CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC MỚI

KHỞI ĐỘNG
Đố các em biết nước được tạo ra từ
nguyên tử của các nguyên tố hóa học
nào? Nước có thể được tạo thành như
thế nào?

BÀI 2. PHẢN ỨNG HOÁ HỌC
VÀ NĂNG LƯỢNG CỦA PHẢN
ỨNG HOÁ HỌC

NỘI DUNG BÀI HỌC
I

Phản ứng hoá học là gì?

II

Diễn biến của phản ứng hoá học

III

Dấu hiệu có phản ứng hoá học xảy ra

IV

Phản ứng toả nhiệt, phản ứng thu nhiệt

I. Phản ứng hoá
học là gì?

HOẠT ĐỘNG NHÓM: Đọc thông tin, quan sát hình 2.1 (SGK tr.16),
thảo luận và hoàn thành Phiếu học tập số 1
1. Mô tả hiện tượng thí nghiệm khi đốt cháy khí H 2 ở ngoài
không khí và khi đưa vào bình chứa khí O2.
2. Hiện tượng nào chứng tỏ có chất mới tạo thành?
3. Chất tham gia phản ứng là chất nào? Chất tạo thành sau
phản ứng là chất nào?
4. Phản ứng hóa học là gì?
5. Quan sát hình 2.1, cho biết có những quá trình biến đổi
hoá học nào xảy ra?

Đốt cháy khí hydrogen trong không khí:
tạo ra ngọn lửa màu xanh.

Đưa vào bình chứa khí O2: hydrogen
cháy mạnh hơn, sáng hơn.
Hiện tượng trên thành bình xuất hiện
những giọt nước nhỏ chứng tỏ có chất
mới tạo thành.

Chất tham gia phản ứng

Chất tạo thành

Phản ứng hóa học là quá trình biến đổi từ
chất này thành chất khác.

Hình 2.1 cho thấy 2 quá trình biến đổi hóa học
và 2 phản ứng hóa học đồng thời được diễn ra:
 (1) Zn tác dụng với dung dịch hydrochloric
acid tạo thành khí H2
 (2) Khí H2 tác dụng với khí O2 tạo thành nước

Kết luận
 Quá trình biến đổi từ chất này thành chất khác được gọi
là phản ứng hóa học.
 Chất hoặc các chất ban đầu tham gia phản ứng hóa học
được gọi là chất hoặc các chất phản ứng.
 Chất hoặc các chất mới tạo thành được gọi là chất hoặc
các chất sản phẩm.

II. Diễn biến của
phản ứng hoá học

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Quan sát hình 2.2, thảo luận và trả lời câu hỏi (SGK tr.17):
a. Trước phản ứng, những nguyên tử
nào liên kết với nhau?
b. Sau phản ứng, những nguyên tử
nào liên kết với nhau?
c. So sánh số nguyên tử H và số
nguyên tử O trước và sau phản ứng.

Trước phản ứng: phân tử
O2 gồm 2 nguyên tử
O liên kết với nhau, phân
tử H2 gồm 2 nguyên tử H
liên kết với nhau

Sau phản ứng, nguyên

Số nguyên tử H và số

tử O liên kết với 2

nguyên tử O trước và

nguyên tử H tạo thành

sau phản ứng không

phân tử H2O

thay đổi.

Câu hỏi mở rộng
Các biến đổi hóa học xảy ra như thế nào trong phản
ứng hóa học?

Các biến đổi hóa học xảy ra khi có sự phá vỡ liên kết
trong các chất phản ứng và sự hình thành các liên kết
mới để tạo ra các chất sản phẩm.

Mô tả cụ thể phản ứng khí H2 cháy trong khí O2?

Các liên kết trong phân tử

Các liên kết mới giữa 1 nguyên tử O

H2 và O2 bị phá vỡ

và 2 nguyên tử H được hình thành

Kết luận:

Trong phản ứng hóa học, chỉ

có liên kết giữa các nguyên tử thay đổi
làm cho phân tử này biến đổi thành phân
tử khác, kết quả là chất này biến đổi thành
chất khác.

III. Dấu hiệu có phản
ứng hoá học xảy ra

THÍ NGHIỆM 1

Chuẩn bị

 Dụng cụ: ống nghiệm, đèn cồn, kẹp ống nghiệm, thìa thủy tinh
 Hóa chất: đường ăn

THÍ NGHIỆM 1

Tiến hành

 Cho khoảng 1 – 2 thìa thủy tinh đường ăn vào ống nghiệm,
sau đó đun trên ngọn lửa đèn cồn (hình 2.5)
Mô tả trạng thái (thể, màu sắc,...) của
đường trước và sau khi đun?
Nêu dấu hiệu chứng tỏ có phản ứng
hóa học xảy ra?

