I. Nhận xét chung:
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng. Uể oải,
chống tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng
đầu lên. Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào
đến miệng, cai lệ và người nhà lý trưởng đã sầm
sập tiến vào với những roi song, tay thước và dây
thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng
khàn khàn của người hút nhiều xái cũ:
-Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn
sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!
( “Tắt đèn”–Ngô Tất Tố )

Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét
bằng giọng khàn khàn của người hút
nhiều xái cũ.
1. Gõ đầu roi xuống đất : TN
2. cai lệ : CN

3. thét : VN
4. bằng giọng khàn khàn của người hút
nhiều xái cũ: Bổ ngữ

Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét
bằng giọng khàn khàn của người hút
nhiều xái cũ.

Có thể thay đổi trật tự từ trong câu in đậm trên theo
những cách nào mà không làm thay đổi nghĩa cơ bản
của câu?

(1) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn khàn
của người hút nhiều xái cũ.
(2) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều
xái cũ, gõ đầu roi xuống đất.
(3) Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ,
cai lệ gõ đầu roi xuống đất.
(4) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ cai lệ
gõ đầu roi xuống đất, thét.
(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ, gõ
đầu roi xuống đất cai lệ thét.
(6) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn của người
hút nhiều xái cũ cai lệ thét.

Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải, chống
tay xuống phản, anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên.
Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng,
cai lệ và người nhà lý trưởng đã sầm sập tiến vào
với những roi song, tay thước và dây thừng.
Gõ đầu roi xuống đất, cai lệ thét bằng giọng khàn
khàn của người hút nhiều xái cũ:
- Thằng kia! Ông tưởng mày chết đêm qua, còn
sống đấy à? Nộp tiền sưu! Mau!
(Ngô Tất Tố)
 Nhấn mạnh thái độ hung hãn, vị thế trong xã hội
của tên cai lệ và tạo liên kết với câu trước và câu
sau.

Thử thay thế câu in đậm trong đoạn trích bằng các câu vừa
sắp xếp được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy?
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải, chống
tay xuống phản,anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên.Run rẩy
cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người
nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song,
tay thước và dây thừng.
(1) Cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét bằng giọng khàn
khàn của người hút nhiều xái cũ:
-Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua,còn sống
đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!
→Nhấn mạnh vị thế xã hội, liên kết với câu trước và câu
sau.

Thử thay thế câu in đậm trong đoạn trích bằng các câu vừa
sắp xếp được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy?
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng.Uể oải,chống
tay xuống phản,anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên.Run rẩy
cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ và người
nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những roi song, tay
thước và dây thừng.
(2) Cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều
xái cũ, gõ đầu roi xuống đất:

-Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua,còn sống đấy
à? Nộp tiền sưu ! Mau!

→Nhấn mạnh vị thế xã hội, liên kết

với câu trước .

Thử thay thế câu in đậm trong đoạn trích bằng các câu vừa
sắp xếp được và nhận xét về tác dụng của sự thay đổi ấy?
Anh Dậu uốn vai ngáp dài một tiếng. Uể oải,
chống tay xuống phản,anh vừa rên vừa ngỏng đầu lên.
Run rẩy cất bát cháo, anh mới kề vào đến miệng, cai lệ
và người nhà lí trưởng đã sầm sập tiến vào với những
roi song, tay thước và dây thừng.
(3)Thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái
cũ, cai lệ gõ đầu roi xuống đất:
- Thằng kia ! Ông tưởng mày chết đêm qua,còn sống
đấy à? Nộp tiền sưu ! Mau!
→ Nhấn mạnh thái độ hung hãn

(4) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều
xái cũ cai lệ gõ đầu roi xuống đất, thét:
Liên kết câu với câu sau.

(5) Bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều
xái cũ, gõ đầu roi xuống đất cai lệ thét:
Liên kết câu với câu sau.

(6) Gõ đầu roi xuống đất, bằng giọng khàn khàn
của người hút nhiều xái cũ cai lệ thét:
Nhấn mạnh thái độ hung hãn, liên kết câu
với câu sau.



I.Nhận xét chung
1/ Ví dụ( SGK t110
* Nhận xét
- Có 6 cách thay đổi trật tự từ mà không làm
thay đổi nghĩa cơ bản của câu.
+ Cách viết của tác giả nhằm mục đích: nhấn
mạnh sự hung hãn của cai lệ và để liên kết
câu.
-> Mỗi cách thay đổi trật tự từ sẽ đạt một
mục đích diễn đạt nhất định.
 2/ Ghi nhớ ( SGK t111)

GHI NHỚ
- Trong một câu có thể có nhiều cách
sắp xếp trật tự từ, mỗi cách đem lại
hiệu quả diễn đạt riêng.
- Khi nói (viết) cần biết lựa chọn trật
tự từ thích hợp với yêu cầu giao tiếp.



