KÍNH CHÀO QUÝ
THẦY CÔ GIÁO
CÙNG CÁC EM
HỌC SINH
Giáo viên:…………

KHỞI ĐỘNG

Kể tên một số
truyện hoặc bộ
phim có nhân vật
chính là các vị
thần

Kể tên các thần
thoại lí giải về
hiện tượng tự
nhiên mà em biết

Tiết: 1,2
TÌM HIỂU TRI
THỨC NGỮ VĂN
ĐỌC VĂN BẢN
THẦN TRỤ TRỜI
Giáo viên:…………

HÌNH
THÀNH
KIẾN THỨC

I. Khám phá
Tri thức ngữ
văn

Thần thoại
Là một trong những thể loại
truyện dân gian

Thần thoại

Ra đời trong xã hội nguyên
thủy
Kể về sự tích các vị thần
Khát vọng hiểu biết, chinh
phục tự nhiên và ước mơ về
cuộc sống tốt đẹp

Các yếu tố
Không gian

Thời gian

Các yếu tố
Cốt truyện

Nhân vật

Các yếu tố

Không gian: không gian vũ trụ đang trong
quá trình tạo lập, không xác định nơi chốn
cụ thể.

Các yếu tố

Thời gian: Là thời gian cổ sơ, không xác
định và mang tính vĩnh hằng.
Cốt truyện: Xoay quanh quá trình thực hiện
việc sáng tạo thế giới, con người và muôn
loài của các vị thần.
Nhân vật: Thường là thần, có sức mạnh phi
thường để thực hiện công việc sáng tạo thế

II. Đọc văn
bản

HS biết cách đọc
thầm, trả lời được
các câu hỏi trong
hộp chỉ dẫn

III. Suy ngẫm
và phản hồi

Chi tiết về không Chi tiết về thời gian
gian
 

 

=>

=>

Câu 1
Chi tiết về không gian

Chi tiết về thời gian

Trời đất chỉ là một vùng Thủa ấy, chưa có thế gian,
hỗn độn tối tăm, lạnh lẽo

cũng như chưa có muôn

 

vật và loài người

=> Không gian không cụ => Thời gian định tính, cổ
thể, mang tính khái quát.

sơ, không cụ thể.

Câu 2. Dựa vào những dấu hiệu của thần thoại, không
gian, cốt truyện, nhân vật trong Thần Trụ trời để xác định
đây là một thần thoại.
Truyện kể về vị thần Trụ trời trong quá trình tạo ra
thế giới, nguồn gốc của các sự vật và con người.
Không gian: trời và đất, vũ trụ đang trong quá trình
tạo lập, không xác định nơi chốn cụ thể.
Thời gian: “Thủa ấy” cổ sơ, không xác định.
Cốt truyện: là chuỗi sự kiện xoay quanh quá trình
tạo nên trời đất, các sự vật tự nhiên, là sự xuất hiện
hành động của các vị thần.
Nhân vật: là các vị thần, có sức mạnh phi thường,
có công tạo ta thế giới

Câu 3,4
Tóm tắt quá trình tạo lập nên trời và đất của Nội dung bao Nhận xét về
nhân vật thần Trụ trời
quát
của đặc điểm của
truyện
nhân vật
 
 
- Thần Trụ trời tự mình đào đất, đập đá, đắp  Kể về việc vị Thần
Trụ
thành một cái vừa cao, vừa to để chống trời.
Trụ trời là người
 thần
- Cột được đắp cao lên bao nhiêu thì trời được Trời đắp cột có năng lực
nâng lên dần chừng ấy là vòm trời được đẩy chống trời, phi thường,
lên cao.
tạo lập nên mạnh mẽ và
- Khi trời cao và khô, thần phá cột, lấy đất đá trời và đất
đã có công
ném tung đi khắp nơi à tạo ra hòn núi, hòn
tạo ra trời,
đảo, gò, đống, những dải đồi cao à mặt đất
đất.
ngày nay thường không bằng phẳng.
- Chỗ thần đào đất, đào đá đắp cột là biển
rộng.

