NHIỆT LIỆT CHÀO
MỪNG
CÁC EM
MÔN:HỌC
SINH HỌCSINH
10
GIÁO VIÊN: Nguyễn Bá Hoàng

Kể tên các cấp độ tổ chức của cơ thể đa bào.
Thế giới sống có thể được sắp xếp, tổ chức
theo các cấp độ nào?

Phần 1

Chủ đề 2: CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC CỦA
THẾ GIỚI SỐNG

BÀI 3 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ

CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC CỦA
THẾ GIỚI SỐNG

MỤC TIÊU:
• Phát biểu được khái niệm cấp độ tổ chức sống. Dựa vào sơ đồ,
phân biệt được các cấp độ tổ chức sống.
• Trình bày được đặc điểm chung của các cấp độ tổ chức sống.
• Giải thích được mối quan hệ giữa các cấp độ tổ chức sống.

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
 Cấp độ tổ chức sống là vị trí
của một tổ chức sống trong
thế giới sống được xác định
bằng số lượng và chức năng
nhất định các yếu tố cấu
thành tổ chức đỏ.
 Cấp độ tổ chức sống bao
gồm: phân tử, bào quan, tế
bào, mô, cơ quan, hệ cơ
quan, cơ thể, quần thể,
quần xã - hệ sinh thái.

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
 Các cấp độ tổ chức
sống cơ bản bao gồm:
tế bào, cơ thể, quần thể,
quần xã - hệ sinh thái.

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

CÙNG SUY
NGẪM LẠI

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

Cấp độ tổ chức sống là gì?
Nêu ví dụ cho mỗi cấp độ
tổ chức sống?

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
- Khái niệm: Cấp độ tổ chức sống là vị trí của một tổ chức sống trong thế
giới sống được xác định bằng số lượng và chức năng nhất định các
yếu tố cấu thành tổ chức đó.
- Ví dụ cho mỗi cấp độ tổ chức sống:
+ Phân tử: Protein, DNA, carbohydrate, lipid, …
+ Bào quan: Ti thể, nhân, bộ máy Golgi, ribosome, …
+ Tế bào: Tế bào tim, tế bào biểu bì, tế bào cơ, tế bào hồng cầu, …
+ Mô: Mô biểu bì, mô liên kết, mô cơ, mô thần kinh.
+ Cơ quan: Tim, gan, phổi, thận, não bộ, …
+ Hệ cơ quan: Hệ tuần hoàn, hệ bài tiết, hệ hô hấp, hệ thần kinh, …
+ Cơ thể: Cơ thể con hổ …
+ Quần thể: Quần thể hổ …
+ Quần xã - hệ sinh thái: Hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới …

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

Cấp độ tổ chức
nào được xem
là cấp độ tổ
chức sống cơ
bản? Vì sao?

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
- Các cấp độ tổ chức sống cơ bản bao
gồm: Tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã hệ sinh thái.
- Giải thích: Tế bào, cơ thể, quần thể,
quần xã - hệ sinh thái được xem là cấp
độ tổ chức sống cơ bản vì chúng có cấu
trúc ổn định, có thể thực hiện được các
chức năng sống cơ bản như trao đổi chất
và chuyển hóa năng lượng, sinh trưởng
và phát triển, sinh sản, cảm ứng, có khả
năng tự điều chỉnh, thích nghi với môi
trường sống một cách độc lập.

I - CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:

Mỗi cấp độ tổ chức sống tuy có những
đặc điểm riêng nhưng tất cả các cấp độ
đều có những đặc điểm chung nào?

