CHỦ ĐỀ
1

MÁY TÍNH VÀ CỘNG ĐồNG

BÀI 1
Lược SỬ CÔNG CỤ TÍNH TOÁN

KHÁ
M
PHÁ

Công cụ tính toán đầu tiênCác phép tính đầu
Các phép tính đầu tiên được con
người thực hiện bằng cách sử
dụng 10 ngón tay. Cho đến nay,
hệ thống ghi số thập phân (cách
ghi số sử dụng các chữ số từ 0
đến 9) vẫn là cách ghi số phổ
biến hơn cả. Trong tiếng Anh, từ
“chữ số” (digit) có nguồn gốc từ
chữ digitus (trong tiếng Latin có
nghĩa là ngón tay).

tiên được con người
thực hiện bằng cách
nào?

Công cụ tính toán đầu tiên
Hơn 2000 năm trước Công
nguyên, con người đã biết làm các
phép tính số học. Một trong những
công cụ tính toán sớm nhất là bàn
tính.

Bàn tính

1. MÁY TÍNH CƠ HỌC:

Hoạt động 1 Sự ra đời của máy tính
Hầu hết mọi người nghĩ về máy tính như một thiết bị điện tử, có
khả năng xử lí dữ liệu đa dạng với tốc độ cao và có dung lượng
lưu trữ lớn. Em hãy tìm hiểu và cho biết:
1.

Tên của một trong những chiếc máy tính đầu tiên.

2.

Chiếc máy đó có thể làm được những gì?

3.

Ý tưởng nào đã thúc đẩy sự phát minh ra máy tính?

Ý tưởng cơ giới hoá việc tính toán đóng vai trò quan trọng
trong lịch sử phát triển của máy tính.
Năm 1642, nhà bác học người Pháp Blaise Pascal, khi đó chưa đầy
20 tuổi, đã cho ra đời chiếc máy tính cơ khí Pascaline (Hình 1.2) để
giúp đỡ cha trong việc tính thuế.

Blaise Pascal

Nhà Toán học người Đức Gottfried Leibniz đã cải tiến và
thêm phép tính nhân, chia vào máy tính của Pascal để nó
thực hiện được cả bốn phép tính số học.

Gottfried
Leibniz

Bánh xe Leibniz
hay còn được gọi
là trống bước
(stepped drum)

Máy tính stepped
drum còn được sử
dụng vào những năm
1970

Dự án máy tính của Babbage

Nguyên lí thiết kế máy tính của Babbage giống như máy tính
ngày nay. Đó là loại máy đa năng, thực hiện tính toán tự động
và có những ứng dụng ngoài tính toán thuần tuý. Vì vậy, mặc
dù dự án của ông không được hoàn thành do hạn chế về công
nghệ, ông vẫn được coi là cha đẻ của công nghệ máy tính.

- Năm 1642, nhà bác học Pascal đã sáng chế ra chiếc máy
tính cơ khí Pascaline.
- Năm 1833, nhà Toán học Babbage đã thiết kế máy tính đa
năng, tính toán tự động tương tự như máy tính ngày nay.

Máy tính trong dự án của Babbage có những đặc điểm
gì?
A.

Máy tính cơ học, thực hiện tự động.

B.

Máy tính có những ứng dụng ngoài tính toán thuần tuý.

C. Có thiết kế giống với máy tính ngày nay.
D. Cả ba đặc điểm trên.

2. MÁY TÍNH ĐIỆN TỬ

Máy tính điện - cơ
Năm 24 tuổi, Claude Shannon đã nghĩ rằng có thể sử dụng các rơ le
để thực hiện các thao tác tính toán trên các dây bit. Đó là nền tảng
cho việc thiết kế các máy tính kĩ thuật số hiện đại. Thời kì đầu, các
máy tính được thiết kế dựa trên các rơ le, còn được gọi là máy tính
điện - cơ.

Claude Shannon

Máy tính điện - cơ
Năm 1943, Howard Aiken đã chế tạo thành công chiếc máy tính
điều khiển tuần tự tự động (ASCC Automatic Sequence Controlled
Calculator), một máy tính điện - cơ đa năng, có thể hoạt động với sự
can thiệp tối thiểu của con người. Nó thực hiện phép tính cộng mất
gần một giây và phép tính nhân mất khoảng 6 giây.

Howard Aiken

Kiến trúc Von Neumann
Năm 1945, nhà Toán học người Mỹ gốc Hung-ga-ry John Von
Neumann đã trình bày nguyên lí hoạt động của máy tính với khái
niệm “chương trình được lưu trữ”.

Howard Aiken

Kiến trúc Von Neumann
1) Các lệnh của chương trình được lưu trữ trong bộ nhớ giống như
dữ liệu;
2) Để thực hiện nhiệm vụ nào, chỉ cần tải chương trình tương ứng
vào bộ nhớ;
3) Chương trình được nạp từ bộ nhớ vào bộ xử lí từng lệnh một và
thực hiện xong mới nạp lệnh tiếp theo (tuần tự).

Kiến trúc Von Neumann
Theo nguyên lí đó, máy tính cần được cấu tạo dựa trên kiến trúc
Von Neumann, gồm bộ xử lí, bộ nhớ, các cổng kết nối với thiết bị
vào - ra và đường truyền giữa các bộ phận đó như trong Hình 1.3.