Câu 3,4
Tóm tắt quá trình tạo lập nên trời và đất của Nội dung bao Nhận xét về
nhân vật thần Trụ trời
quát
của đặc điểm của
truyện
nhân vật
- Thần Trụ trời tự mình đào đất, đập đá, đắp Kể về việc vị thần Trụ trời
thành một cái vừa cao, vừa to để chống trời.
thần Trụ Trời là người có
- Cột được đắp cao lên bao nhiêu thì trời được đắp cột chống năng lực phi
nâng lên dần chừng ấy là vòm trời được đẩy lên trời, tạo lập thường,
cao.
nên trời và mạnh mẽ và
- Khi trời cao và khô, thần phá cột, lấy đất đá đất
đã có công
ném tung đi khắp nơi à tạo ra hòn núi, hòn đảo,  
tạo ra trời,
gò, đống, những dải đồi cao à mặt đất ngày nay  
đất.
thường không bằng phẳng.
 
 
- Chỗ thần đào đất, đào đá đắp cột là biển rộng.
 

Nhận xét về cách giải
thích quá trình tạo lập thế
giới của tác giả dân gian.
Ngày nay, cách giải thích
ấy có còn phù hợp không?
Vì sao?

Câu 5
Dựa trên trí tượng tượng,
sáng tạo
Dựa vào sự quan sát tự
nhiên chưa có đầy đủ căn cứ
Không có minh chứng về độ
chính xác, chứa đựng những
yếu tố hư cấu

Cách giải thích quá trình
tạo lập thế giới của tác
giả dân gian

Câu 5
Dựa trên trí tượng tượng,
sáng tạo
Dựa vào sự quan sát tự
nhiên chưa có đầy đủ căn cứ
Không có minh chứng về độ
chính xác, chứa đựng những
yếu tố hư cấu

Ngày nay, với sự phát
triển của khoa học thì
cách giải thích ấy không
còn phù hợp.

Cách hình dung và miêu tả đất, trời
trong câu “đất phẳng như cái mâm
vuông, trời trùm lên như cái bát úp…”
trong truyện Thần Trụ trời gợi cho bạn
nhớ đến truyền thuyết nào của người
Việt Nam? Hãy tóm tắt truyền thuyết ấy
và chỉ ra điểm tương đồng giữa hai tác
phẩm.

Câu 6
Cách hình dung và miêu
tả đất, trời trong câu “đất
phẳng như cái mâm
vuông, trời trùm lên như
cái bát úp,…”

Gợi nhớ đến truyền
thuyết “Sự tích bánh
chưng, bánh dày” của
người Việt Nam.

Tóm tắt
+ Vua Hùng thứ sáu có hai mươi người con trai, cả hai mươi người con, ai cũng đều giỏi
giang nên vua không thể lựa chọn được người sẽ nối nghiệp mình. Nhà vua luôn nói với
những người con trai của mình rằng, người được lựa chọn không nhất thiết phải là con
trưởng, người con nào làm vừa ý nhà vua trong lễ Tiên vương của mình thì sẽ được đức
vua truyền ngôi cho.
+ Các lang đều đua nhau sắm những lễ vật thật hậu, thật ngon và độc nhất vô nhị, đây
đều là những sản vật được các lang cho người đi khắp nơi tìm kiếm chỉ với mong muốn
lấy được lòng của nhà vua. Nhưng chỉ duy nhất có người con trai thứ mười tám của đức
vua là Lang Liêu, chàng vẫn rất buồn vì chàng rất nghèo, chàng không có đủ tiền để tìm
kiếm sản vật như các anh trai của mình được. Do ngày bán mặt cho đất, bán lưng cho trời
mà chàng không có của để, thứ duy nhất chàng có là lúa. Vì suy nghĩ quá nhiều mà chàng
đã thiếp đi, trong giấc mơ, một vị thần đã bảo với chàng cách làm lễ vật. Tỉnh dậy, chàng
lấy gạo nếp, đậu xanh và thịt lợn làm thành hai thứ bánh, một loại bánh tròn tượng trưng
cho trời, một loại bánh vuông, tượng trưng cho đất. Bánh tròn chàng đặt tên là bánh giầy,
bánh hình vuông là bánh chưng. Nhà vua rất hài lòng về lễ vật của Lang Liêu dâng lên
nên ngài đã quyết định nhường ngôi cho chàng.
+ Cũng bởi vậy mà trong ngày tết cổ truyền của Việt Nam không thể nào thiếu 2 món

Điểm tương đồng giữa hai tác phẩm

Đều đưa ra lí giải sự xuất hiện của một hiện
tượng hay truyền thống.

Xuất hiện hình ảnh vị thần, mang tính hư
cấu, tưởng tượng như trời hình tròn, đất
hình vuông.

Thời gian và không gian không xác định.