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
1 . Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc:

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
1 . Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc:
- Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc hiểu là tổ chức cấp dưới làm nền
tảng cấu tạo nên tổ chức cấp trên.
- Tổ chức cấp trên không chỉ mang đặc điểm của tổ chức cấp dưới
mà còn có những đặc tính nổi trội mà tổ chức cấp dưới không có.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
1 . Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc:
Ví dụ: Quần thể là một cấp độ tổ chức gồm nhiều cá thể, có cấu
trúc ổn định về số lượng, phân bố trong không gian và mối quan hệ
giữa cá thể trong quẩn thể mà ở cấp độ cơ thể không có.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
2 . Hệ tống mở và tự điều chỉnh:
- Các cấp độ tổ chức sống luôn là hệ thống mở. Trong đó, sinh vật với môi
trường luôn có tác động qua lại thông qua quá trình trao đổi chất
và chuyển hoá năng lượng. Sinh vật không chỉ chịu tác động của môi
trường mà còn góp phần làm biến đổi môi trường.
- Mọi cấp độ tổ chức sống đều có khả năng tự điều chỉnh đảm bảo duy trì
và điều hoà sự cân bằng động trong hệ thống, giúp tổ chức sống có
thể tồn tại và phát triển.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
2 . Hệ tống mở và tự điều chỉnh:
Ví dụ: Khi môi trường sống không cung cấp đủ thức ăn, nơi ở thì các động
vật sống thành đàn có xu hướng di cư hoặc phân đàn; Khi cây mọc
dày đặc, thiếu ánh sáng thường có hiện tượng tỉa cảnh tự nhiên.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
2 . Hệ tống mở và tự điều chỉnh:

Ví dụ về khả năng tự điều chỉnh của cơ thể người?

- Khả năng tự điều chỉnh nhiệt độ cơ thể: Khi cơ thể ở môi trường có nhiệt
độ cao, hệ mạch dưới da sẽ dãn ra, lỗ chân lông giãn mở, mồ hôi tiết
ra làm mát cơ thể. Khi cơ thể ở môi trường có nhiệt độ thấp, các mạch
máu dưới da co lại, xuất hiện hiện tượng run để làm ấm cơ thể.
- Khả năng tự điều chỉnh đường huyết trong máu: Khi lượng đường trong
máu giảm (xa bữa ăn), cơ thể sẽ tiến hành phân giải glycogen dự trữ
để đưa lượng đường trong máu về mức ổn định. Khi lượng đường
trong máu tăng cao (vừa ăn xong), cơ thể tiến hành chuyển hóa lượng
đường dư thừa thành glycogen để hạ lượng đường trong máu về mức
bình thường.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
3 . Thế giới sống liên tục tiến hóa:

- Quá trình tiến hoá của sinh giỏi là cơ chế gắn liền với sự biến đổi
của các cấp độ tổ chức sống, qua đó thiết lập các trạng thái cân
bằng mới thích nghi với môi trường sống.

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
3 . Thế giới sống liên tục tiến hóa:

II - ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
3 . Thế giới sống liên tục tiến hóa:
Một đột biến gene hoặc đột biên nhiễm sắc thể có thể dẫn đến thay đổi kiểu
hình của cả thế. Qua sinh sản, đột biến có thể được truyền lại cho thế hệ
sau. Dưới tác động của chọn lọc tự nhiên có thể tạo nên những quan thể
mới Các quần thể sinh vật này tương tác với môi trường tạo ra quản xã hệ
sinh thái thích nghi với môi trường, tạo nên thế giới sống vô cùng đa dạng
và phong phú. Thế giới sinh vật liên tục sinh sôi nảy nở và không ngừng
tiến hóa. Sự sống được tiếp diễn liên tục nhờ sự truyền thông tin trên DNA
từ tế bào này sang tế bào khác, tử thế hệ này sang thế hệ khác.
Nhờ được kế thừa thông tin di truyền từ những tổ tiên ban đầu nên các sinh
vật trên Trái Đất đều có những đặc điểm chung.

III - QUAN HỆ GIỮA CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
 Quan hệ giữa các cấp tổ
chức sống được thể hiện
trong quan hệ thứ bậc về
cấu trúc và chức năng. Các
cấp độ tổ chức sống thể hiện
mối liên quan bộ phận và
tổng thể, trong đó cấp độ tổ
chức lớn hơn được hình
thành từ cấp độ tổ chức nhỏ
hơn liền kể.

