Văn bản

LƯU BIỆT KHI XUẤT
DƯƠNG

KHỞI ĐỘNG

TRÒ CHƠI Ô CHỮ
1
H

2

A

O

C

A

Y

T

K

I

E

T

Q

U

3
4
5

P

H

O

E

A

N

G

Đ

M

S

A

O

N

A

N

G

L

U

U

C

U

O

I

T

A

N

G

U

C

T

R

U

N

6
7

R

N

O

N

G

G

T

H

U

Từ
Từthể
chỉ hiện
dángrõvẻnhất
lịch tinh
sự phong
thần lạc
tháiquan
ung dung
của PBC
đàngtrong
hoàng
nhà
của
tù
Tên
Từ thể
tập hiện
thơ 1.
có
Phan
Tên
Biệt
Loại
tácnhà
hiệu
Bội
phẩm"
câytù
Châu
có
của
Phan
sức
Vào
Phan
làsống
Bội
nhà
một
Bội
Châu
bền
ngục
người
Châu
bỉ,
Quảng
bịcó
dẻo
giam?
làtài
gì?
dai?
năng,
Đông cảm
chí khí?
tác?
Quảng
PBC?
Đông?

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. TIỂU DẪN
1. Tác giả

Hãy nêu vài nét về tác giả?

- Phan Bội Châu (1867 - 1940)
- Quê: Đan Nhiễm – Nam Đàn – Nghệ An.
- Là một người yêu nước và cách mạng “vị anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả
thân vì độc lập”
- Là nhà thơ, nhà văn, là người khơi nguồn cho loại văn chương trữ tình.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
I. TIỂU DẪN
1. Tác phẩm

Hoàn cảnh xã hội của nước
Hoàn cảnh ra đời của bài
ta đầu thế kỷ 19 như thế
thơ?
nào?

- Hoàn cảnh lịch sử: Tình hình chính trị trong nước đen tối,

các phong trào yêu nước thất bại, ảnh hưởng của tư tưởng
dân chủ tư sản từ nước ngoài tràn vào.

- Hoàn cảnh ra đời: Viết trong buổi chia tay với bạn bè lên
đường sang Nhật Bản.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
II. ĐỌC – HIỂU
1. Đọc văn bản
2. Tìm hiểu văn bản

Bài thơ được viết theo thể
thơ gì?

Thảo luận nhóm
Chia lớp làm 4 nhóm

-

Nhóm 1: Hai câu đề
Nhóm 2: Hai câu thực
Nhóm 3: Hai câu luận
Nhóm 4: Hai câu kết

Nhóm 1

Nhóm 2

Hai câu đề tác giả nêu lên quan niệm gì? Từ ngữ nào thể hiện điều này?
Quan niệm này có giống với quan niệm của các nhà thơ nhà văn trong văn học trung
đại không? Tìm những câu thơ thể hiện điều này?
Đã là nam nhi thì phải có ý thức cá nhân của mình như thế nào? Từ ngữ nào thể hiện
được điều này?
Vai trò của người nam nhi trong xã hội hiện nay?
Tác giả đưa ra tình cảnh cụ thể của đất nước. Đó là tình cảnh gì?

Nhóm 3

Nhóm 4

Tác giả đề xuất tư tưởng mới mẻ về nền học vấn cũ như thế nào?

- Hình ảnh nào trong câu thơ nói lên tư thế và khát vọng của nhân vật trữ tình trong
buổi ra đi tìm đường cứu nước? Em có nhận xét gì về cách dịch của tác giả?
back