Bộ xử lí
Thiết bị vào

Thiết bị ra
Bộ nhớ

Máy tính điện tử có thể được phân chia thành năm thế hệ:

1945
1955

1955
1965

1965
1974

1974
1990

1990
nay

Thế hệ thứ nhất (1945 - 1955)
Đặc điểm:
Thành phần điện tử chính:
đèn điện tử chân không.
Bộ nhớ chính: trống từ.
Kích thước: rất lớn (thường
chiếm một căn phòng).
Thiết bị vào - ra: máy đọc
và tạo thẻ đục lỗ.
ENIAC (1943)

Thế hệ thứ hai (1955 - 1965)
Đặc điểm:
Thành phần điện tử chính:
bóng bán dẫn.
Bộ nhớ: lõi từ, băng từ.
Kích thước: lớn (bộ phận xử lí
và tính toán lớn như những
chiếc tủ).
Thiết bị vào - ra: máy đọc và
in băng đục lỗ, máy đọc và in
băng từ.

Minsk 22

Thế hệ thứ ba (1965- 1974)
Đặc điểm:
•

Thành phần điện tử

chính: mạch tích hợp.
•

Bộ nhớ: lõi từ lớn,

băng từ, đĩa từ.
•

Kích thước: lớn (tương

đương 1 chiếc bàn làm
việc).
•

Thiết bị vào - ra: được

bổ sung bàn phím, màn
hình, máy in,...

ENIAC (1943)

Thế hệ thứ tư (1974 - 1990)
Đặc điểm:
•

Thành phần điện tử chính:

mạch tích hợp cỡ rất lớn và bộ vi xử
lí.
•

Bộ nhớ: CD, RAM. ROM, USB,

SSD,...
•

Kích thước: nhỏ, có thể đặt

trên bàn.
•

Thiết bị vào - ra: được bổ sung

thiết bị trỏ, máy quét,...

Micral (1973)

Thế hệ thứ năm (1990 - ngày nay)
Đặc điểm:
•

Thành phần điện tử chính:

mạch tích hợp cỡ siêu lớn.
•

Kích thước: nhỏ, có thể

mang theo người (di động) và có
dung lượng lưu trữ lớn.
•

Thiết bị vào - ra: được bổ

sung thiết bị nhận dạng tiếng nói,
hình ảnh, chuyển động,...
Điện thoại thông minh

- Máy tính điện tử ra đời vào những năm 1940.
- Năm thế hệ của máy tính điện tử được đánh dấu bởi những
tiến bộ công nghệ nhằm:
+Thu nhỏ các linh kiện điện tử, tích hợp chúng vào những
thiết bị nhỏ.
+ Có tốc độ xử lí lớn, độ tin cậy cao.
+Có khả năng kết nối toàn cầu, tiêu thụ ít năng lượng.
+ Được trang bị nhiều ứng dụng thân thiện với con người.

Bộ vi xử lí là linh kiện máy tính dựa trên công nghệ
nào?
A. Đèn điện từ chân không.
B. Linh kiện bán dẫn đơn giản.
C. Mạch tích hợp hàng chục, hàng trăm linh kiện bán dẫn.
D. Mạch tích hợp cở lớn, gồm hàng chục nghìn đến hàng
triệu linh kiện bán dẫn.

3. MÁY TÍNH THAY ĐổI
THẾ GIỚI NHƯ THẾ NÀO?

3. MÁY TÍNH THAY ĐỔl THẾ GIỚI NHƯ THẾ
NÀO?
Hoạt động 2 Sự thay đổi
Em hãy lấy ba ví dụ cho thấy máy tính làm
thay đổi sâu sắc cuộc sống của con người.

Trong lĩnh vực giáo dục:
Internet là kho thông tin
khổng lồ, giúp con người
có thể học mọi nơi, mọi
lúc, giúp các giáo viên hỗ
trợ học sinh từ xa, giúp các
nhà khoa học, các chuyên
gia, các nhà giáo dục phổ
biến kiến thức, kĩ năng,...
một cách hiệu quả.

Trong lĩnh vực kinh tế:
Các giao dịch tăng lên nhanh
chóng trong môi trường kĩ thuật
số. Cả người tiêu dùng và nhà
cung cấp hàng hoá, dịch vụ đều
được hỗ trợ để đa dạng hoá hình
thức giao dịch, giúp cho nền
kinh tế trở nên năng động hơn,
nền kinh tế nhờ đó được phát
triển.

Trong lĩnh vực quốc phòng:
Những thiết bị bay thông minh
có thể hỗ trợ quan sát vùng trời,
vùng biển, lãnh thổ; những khí
tài có tính tự động cao, nhanh
và chính xác có thể giúp quân
đội bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an
ninh quốc phòng

Thế giới đang biến đổi nhanh chóng và sâu sắc nhờ sự
phát triển của công nghệ máy tính.

1.

Em hãy nêu một ví dụ cho thấy sự khác nhau rõ ràng trong

hoạt động học tập khi chưa có và khi có các thiết bị công nghệ số
hiện nay.
2.

Em hãy nêu ví dụ về một ứng dụng mà em cho là thông minh

của những máy tính thế hệ mới.

1.

Em hãy cho biết vào thời điểm đất nước ta hoàn toàn thống

nhất năm 1975, những thế hệ máy tính điện tử nào đã xuất hiện ở
nước ta?
2.

Em hãy đưa ra một dự báo về ứng dụng của máy tính trong

tương lai. Hãy giải thích cơ sở của dự báo đó.