IV. Tổng kết

+ Theo em, chủ đề của văn bản là
gì?
+ Nghệ thuật đặc sắc được thể hiện
qua văn bản?

1. Nội dung

lý giải cái nhìn
của con người cổ
đại về hiện tượng
thế giới

Thể hiện sự
tôn kính và
thiêng liêng
của con người

2. Nghệ thuật
Cách xây dựng
nhân vật độc đáo,
mang đặc trưng
của thể loại thần
thoại

Hình tượng
nhân vật tiêu
biểu, điển hình

sử dụng yếu tố kỳ lạ

LUYỆN TẬP

5

6

7

8

9

20

50

4

40

3

80
70

2

10

60

1

30

VÒNG QUAY
VĂN HỌC

QUAY

Câu 1: Thần Trụ Trời thuộc
A. Thần thoại Việt Nam

B. Thần thoại Hi Lạp

C. Thần thoại cổ đại

D. Thần thoại thiên nhiên

QUAY VỀ

Câu 2: Thần thoại là
A. Một trong những thể loại
thơ dân gian ra đời trong xã
hội nguyên thủy, kể về sự tích
các vị thần sáng tạo thế giới tự
nhiên và văn hóa

B. Một trong những thể loại
truyện dân gian ra đời trong
xã hội nguyên thủy, kể về sự
tích các vị thần sáng tạo thế
giới tự nhiên và văn hóa

C. Một trong những thể
loại thơ dân gian ra đời
trong xã hội nguyên thủy,
D. Cả A, B,C đều đúng
kể về sự tích các vị anhQUAY VỀ
hùng có công trong lịch sử

Câu 3: Không gian trong thần thoại là
A. Không gian hiện thực

B. Không gian kì bí

C. Không gian cụ thể

D. Không gian vũ trụ đang
trong quá trình tạo lập,
không xác định nơi chốn
cụ thể
QUAY VỀ

Câu 4: Thời gian trong thần thoại là
A. Thời gian tuyến tính.

B. Thời gian tâm lí

C. Thời gian cổ sơ, không
xác định và mang tính
vĩnh hằng

D. Thời gian cụ thể

QUAY VỀ

Câu 5: Truyện thần thoại thể hiện
A. Nhận thức và lí giải thế
B. Thể hiện khát vọng hiểu
giới còn thô sơ của con
biết, chinh phục tự nhiên
người cổ
C. Mơ ước về xã hội tốt
đẹp

D. Cả A,B,C

QUAY VỀ

Câu 6: Nhân vật trong thần thoại là
A. Đồ vật

B. Thần linh

C. Cây cối

D. Con người
QUAY VỀ

Câu 7: Sau khi có cột chống trời, trời thay
đổi như thế nào?
A. Trời phẳng như cái B. Trời trùm lên như
mâm vuông
cái bát úp
C. Trời là một vùng
hỗn độn, tối tăm

D. Cả A,B,C
đúng

QUAY VỀ

đều

Câu 8. Nhân vật chính trong văn bản là
A. Thần núi

B. Thần trụ trời

C. Thần mưa

D. Thần sét

QUAY VỀ

Câu 9. Không gian trong truyện là
A. Vũ trụ

B. Vũ phu

C. Vũ công

D. Bao la

QUAY VỀ

VẬN DỤNG

1. Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi ở dưới:
NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG
Vua trên trời là Ngọc Hoàng có hai cô con gái đẹp. Ngọc Hoàng yêu quý hai nà
nên cho các nàng hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới
báo lại cho nhà Trời. Cô gái đầu tên là Mặt Trời được ngồi kiệu hoa có bốn ngư
khiêng. Bốn người này chia làm hai tốp: một tốp già và một tốp trẻ. Tốp các cụ g
khiêng kiệu luôn luôn lo làm trọn phận sự, chăm chỉ vào công việc nên cô Mặt T
thường đi một vòng rất nhanh. Còn tốp trẻ bản tính la cà nên những lần đư
phân công khiêng kiệu thường về muộn. Vì thế, mỗi lần Mặt Trời đi với tốp trẻ
ngày dài và đi với tốp già thì ngày lại ngắn.
Mặt Trăng là cô em tính tình nóng nảy còn hơn cả cô chị. Sức nóng của cô đã là
hại cho con người và muôn vật khá nhiều, ấy thế mà cô vẫn cứ chỏng lỏn, đi đ
cũng sà vào khiến cho người dân vô cùng kinh hãi. Trần gian khổ sở vì cô M
Trăng, họ đã kêu ca rất nhiều, tiếng kêu thấu lên Thượng giới khiến cho bà mẹ
định lấy tro mà bôi lên mặt cô để giảm bớt sức nóng đi. Nhưng Ngọc Hoàng ch

