CHƯƠNG II
PHÂN TỬ - LIÊN KẾT
HÓA HỌC
BÀI 5
PHÂN TỬ - ĐƠN CHẤT
– HỢP CHẤT

I. Đơn chất và hợp chất

Quan sát các mô hình trong Hình 5.1, thào luận và thực hiện yêu
cầu sau:
Dựa vào thành phần nguyên tố, em hãy phân loại các chất trên
thành hai loại: chất được tạo nên từ một nguyên tố hoá học và chất
được tạo nên từ hai nguyên tố hoá học

Chất được tạo nên từ
hai nguyên tố hoá học:
d) Khí carbon dioxide
e) Muối ăn ở thể rắn
Chất được tạo nên
từ một nguyên tố
hoá học:
a) Đồng ở thể rắn
b) Khí oxygen

1. Đơn chất
- Đơn chất là những chất được tạo
nên từ một nguyên tố hoá học.
Ví dụ: Đồng , khí oxygen, khí hydrogen, …
Chú ý:
- Một nguyên tố thường chỉ tạo nên một
dạng đơn chất
- Một số nguyên tố có thể tạo nên các dạng
đơn chất khác nhau

Một số nguyên tố tạo nên các dạng đơn
chất khác nhau

Than chì và
kim cương
đều tạo nên
từ nguyên tố
carbon

Tượng đồng, nhiên liệu hydrogen, đồ trang sức
bằng kim cương trong Hình 5.2 là ví dụ về ứng dụng
của đồng, hydrogen và carbon. Em hãy kể ra các
ứng dụng khác của đồng, hydrogen và carbon mà
em biết.

Đơn chất được
phân loại thành
mấy loại?

8

Đơn chất được phân loại
thành 3 loại:
Kim loại

Phi kim

Khí hiếm

Thể
rắn
Thể rắn
Thể lỏng

Thể
lỏng

Thể
khí

......
Thể
khí

Nhôm

Khí Hydrogen

Sulfur

1. Hãy trình
bày sự khác
biệt giữa đơn
chất oxygen
và hợp chất
carbon
dioxide về
thành phần
nguyên tố và
vai trò của
chúng đối với
sự sống và
sự cháy?

2

Hợp chất
O

O

Oxygen

C
O

O

Carbon
dioxide

Lời
giải

- Đơn chất oxygen
được tạo nên từ 1
nguyên tố là: oxygen
(O)
- Hợp chất carbon
dioxide được tạo nên từ
2 nguyên tố là: carbon
(C) và oxygen (O)

- Oxygen duy trì sự sống và sự
cháy. Carbon dioxide không duy trì
sự sống và sự cháy

Hợp chất là chất được tạo nên
từ hai hay nhiều nguyên tố
hoá học.

1
2

2. Hãy dự đoán số lượng của các đơn chất
nhiều hơn hay ít hơn số lượng của các
hợp chất. Giải thích.
- Các nhà khoa học đã tìm ra 118 nguyên tố hóa học Hợp chất được tạo nên từ 2 hay nhiều nguyên tố,
hiện nay người ta đã biết hàng chục triệu hợp chất
khác nhau. Do hợp chất được tạo nên từ tổ hợp các
nguyên tố với các tỉ lệ nguyên tố trong hợp chất khác
nhau
⇒ Số lượng của các hợp chất nhiều hơn số lượng
của các đơn chất

II.

PHÂN TỬ

Khái niệm

1
Ví dụ:

N

H

H

N

H

C
H

N

N

H
H

C

H

H

O
H

O

H

H

H

Phân tử là hạt đại diện cho chất, gồm 1 số
nguyên tử liên kết với nhau và thể hiện đầy đủ
tính chất của chất.

1
7

Khối lượng phân tử

2

H

O

Ví dụ: Cách tính khối lượng phân
tử nước
- Bước 1: Xác định số lượng nguyên
tử của mỗi nguyên tố
H

Phân tử nước gồm 2 nguyên tử H và 1
nguyên tử O

- Bước 2: Tính khối lượng phân tử
Mnước = 2 x 1 + 1 x 16 = 18 amu

Khối lượng phân tử được tính
theo đơn vị amu, bằng tổng
khối lượng của các nguyên tử
trong phân tử.

III. LUYỆN TẬP
Câu 1: Đánh dấu X vào ô trống sao cho hợp lí:
Chất

Nước cất
Nước đường

Chất nguyên chất

Hỗn hợp

Đơn chất

Hợp chất

 

 

 

 

 

 

X

X
Iron (Sắt)

X

 

 

 

Không khí

 

 

 

Aluminium (Nhôm)

 

 

 

Nước cam

 

 

 

Nước biển

 

X

X

X
X
X

 

X

X
X

 

Câu 2. Sử dụng giá trị khối lượng nguyên tử của
một số nguyên tố trong bảng tuần hoàn để tính
khối lượng phân tử của các chất được biểu diễn
trong Hình 5.3a và Hình 5.3b

Lời giải
- Xét Hình 5.3a: phân tử nitrogen được tạo
bởi 2 nguyên tử N (có khối lượng nguyên tử
= 14)
⇒ Khối lượng phân tử của nitrogen bằng:
14.2 = 28 (amu)
- Xét Hình 5.3b: phân tử methane được tạo bởi 1
nguyên tử C (có khối lượng nguyên tử = 12) và 4
nguyên tử H (có khối lượng nguyên tử = 1)
⇒ Khối lượng phân tử của methane bằng = 12.1
+ 1.4 = 16 (amu)

CỦNG CỐ

Câu 1
Đơn chất là những chất được tạo nên
từ bao nhiêu nguyên tố hoá học?
A  Từ 1 nguyên
tố

B Từ 2 nguyên
tố

C  Từ 3
nguyên tố

D

 Từ 4
nguyên tố
trở lên

Câu 2
Chọn câu phát biểu đúng:
Hợp chất là chất được cấu
tạo bởi:
1 nguyên
tố hoá
học
2 nguyên
tố hoá học
trở lên

A

2 chất
trộn lẫn
với nhau

B
C

D

3 nguyên
tố hoá học
trở lên

Câu 3
Cách viết sau có ý nghĩa gì 5 O, Na, Cl2
A
B
C
D

Phân tử Oxygen, hợp chất sodium, nguyên tố
chlorine
5 nguyên tử Oxygen,nguyên tử nguyên tố
sodium, phân tử chlorine
Phân tử khối Oxygen, nguyên tử sodium, phân
tử chlorine
5 phân tử Oxygen, phân tử sodium, nguyên tố
chlorine

Câu 4
Khối lượng phân tử của CH4 và H2O

CH4=15
amu,
H2O=17
amu
CH4=H2O=18
amu

A

B

C

D

CH4=16
amu,
H2O=18
amu
Không
tính được

Câu 5
Để chỉ hai phân tử hydrogen ta viết:

A

B

C

D

2H2

2H

4H2

4H

Câu 6
Hợp chất Alx(NO3)3 có phân tử khối là
213. Giá trị của x là:

A 1

B 2
C 3

D 4

Câu 7:Cho biết đâu là đơn chất, đâu là hợp chất ?
Giải thích và Tính khối lượng phân tử của các chất
sau
a/Copper sulfate biết mỗi phân tử gồm 1 nguyên tử
Cu, 1 nguyên tử S và 4 nguyên tử O
b/Oxygen biết mỗi phân tử gồm 2 nguyên tử O
c/Muối ăn biết mỗi phân tử gồm 1 nguyên tử Na và 1
nguyên tử Cl
d/Khí amoniac biết mỗi phân tử gồm 1 nguyên tử N
và 3 nguyên tử H
e/Bromine: biết mỗi phân tử gồm 2 nguyên tử Br

a/ Copper sulfate biết mỗi phân tử gồm 1 nguyên tử Cu, 1
nguyên tử S và 4 nguyên tử O
b/ Oxygen biết mỗi phân tử gồm 2 nguyên tử O
c/Muối ăn biết mỗi phân tử gồm 1 nguyên tử Na và 1
nguyên tử Cl
a/ Copper sulfate :Hợp chất vì tạo 3 nguyên tố là Cu ( copper),
S ( sulfur) và oxygen
PTK = Cu + S + 4 O = 64 + 32 + 4. 16 = 160 amu
b/ Oxygen: đơn chất tạo bởi 1 nguyên tố là O
PTK = 2 . O = 16.2 =32 amu
c/Muối ăn : hợp chất vì tạo bởi 2 nguyên tố gồm Na( sodium)
và Cl ( chlorine)
PTK = Na + Cl = 23 + 35,5 = 58,5 amu

d/ Khí amoniac biết mỗi phân tử gồm 1
nguyên tử N và 3 nguyên tử H
e/ Bromine: biết mỗi phân tử gồm 2 nguyên
tử Br
d/ Khí amoniac: hợp chất vì tạo bởi 2 nguyên tố là N
và H
PTK = N + 3H = 14 + 3.1 =17amu

e/ Bromine: đơn chất vì tạo bởi 1 nguyên tố Br
PTK = 2 Br = 2.80 = 160 amu