THÍ NGHIỆM 1

Hiện tượng:
• Trước phản ứng: đường
ở thể rắn, màu trắng.
• Sau phản ứng: đường ở
thể lỏng, màu nâu đen.

Dấu hiệu chứng tỏ có
phản ứng hóa học xảy ra:
có sự thay đổi về thể và
màu sắc của đường.

Chỉ ra sự khác biệt về tính chất của
nước với hydrogen và oxygen mà
em biết?

Trong phản ứng giữa khí hydrogen với
khí oxygen, nước tạo ra không còn tính
chất của hydrogen với oxygen nữa (nước
ở thể lỏng, không cháy được,...).

Quan sát các hình 2.4, 2.6 trang 18 - 19 và đọc thông tin SGK,
cho biết dấu hiệu nào chứng tỏ có phản ứng xảy ra?

Có bọt khí

Nến cháy có

thoát ra trên

sự toả nhiệt

đinh sắt

và phát sáng

Kết luận
Để nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra có thể dựa vào các dấu hiệu sau:

Có sự thay đổi màu sắc, mùi,...

Ví dụ: Phản ứng của sắt tác

của các chất, tạo ra chất khí

dụng với hydrochloric acid có

hoặc chất không tan (kết tủa)

bọt khí bay lên

Kết luận
Để nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra có thể dựa vào các dấu hiệu sau:

Có sự tỏa nhiệt và phát sáng

Ví dụ: Khi đốt nến cháy có phản
ứng toả nhiệt và phát sáng

IV. Phản ứng
toả nhiệt, phản ứng
thu nhiệt

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Chuẩn bị

 Dụng cụ: kẹp sắt (panh), bình tam giác (loại 100 ml), đèn cồn,
ống đong, thìa thủy tinh.

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Chuẩn bị

 Hóa chất: mẩu than, khí oxygen (đã điều chế), dung dịch giấm
ăn (CH3COOH), bột sodium hydrogen carbonate (NaHCO3).

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Tiến hành

Thí nghiệm 2
 Lấy kẹp sắt kẹp mẩu than nhỏ hơ nóng đỏ trên ngọn lửa đèn
cồn  Đưa vào bình chứa khí oxygen.
 Cẩn thận chạm tay vào thành bình để cảm nhận.
Thí nghiệm 3
 Cho khoảng 1 – 2 thìa thủy tinh bột NaHCO3 vào bình tam giác
 Thêm vào bình 10 ml dung dịch CH3COOH.
 Chạm tay vào thành bình để cảm nhận.

Hoàn thành phiếu học tập số 2

1. Nêu hiện tượng xảy ra ở
thí nghiệm 2 và 3.
2. Đọc thông tin và quan sát
hình 2.7 (SGK tr.20), cho biết:
Phản ứng tỏa nhiệt là gì?
Phản ứng thu nhiệt là gì? Lấy
ví dụ.

Hoàn thành phiếu học tập số 2

3. Trong các phản ứng hóa
học ở thí nghiệm 2 và 3,
phản ứng nào tỏa nhiệt, phản
ứng nào thu nhiệt?
4. Trình bày ứng dụng của
phản ứng tỏa nhiệt bằng sơ
đồ tư duy.

Hiện tượng thí nghiệm 2: Mẩu than hồng
bùng cháy trong bình chứa khí O2, chạm
tay vào thành bình thấy nóng.

Hiện tượng thí nghiệm 3: Có hiện tượng
sủi bọt khí, chạm tay thành bình thấy lạnh

Khái niệm

Phản ứng toả nhiệt

Là phản ứng tỏa ra năng
lượng dưới dạng nhiệt.

Ví dụ
Phản ứng đốt cháy than; phản
ứng đốt cháy xăng, dầu trong
các động cơ,...

Phản ứng phân hủy CaCO3
Là
phản
ứng
thu
vào
năng
thành CaO và CO2 (phản ứng
Phản ứng thu nhiệt
lượng dưới dạng nhiệt.
nung vôi); thí nghiệm nung
gốm; điều chế khí oxygen;...

Phản ứng toả nhiệt
Nhiệt năng thu được từ

Các ngành công nghiệp
(động cơ, máy phát điện

Cung cấp NL nhiệt

hoạt động,…)

than, xăng, dầu,… được
dùng để đun nấu, sưởi
ẩm, thắp sáng,…

Than được sử dụng làm nhiên liệu trong công
nghiệp; xăng, dầu được sử dụng trong vận hành
máy móc, phương tiện giao thông,…

LUYỆN TẬP

Câu hỏi 1: Phản ứng hoá học là…

A. quá trình kết hợp các đơn

B. quá trình phân hủy chất ban

chất thành hợp chất

đầu thành nhiều chấ

C. quá trình biến đổi chất này

D. sự trao đổi của 2 hay nhiều

thành chất khác

chất ban đầu để tạo chất mới

Câu hỏi 2: Hiện tượng nào sau đây chứng tỏ có phản ứng
hóa học xảy ra?

A. Từ màu này chuyển sang

B. Từ trạng thái rắn chuyển sang

màu khác

trạng thái lỏng

C. Từ trạng thái lỏng chuyển

D. Từ trạng thái rắn chuyển

sang trạng thái hơi

sang trạng thái hơi

Câu hỏi 3: Kết luận nào dưới đây là đúng trong mọi phản ứng
hóa học?

A. Phản ứng hóa học chỉ xảy ra

B. Lượng các chất tham gia

được khi có chất xúc tác

không thay đổi

C. Lượng các chất sản phẩm

D. Lượng các chất sản phẩm

tăng dần, lượng các chất tham

tăng dần, lượng các chất tham

gia giảm dần

gia giảm dần

Câu hỏi 4: Khi cho một mẩu vôi sống vào nước, mẩu vôi sống
tan ra, thấy nước nóng lên. Dấu hiệu chứng tỏ đã có phản ứng
hóa học xảy ra đúng nhất là

A. Xuất hiện chất khí không màu

B. Mẩu vôi sống tan ra,
nước nóng lên

C. Xuất hiện kết tủa trắng

D. Mẩu vôi sống tan trong nước

Câu hỏi 5: Sắt (iron) để trong không khí một thời gian sẽ bị gỉ do
tác dụng với khí oxygen trong không khí tạo ra gỉ sắt. Trong
phản ứng trên, chất tham gia phản ứng là

A. Không khí

B. Iron và không khí

C. Iron oxide

D. Iron và khí oxygen

Câu hỏi 6: Chọn đáp án đúng

A. Trong phản ứng hóa học, liên kết

B. Trong phản ứng hóa học, các

trong các phân tử bị phá vỡ

nguyên tử bị phá vỡ

C. Trong phản ứng hóa học, liên kết

D. Trong phản ứng hóa học, các

trong các phân tử không bị phá vỡ

phân tử được bảo toàn

Câu hỏi 7: Phản ứng giải phóng năng lượng dưới dạng
nhiệt gọi là

A. Phản ứng thu nhiệt

B. Phản ứng toả nhiệt

C. Phản ứng oxi hoá – khử

D. Phản ứng phân huỷ

Câu hỏi 8: Phản ứng nào sau đây là phản ứng thu nhiệt?

A. Phản ứng oxi hóa glucose
trong cơ thể

C. Phản ứng đốt cháy nhiên liệu

B. Phản ứng tạo gỉ sắt

D. Phản ứng trong lò nung vôi

VẬN DỤNG

Câu 1. Xác định chất phản ứng, chất sản phẩm trong hai trường hợp dưới đây:
a) Đốt cháy khí methane trong không khí tạo thành khí carbon dioxide và hơi
nước.
b) Carbon (thành phần chính của than) cháy trong khí oxygen tạo thành khí
carbon dioxide.

Chất tham gia phản ứng:

Chất sản phẩm:

a. methane, oxygen

a. carbon dioxide, hơi nước

b. carbon dioxide, oxygen

b. carbon dioxide

Câu 2. Đốt cháy khí methane (CH4) trong không khí thu được khí carbon
dioxide (CO2) và hơi nước (H2O) theo sơ đồ sau:

Quan sát sơ đồ hình 2.3 và cho biết:
a) Trước phản ứng có các chất nào, những nguyên tử nào liên kết với nhau?
b) Sau phản ứng, có các chất nào được tạo thành, những nguyên tử nào liên
kết với nhau?
c) So sánh số nguyên tử C, H, O trước và sau phản ứng

a) Trước phản ứng có các chất methane (CH4) và oxygen (O2)

Methane (CH4) gồm 1
nguyên tử C liên kết với 4
nguyên tử H

Oxygen (O2) gồm 2 nguyên
tử O liên kết với nhau

b) Sau phản ứng có carbon dioxide (CO2) và nước (H2O) được tạo thành:

Carbon dioxide (CO2) gồm

Nước (H2O) gồm 2 nguyên

1 nguyên tử C liên kết với 2

tử H liên kết với 1 nguyên

nguyên tử O

tử O

b) Sau phản ứng có carbon dioxide (CO2) và nước (H2O) được tạo thành:

Số nguyên tử C, H, O trước và
sau phản ứng là bằng nhau

Những dấu hiệu nào thường dùng để nhận biết có
phản ứng hóa học xảy ra?

Có sự thay đổi màu sắc, mùi,...
của các chất, tạo ra chất khí hoặc
chất không tan (kết tủa)

Có sự tỏa nhiệt và phát sáng