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
II. ĐỌC – HIỂU
2. Tìm hiểu văn bản
2.1. Hai câu đề
- Tác giả nêu lên quan niệm mới: là đấng nam nhi phải sống cho ra sống, mong
muốn làm nên điều kì lạ “yếu hi kì” tức là phải sống cho phi thường hiển hách,
dám mưu đồ xoay chuyển càn khôn.
 Câu thơ thể hiện một tư thế, một tâm thế đẹp về chí nam nhi phải tin tưởng ở
mức độ và tài năng của mình.
=> Tuyên ngôn về chí làm trai.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
II. ĐỌC – HIỂU
2. Tìm hiểu văn bản
2.2. Hai câu thực
- “Tu hữu ngã” (phải có trong cuộc đời)  ý thức trách nhiệm của cái tôi cá
nhân trước thời cuộc, không chỉ là trách nhiệm trước hiện tại mà còn trách
nhiệm trước lịch sử của dân tộc “thiên tỉa hậu” (nghìn năm sau)
 Đó là ý thức sâu sắc thể hiện vai trò cá nhân trong lịch sử: sẵn sàng gánh vác
mọi trách nhiệm mà lịch sử giao phó.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
II. ĐỌC – HIỂU
2. Tìm hiểu văn bản
2.3. Hai câu luận
- Nêu lên tình cảnh của đất nước: “non sông đã chết” và đưa ra ý thức về lẽ vinh nhục
gắn với sự tồn vong của đất nước, dân tộc: “non sông đã chết sống thêm nhục”.
- Đề xuất tư tưởng mới mẻ, táo bạo về nền học vấn cũ : “hiền thánh còn đâu học cũng
hoài”
=> Bộc lộ khí phách ngang tàng, táo bạo, quyết liệt của một nhà cách mạng tiên
phong: đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên trên hết.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
II. ĐỌC – HIỂU
2. Tìm hiểu văn bản
2.4. Hai câu kết
- “Trường phong”(ngọn gió dài)
- “thiên trùng bạch lãng” (ngàn lớp sóng
bạc)
 Hình tượng kì vĩ.
- Tư thế: “nhất tề phi”(cùng bay lên)

=> Hình ảnh đầy lãng mạn hào hùng, đưa nhân vật trữ tình vào tư thế vượt lên thực
tại đen tối với đôi cánh thiên thần, vươn ngan tầm vũ trụ. Đồng thời thể hiện khát
vọng lên đường của bậc đại trượng phu hào kiệt sẵn sàng ra khơi giữa muôn trùng
sóng bạc (tượng trưng cho những khó khăn gian khổ) tìm đường cứu sống gian sơn đất nước.

HÌNH THÀNH KIẾN THỨC
III. TỔNG KẾT
1. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ phóng đại, sử dụng các biện pháp nhân hoá, ẩn dụ
- Hình ảnh kì vĩ ngang tầm vũ trụ.

Nêu những đặc sắc nghệ
Hãy rút ra ý nghĩa của bài
thuật được tác giả sử dụng
thơ?
trong bài thơ?

2. Ý nghĩa văn bản
Bài thơ thể hiện lí tưởng cứu nước cao cả, nhiệt huyết sôi sục, tư thế đẹp đẽ và khát vọng lên đường
cháy bỏng của nhà chí sĩ cách mạng trong buổi đầu ra đi tìm đường cứu nước.

THỰC HÀNH, VẬN DỤNG
Thảo luận nhóm: Chia lớp làm 4 nhóm (Bốc thăm)
Nhóm 1: Nêu chủ đề và thể thơ của văn bản
Nhóm 2: Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai? Hãy chỉ ra những cung bậc tình cảm chính của nhân vật trữ
tình ấy?

Nhóm 3: Trình bày chất thơ hùng tráng trong hai câu thơ kết ?
Nhóm 4: Viết đoạn văn ngắn (5 đến 7 dòng) bày tỏ suy nghĩ về nhiệm vụ, trách nhiệm của tuổi
trẻ trong xã hội ngày này?

THỰC HÀNH

Văn bản trên có chủ đề: Bài thơ thể hiện chí làm trai tiến bộ, khát vọng
mãnh liệt, ý thức cá nhân và trách nhiệm cao cả, tư thế hăm hở ra đi hoà
với vũ trụ…của nhà chí sĩ cách mạng trong buổi ra đi tìm đường cứu
nước.
Thể thơ: thất ngôn bát cú Đường luật.

THỰC HÀNH

Nhân vật trữ tình trong bài thơ là Phan Bội Châu. Những
cung bậc tình cảm chính của nhân vật trữ tình: đau đớn trước
việc đất nước chìm đắm trong cảnh nô lệ; lạc quan, quyết tâm
hành động để giải phóng dân tộc.

THỰC HÀNH

- Chất thơ thể hiện ở không gian hết sức hùng vĩ: bể Đông;muôn trùng sóng bạc
- Chất thơ còn thể hiện ở hình ảnh con người với những hành động hết sức hăm hở,
mạnh mẽ, cùng bay lên với hàng ngàn con sóng bạc đầu. Con người không bị chìm
khuất, biến mất trong không gian cao rộng. Trái lại, họ vượt lên rất chủ động, mạnh
mẽ với một nội lực hùng hậu để thực hiện khát vọng làm nên điều kì lạ mà nhà thơ đã
nói đến trong câu thơ mở đầu.

Giao nhiệm vụ về nhà