Bấy giờ ở dưới trần có một chàng trai tên là Quải. Quải là con mổ côi nhưng
lại có một thân thể cực kì to lớn và sức khoẻ tuyệt vời. Trước những hành
động tai ác của cô Mặt Trăng, Quải quyết tâm trị cho một mẻ. Anh ta đón
đường cô Trăng trên một đỉnh núi cao và trữ sẵn một đống cát thật lớn. Hôm
ấy, cô Mặt Trăng vẫn quen thói cũ vừa đi vừa sà xuống để nhìn muôn vật.
Quải chờ cho cô ta đến gần rồi bất thình lình bốc cát ném túi bụi vào mắt, vào
mặt mũi cô. Cô Trăng đang rong chơi, bị tấn công đột ngột, nhắm mắt lại
nhưng đất đã dính đầy mặt và chui cả trong mắt. Cô ta hốt hoảng vội vụt bay
lên cao, lánh ra xa chỗ Quải đứng. Từ đó trở đi cô không dám sà xuống gần
mặt đất nữa. Mặt mũi cô bị cát dính chặt nên không còn sáng được như xưa.
Sau này tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành hơn, ở dưới trần ai cũng
thích. Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt xuống nhân gian thì lúc đó là trăng
rằm, cô quay lưng tức là ba mươi, mùng một, còn cô trở sang trái, sang phải
tức là thời kì trăng hạ huyển hoặc thượng huyển. Còn những khi trăng quầng,
ấy là lúc cát bụi trát mặt bị gió thổi bay tung ra.
(Theo Viện Văn học, Tuyển tập văn học dân gian Việt Nam, tập I: Thần thoại truyền thuỵểt NXB Giáo dục, 1999, tr.61 - 62)

Câu 1: Hãy nêu nội dung chính cùa truyện Nữ thần Mặt
Trờỉ và Mặt Trăng.
Câu 2: Trong truyện, nữ thẩn Mặt Trời, Mặt Trăng được
Ngọc Hoàng giao nhiệm vụ gì?
Câu 3: Qua hai nữ thần, tác giả dân gian đã giải thích các
hiện tượng tự nhiên nào?
Câu 4: Theo anh/chị, chi tiết Quải ném cát túi bụi vào Mặt
Trăng được tác giả dân gian xây dựng nhằm mục đích gì?
Câu 5: Theo anh/chị, cách giải thích hiện tượng tự nhiên
trong truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng có giống với
cách giải thích mà anh/chị biết không? Vì sao?

Câu 1: Nội dung văn bản:
+ Truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Tràng giải thích
nguồn gốc, đặc điểm, quy luật của các hiện tượng tự
nhiên.
+ Truyện còn thể hiện khát vọng chế ngự, chinh phục tự
nhiên của con người thời cổ.
Câu 2: Trong truyện, nữ thần Mặt Trời, Mặt Trăng được
Ngọc Hoàng giao cho nhiệm vụ “hàng ngày luân phiên
nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để báo lại cho nhà
Trời”.

Câu 4:
+ Hành động Quải tìm cách ném cát vào Mặt Trăng là
chi tiết được tác giả dân gian xây dựng nhằm mục đích
mô tả mối xung đột giữa con người với tự nhiên,
+ Đồng thời thể hiện ước mơ chế ngự tự nhiên của con
người trong thời đại thần thoại.
Câu 5:
+ Bằng hiểu biết của bản thân, học sinh trình bày quan
điểm cá nhân vê' việc giải thích hiện tượng tự nhiên trong
truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.
+ Trên thực tế, cách giải thích mà học sinh biết chủ yếu
dựa trên kiến thức khoa học, khác hoàn toàn với cách giải
thích mang đậm yếu tố chủ quan, thể hiện trình độ nhận
thức còn “ngây thơ”, “non nớt” của con người trong
truyện thần thoại

2. Đọc thêm bài báo
http://khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/dao-tao/
2537-thn-thoi-cac-dan-tc-vit-nam-th-loi-vabn-cht.html

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

Bài cũ: Hệ thống
bài học bằng sơ
đồ

Bài mới: hoàn
thành phiếu học
tập bài Prô-mê-tê
và loài người