II.Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ

1/ Ví dụ( SGK t110)
* Nhận xét

1. Trật tự từ phần in đậm trong câu thể hiện điều gì?
Câu
.…, cai lệ giật phắt cái thừng
trong tay anh này và chạy
sầm sập đến chỗ anh Dậu
….Chị Dậu xám mặt, vội
vàng đặt con xuống đất, chạy
đến đỡ lấy tay hắn.
…cai lệ và người nhà lí
trưởng
- …roi song, tay thước và dây
thừng

Hiệu quả của cách diễn đạt

Thể hiện thứ tự trước sau
của hành động
Thể hiện thứ tự trước sau
của hành động

- Thể hiện thứ bậc cao
thấp, thứ tự xuất hiện của
các nhân vật.
- Theo trình tự dụng cụ xuất
hiện cùng với con người

c. Nhận xét cách sắp xếp trật tự từ sau của tác giả ?
Lom khom dưới núi tiều vài chú
Lác đác bên sông chợ mấy nhà

(Huyện Thanh Quan-Qua Đèo Ngang)

Tác giả đảo vị ngữ lên đầu câu để nhấn mạnh hình ảnh ,đặc
điểm của sự vật.
Vài chú tiều lom khom dưới núi
Mấy nhà chợ lác đác bên sông
Dưới núi vài chú tiều lom khom
Bên sông mấy nhà chợ lác đác



II.Một số tác dụng của sự sắp xếp trật tự từ
1/ Ví dụ( SGK t110)
* Nhận xét
a. Trật tự từ thể hiện thứ tự trước sau của các hoạt
động.
b. - Trật tự từ thể hiện thứ bậc cao thấp và thứ tự
xuất hiện của các nhân vật.
- Theo trình tự dụng cụ xuất hiện cùng với con
người.
c. Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật.

So sánh tác dụng của những cách sắp xếp
trật tự từ:

2
a

Tre giữ làng, giữ nước, giữ mái nhà tranh, giữ
đồng lúa chín.
(Thép Mới, Cây tre Việt Nam)


b

Hiệu quả diễn đạt cao hơn vì nó có nhịp điệu hơn
(đảm bảo được sự hài hòa về ngữ âm)

Tre giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa chín, giữ
làng, giữ nước.

c Tre giữ làng, giữ mái nhà tranh, giữ đồng lúa

chín, giữ nước.


2. So sánh
Cách viết a ( của tác giả) hay hơn vì có sự hài hoà về mặt ngữ âm

GHI NHỚ
Trật tự từ trong câu có tác dụng:
- Thể hiện thứ tự nhất định của sự vật, hiện
tượng, hoạt động, đặc điểm.
- Nhấn mạnh hình ảnh, đặc điểm của sự vật,
hiện tượng.
- Liên kết câu với những câu khác trong văn
bản.
- Đảm bảo sự hài hoà về ngữ âm của lời nói.

III. Luyện tập:

a

Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến
vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân
ta. Chúng ta có quyền tự hào vì những trang
lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu,
Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung…
Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị
anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của
một dân tộc anh hùng.



Kể tên các vị anh hùng dân tộc theo thứ tự
xuất hiện của các vị ấy trong lịch sử.

III. Luyện tập:

b

Đẹp vô cùng Tổ quốc ta ơi! (1)
Rừng cọ, đồi chè, đồng xanh ngào ngạt
Nắng chói sông Lô, hò ô tiếng hát (2)
Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca.
(Tố Hữu, Ta đi tới)

(1) “Đẹp vô cùng” đưa lên trước để nhấn mạnh vẻ đẹp
của non sông mới được giải phóng.
(2) Đảo “hò ô” lên trước để bắt vần với sông Lô (vần
lưng), thể hiện sự mênh mang của sông nước vừa đảm
bảo cho câu thơ bắt vần với câu trước (ngạt - hát). Trật tự
từ đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm cho lời thơ.

III. Luyện tập:

c

- Ấy cũng may cho cô, vơ vẩn mãi ở ngoài
phố thế này mà gặp mật thám hay đội con gái
thì khốn.
- Mật thám tôi cũng chả sợ, đội con gái tôi
cũng chả cần.
(Nguyễn Công Hoan - “Ngựa người, người ngựa”)

 Tạo liên kết với câu đứng trước.