III - QUAN HỆ GIỮA CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
Ví dụ các cấp độ tổ chức tạo
nên hệ tiêu hoá trong cơ thể
người: Tế bào biểu mô ruột biểu mô ruột - ruột non - hệ
tiêu hoá - cơ thể. Trong đó, tế
bào biểu mô ruột thực hiện
chức năng hấp thụ chất dinh
dưỡng, nhờ đó ruột non và
hệ tiêu hoá thực hiện được
chức năng tiêu hoá và hấp
thụ của cơ thể người.

III - QUAN HỆ GIỮA CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
Quan sát hình bên, mô tả
mối quan hệ giữa các cấp độ
tổ chức sống ở cơ thể người?

III - QUAN HỆ GIỮA CÁC CẤP ĐỘ TỔ CHỨC SỐNG:
- Quan hệ thứ bậc về cấu trúc:
Các cấp độ tổ chức tạo nên hệ
tiêu hóa trong cơ thể người có
mối quan hệ thứ bậc về cấu trúc
trong đó: tế bào biểu mô ruột
→ biểu mô ruột → ruột non →
hệ tiêu hóa → cơ thể.
- Quan hệ thứ bậc về chức
năng: Tế bào biểu mô ruột thực
hiện chức năng hấp thụ chất
dinh dưỡng, nhờ đó ruột non và
hệ tiêu hóa thực hiện được chức
năng tiêu hóa và hấp thụ dinh
dưỡng của cơ thể người.

KIẾN THỨC CỐT LÕI:
• Cấp độ tổ chức của thế giới sống là vị trí của một tổ chức sống trong thế
giới sống được xác định bằng số lượng và chức năng nhất định các
yếu tố cấu thành tổ chức đó.
• Các cấp độ cơ bản của thế giới sống gồm: tế bào, cơ thể, quần thể loài,
quần xã - hệ sinh thái. Sinh Quyền được xem là cấp tổ chức cao nhất
và lớn nhất của hệ thống sống.
• Các cấp độ tổ chức sống có đặc điểm chung là hệ thống mở, tự điều chỉnh,
thể hiện mối quan hệ mặt thiết giữa cấu trúc với chức năng, với môi
trường sống và liên tục tiến hóa.
• Quan hệ giữa các cấp tổ chức sống được thể hiện trong quan hệ thứ bậc
về cấu trúc và chức năng. Các cấp độ tổ chức sống thể hiện mối liên
quan bộ phận và tổng thể, trong đó cấp độ tổ chức lớn hơn được hình
thành từ cấp độ tổ chức nhỏ hơn liền kể.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 1: Đơn vị tổ chức cơ sở của mọi sinh vật là
A. các đại phân tử.
B. tế bào.
C. mô.
D. cơ quan.
Câu 2: Tập hợp các cá thể cùng loài, cùng sống
trong một không gian nhất định vào một thời điểm
xác định và có quan hệ sinh sản với nhau được gọi là
A. quần thể.
B. nhóm quần thể.
C. quần xã.
D. hệ sinh thái

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 3: Khi nói về nguyên tắc thứ bậc của các tổ chức sống, phát biểu
nào sau đây đúng?
A. Cấp tổ chức nhỏ hơn làm nền tảng để xây dựng cấp tổ chức cao hơn.
B. Tất cả các cấp tổ chức sống được xây dựng từ cấp tế bào.
C. Kích thước của các tổ chức sống được sắp xếp từ nhỏ đến lớn.
D. Các cơ thể còn non phải phục tùng các cơ thể trưởng thành.
Câu 4: Tất cả các tổ chức sống đều là hệ mở. Tại sao?
E. Vì thường xuyên có khả năng tự điều chỉnh.
F. Vì có khả năng sinh sản, cảm ứng và vận động.
G. Vì thường xuyên biến đổi và liên tục biến hóa.
H. Vì thường xuyên trao đổi chất với môi trường

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 5: Khi nói về nguyên tắc thứ bậc của các tổ chức sống, phát biểu
nào sau đây đúng?
A. Cấp tổ chức nhỏ hơn làm nền tảng để xây dựng cấp tổ chức cao hơn.
B. Tất cả các cấp tổ chức sống được xây dựng từ cấp tế bào.
C. Kích thước của các tổ chức sống được sắp xếp từ nhỏ đến lớn.
D. Các cơ thể còn non phải phục tùng các cơ thể trưởng thành.
Câu 6: “Tổ chức sống cấp thấp hơn làm nền tảng để xây dựng nên tổ
chức sống cấp cao hơn” giải thích cho nguyên tắc nào của thế
giới sống?
E. Nguyên tắc bổ sung.
F. Nguyên tắc mở.
G. Nguyên tắc tự điều chỉnh.
H. Nguyên tắc thứ bậc.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 7: "Đàn voi sống trong rừng" thuộc cấp độ tổ chức sống nào dưới
đây?
A. Cá thể.
B. Quần thể.
C. Quần xã.
D. Hệ sinh thái.
Câu 8: Cấp độ tổ chức nhỏ nhất trong cấp độ tổ chức sống là gì?
E. Nguyên tử.
F. Phân tử.
G. Tế bào.
H. Hợp tử.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 9: Trong các cấp độ sau đây, cấp độ nào là lớn nhất?
A. Tế bào.
B. Quần xã.
C. Quần thể.
D. Bào quan.
Câu 10: Tổ chức sống nào sau đây là bào quan?
E. Tim.
F. Phổi.
G. Ribosome.
H. Não.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 11: Căn cứ chủ yếu để coi tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống là
A. chúng có cấu tạo phức tạp.
B. chúng có cấu tạo đơn giản.
C. chúng được cấu tạo bởi nhiều bào quan.
D. chúng biểu hiện đầy đủ các đặc tính của cơ thể sống.
Câu 12: Trình tự nào sau đây đúng khi nói về các cấp tổ chức sống cơ
bản từ thấp đến cao?
E. Tế bào  cơ thể  quần thể  quần xã  hệ sinh thái - sinh quyển.
B. Tế bào  cơ thể  quần xã  quần thể  hệ sinh thái - sinh quyển.
C. Tế bào  cơ thể  quần thể  hệ sinh thái - sinh quyển  quần xã.
D. Tế bào  cơ thể  hệ sinh thái - sinh quyển  quần thể  quần xã.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 13: Mọi tổ chức sống luôn là hệ thống mở vì có khả năng
A. tự điều chỉnh.
B. trao đổi chất với môi trường.
C. biến đổi và liên tục tiến hoá.
D. sinh sản, cảm ứng và vận động.
Câu 14: “Tổ chức sống cấp thấp hơn làm nền tảng để xây dựng nên tổ
chức sống cấp cao hơn” giải thích cho nguyên tắc nào của thế giới sống?
A. Nguyên tắc thứ bậc.
B. Nguyên tắc mở.
C. Nguyên tắc tự điều chỉnh.
D. Nguyên tắc bổ sung.

CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 1: Phân biệt cấp độ tổ chức và cấp độ tổ chức sống.
Câu 2: Đặc tính nổi trội của các cấp tổ chức sống là gì? Nêu một số ví dụ.
Câu 3: Nêu một số ví dụ về khả năng tự điều chỉnh của cơ thể người.
Câu 4: Tại sao tế bào được xem là cấp độ tổ chức sống cơ bản nhất?
Câu 5: Thế giới sống liên tục tiến hóa dựa trên cơ sở nào?

1

2

3

4

5

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 1: Phân biệt cấp độ tổ chức và cấp độ tổ chức sống.
Cấp độ tổ chức
- Là tập hợp tất cả các cấp tổ chức
từ thấp đến cao trong cả vật sống
và vật không sống.
- Có thể có sự biểu hiện của các
đặc trưng cơ bản của sự sống hoặc
không.
- Ví dụ: Cấp độ tổ chức trong nhà
trường: Giáo viên → Tổ bộ môn →
Tổ KHTN, KHXH → Hiệu trưởng,
Công Đoàn, Đoàn thanh niên →
Hội đồng trường → Chi bộ. 

Cấp độ tổ chức sống
- Là tập hợp tất cả các cấp tổ chức từ
thấp đến cao trong thế giới sống. 
- Các cấp tổ chức này biểu hiện các
đặc trưng cơ bản của sự sống như:
chuyển hóa vật chất và năng lượng,
sinh sản, sinh trưởng và phát triển, …
- Các cấp độ trong tổ chức sống bao
gồm: Nguyên tử → phân tử → bào
quan → tế bào → mô → cơ quan →
hệ cơ quan → cơ thể → quần thể →
quần xã - hệ sinh thái → sinh quyển.

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 2:
– Đặc tính nổi trội của các cấp độ tổ chức sống:
     + Có sự chuyển hóa vật chất và năng lượng. 
Ví dụ: Động vật sử dụng thực vật làm thức ăn, như vậy năng lượng từ các
liên kết cấu tạo nên cơ thể thực vật sẽ được biến đổi để trở thành năng
lượng duy trì hoạt động sống của động vật…
     + Sinh trưởng và phát triển. 
Ví dụ: Khi cây sinh trưởng, thân cây to ra, dài ra, lúc này sẽ phát triển
thêm lá, hoa, …
+ Sinh sản. 
Ví dụ: Các cơ thể sống cần sinh sản để duy trì giống loài.

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 2:
  + Tiến hóa thích nghi với môi trường sống.
Ví dụ: cá voi và sư tử đều thuộc lớp thú. Chúng đều có tim 4 ngăn, sinh
con và nuôi con bằng sữa. Tuy nhiên cá voi có cơ thể thuôn dài, mắt kém
phát triển, hai chi trước biến thành vây bơi, không có lông mao, … còn sư
tử thì có thị giác phát triển, 4 chi khỏe mạnh, có lông mao, …
     + Cảm ứng. 
Ví dụ: Các loài hoa nở vào những thời điểm khác nhau trong ngày, trong
năm là nhờ sự cảm nhận vào nhiệt độ, chu kì quang.
     + Khả năng tự điều chỉnh. 
Ví dụ: Khi môi trường sống không cung cấp đủ thức ăn, nơi ở thì các đàn
động vật có xu hướng di cư hoặc phân đàn … 

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 3:

Một số ví dụ về khả năng tự điều chỉnh của cơ thể người:
– Khi cơ thể ở môi trường có nhiệt độ cao, hệ mạch dưới da sẽ dãn ra, lỗ
chân lông giãn mở, mồ hôi tiết ra làm mát cơ thể.
– Khi cơ thể ở môi trường có nhiệt độ thấp, các mạch máu dưới da co
lại, xuất hiện hiện tượng run để làm ấm cơ thể.
– Mắt người khi nhìn không rõ có xu hướng khép nhỏ lại, làm thay đổi
cầu mắt, giúp ảnh hiện chính xác ở khoảng tiêu cự để nhìn rõ vật.
– Khi có một tác động quá lớn đến tâm lí con người, não có xu hướng
xóa bỏ đoạn kí ức đó.

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 4:

Tế bào được xem là cấp độ tổ chức sống cơ bản nhất vì:
- Mọi cơ thể sống từ vi khuẩn, nguyên sinh vật, nấm, động vật, thực vật
đều cấu tạo từ tế bào.
- Tế bào là cấp độ tổ chức sống nhỏ nhất có đầy đủ các dấu hiệu của sự
sống như chuyển hóa vật chất và năng lượng, sinh sản, sinh trưởng và
phát triển, vận động, cảm ứng - thích nghi, … Hoạt động sống ở cấp
độ tế bào là cơ sở của các hoạt động sống ở cấp độ cao hơn.

TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ÔN TẬP:
Câu 5:
- Thông tin di truyền trong các phân tử DNA được truyền từ tế bào này
sang tế bào khác, từ thế này sang thế hệ khác một cách tương đối chính
xác nhưng cũng luôn phát sinh những đột biến.
- Đồng thời, môi trường sống khác nhau tạo ra áp lực chọn lọc những cá
thể đột biến có kiểu hình thích nghi nhất với môi trường.
→ Như vậy, chính sự phát sinh các biến dị di truyền và áp lực của chọn
lọc là cơ sở thúc đẩy sự tiến hóa liên tục của thế giới sống.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
- Về nhà hoàn thành các câu hỏi cuối bài SGK.
- Học bài cũ và chuẩn bị bài mới

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE !