Khởi động
Trong đời sống hàng ngày, chúng ta có thể nghe âm thanh từ mọi nơi.
Ta đã biết âm thanh chính là sóng âm được lan truyền trong môi
trường vật chất. Âm thanh có thể có tần số xác định khi được phát ra
từ một số nhạc cụ như đàn guitar, đàn piano, sáo,... hoặc có tần số
không xác định khi được phát ra từ động cơ xe, máy khoan,... Thời gian
âm thanh truyền từ nguồn phát đến tai ta phụ thuộc vào tốc độ truyền
sóng âm. Vậy làm thế nào để đo được tần số của sóng âm và tốc độ
truyền âm?

* Mục đích: Đo được tần số của
sóng âm.
* Dụng cụ:
- Nguồn nhạc âm (1):
+ Loa điện động (Hình 10.1a) được
kết nối với máy phát
tần số.
+ Âm thoa, búa và âm thoa gắn trên
hộp cộng hưởng (Hình 10.1b).
- Micro (2) để chuyển dao động âm
thành dao động điện.
- Dao động kí điện tử (3).

* Tiến hành thí nghiệm:
• Bước 1: Bố trí thí nghiệm như Hình 10.2.
• Bước 2: Sử dụng nguồn nhạc âm là loa điện động, đặt loa gần micro (chú ý
đảm bảo không có nguồn âm khác ở gần).
• Bước 3: Bật micro và dao động kí ở chế độ làm việc.
• Bước 4: Bật máy phát tần số.
• Bước 5: Điều chỉnh dao động kí để ghi nhận được tín hiệu.
• Lặp lại bước 2 đến bước 5 khi sử dụng nguồn âm là âm thoa.
Lưu ý: Ứng với mỗi loại nguồn âm, thực hiện thí nghiệm ít nhất 3 lần.

* Báo cáo kết quả thí
nghiệm:
- Dựa vào đô thị dao động
trên màn hình dao động
kỉ, ghi kết quả đo vào
bảng số liệu như Bảng
10.1.
- Từ số liệu đo được, xác
định tần số sóng âm.

* Mục đích: Đo được tốc độ truyền âm
trong không khí.
* Dụng cụ:
- Ống cộng hưởng (1) trong suốt bằng
nhựa, dài 70 cm, đường kính 40 mm, có
gắn thước thẳng.
- Pit-tông bằng kim loại bọc nhựa (2),
đường kính 38 mm, có vạch chuẩn xác
định vị trí.
- Dây treo pit-tông (3) dài 1,5 m, một đầu
có móc treo, vắt qua ròng rọc có đường
kính 40 mm.

- Hệ thống giá đỡ gồm trụ thép đặc
(4), dài 75 cm, đường kính 10 mm
và để ba chân bằng thép.
- Loa điện động (4 2 – 3 W) (5), lắp
trong hộp bảo vệ có cán bằng trụ
thép và lỗ cắm điện.
- Máy phát tần số (0,1 Hz - 1 kHz)
(6), tín hiệu hình sin,
- điện áp ra cực đại 14 V.
- Bộ hai dây nối mạch điện (7), dài
50 cm, hai đấu có phích cắm.

* Tiến hành thí nghiệm:
Bước 1: Bố trí thí nghiệm như Hình 10.3. Đặt loa điện động gần sát đầu hở của
ổng cộng hưởng.
Bước 2: Dùng hai dây dẫn điện cấp điện cho loa từ máy phát tần số.
Bước 3: Điều chỉnh thang đo trên máy phát sang vị trí 100 Hz – 1 kHz. Điều chỉnh
tần số sóng âm cho phù hợp.
Bước 4: Điều chỉnh biên độ để nghe được âm phát ra từ loa vừa đủ to.
Bước 5: Kéo dãn pit tông lên và lắng nghe âm phát ra. Xác định vị trí thứ nhất của
pit-tông khi âm nghe được to nhất và xác định chiều dài cột khí ( tương ứng. Ghi
số liệu vào Bảng 10.2.
Bước 6: Tiếp tục kéo pit-tông lên và xác định vị trí thứ hai của pit-tông khi âm
nghe được lại to nhất và xác định chiều dài cột khí (, tương ứng. Ghi số liệu vào
Bảng 10.2.
Bước 7: Cho pit-tông về lại sát miệng ống, lặp lại các bước 5 và 6 thêm 4 lần nữa.
Ghi số liệu vào Bảng 10.2.

* Báo cáo kết quả thí nghiệm:
Đo chiều dài cột khí l1, l2, khi có âm to nhất lần thứ nhất và lần thứ hai. Ghi vào
bảng số liệu như Bảng 10.2.
Xử lí số liệu để tính toán tốc độ truyền sóng âm trong không
khí kèm theo sai số của phép đo.