ đã
viết đến tâm hồn thành thực của
Tế Hanh.

triển khai luận điểm

- Kết bài: phần còn lại

Khái quát giá trị của bài thơ
 

? Xác định phần Mở bài,
thân bài, kết bài ?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
Thân bài : nhận xét về tình yêu quê hương.
- Nhà thơ đã viết Quê hương bằng cả tình yêu quê hương tha thiết,
trong sáng đầy thơ mộng của mình. Cảnh ra khơi đánh cá của trai làng
trong buổi sáng đẹp trời...
- Tế Hanh như khắc tạc bức tượng đài người dân chài giữa đất trời lồng
lộng gió với hình khối màu sắc và hương vị không thể lẫn...Dân chài
lưới làn da ngăm...
- Nỗi nhớ quê hương đã đọng lại thành kỉ niệm ám ảnh, vẫy gọi Tôi
thấy cái mùi.
? Phần thân bài người viết đã trình bày
những nhận xét gì về tình yêu quê hương
trong bài thơ Quê hương?

II. CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT ĐOẠN THƠ, BÀI THƠ
1. Các bước làm bài nghị luận về một đoạn thơ , bài thơ
2. Cách tổ chức, triển khai luận điểm
Bài văn: Quê hương trong tình thương nỗi nhớ.
Thân bài : nhận xét về tình yêu quê hương.
- Những suy nghĩ, ý kiến được gắn với sự phân tích, bình giảng cụ thể
qua hình ảnh, ngôn từ, giọng điệu của bài thơ.
- Liên kết với phần mở bài, kết bài một cách chặt chẽ tự nhiên.
- Văn bản hấp dẫn, thuyết phục bởi:
+ Bố cục mạch lạc rõ ràng.
+ VB tập trung trình bày nhận xét, đánh giá về những giá trị đặc sắc nổi
bật về nội dung cảm xúc và nghệ thuật của bài thơ, người viết phân tích
những đặc sắc vê h/ả và ngôn từ...
+ Qua VB thấy người viết trình bày cảm nghĩ bằng cả sự rung cảm thiết
tha đối với quê hương.
? Những suy? nghĩ,
kiếnthuyết
đó được
dẫn
VB cóý sức
phục
, dắt
 
khẳng định sức
bằnghấp
cáchdẫn
nào?
Được liên
không?
Vì kết
với phần Mởsao?
bài, và kết bài ra sao?

Ghi nhớ : (sgk – trang 83)
* Nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần được bố cục mạch lạc
theo các phần:
- Mở bài : Giới thiệu đoạn thơ, bài thơ và bước đầu nhận xét, đánh
giá của mình. (Nếu phân tích một đoạn thơ nên nêu rõ vị trí của
đoạn thơ ấy trong tác phẩm và khái quát nội dung cảm xúc của nó.
- Thân bài : lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội
dung và nghệ thuật của đoạn thơ.
- Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ.
* Bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ cần nêu được các nhận
xét, đánh giá và sự cảm thụ riêng của người viết. Những nhận xét,
đánh giá ấy phải gắn với sự phân tích, bình giá ngôn từ, hình ảnh,
giọng điệu, nội dung cảm xúc,...của tác phẩm.

III. LUYỆN TẬP
Phân tích khổ thơ đầu bài thơ Sang thu của Hữu Thỉnh.

Gợị ý:
 * Mở bài : Giới thiệu về tác giả và đánh giá, nhận xét nội dung khái quát của khổ thơ.

* Thân bài :
a. Thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình:
+ Hương ổi phả trong gió se (se lạnh và hơi khô). “Hương ổi” là làn hương đặc biệt của mùa thu
miền Bắc được cảm nhận từ mùi ổi chín rộ.
+ Từ “phả”: Động từ có nghĩa là toả vào, trộn lẫn -> gợi mùi hương ổi ở độ đậm nhất, thơm nồng
quyến rũ, hoà vào trong gió heo may của mùa thu, lan toả khắp không gian tạo ra một mùi thơm
ngọt mát - hương thơm nồng nàn hấp dẫn của những vườn cây sum suê trái ngọt ở nông thôn
Việt Nam.
+ Sương chùng chình: Những hạt sương nhỏ li ti giăng mắc như một làm sương mỏng nhẹ nhàng
trôi, đang “cố ý” chậm lại thong thả, nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm sang thu. Hạt sương
sớm mai cũng như có tâm hồn
b. Cảm xúc của nhà thơ:
+ Kết hợp một loạt các từ: “Bỗng, phả, hình như” thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng
khuâng trước thoáng đi bất chợt của mùa thu. Nhà thơ giật mình, hơi bối rối, hình như còn có
chút gì chưa thật rõ ràng trong cảm nhận. Vì đó là những cảm nhận nhẹ nhàng, thoáng qua. hay
là vì quá đột ngột mà tác giả chưa nhận ra? Tâm hồn thi sĩ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao
mùa của cảnh vật. Từng cảnh sang thu thấp thoáng hồn người: Chùng chình, bịn rịn, lưu

luyến, bâng khuâng…
* Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ, bài thơ

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
-Học thuộc ghi nhớ (sgk – trang 83).
-Hoàn thiện bài tập viết đoạn
-Chuẩn bị bài: