SGK TRANG 20 -25

- Những nét chính trong quá trình thực dân phương Tây xâm lược các nước Đông
Nam Á từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XIX
• - Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nên sớm trở
thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây.
• - Năm 1511, Bồ Đào Nha đánh chiếm vương quốc Ma-lắc-ca. Sự kiện này đã mở đầu quá
trình xâm chiếm, áp đặt sự thống trị, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc địa của
thực dân phương Tây.
• - Trong các thế kỉ XVI - XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau, thực dân
phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc gia trong khu vực:
• + Hà Lan cai trị In-đô-nê-xi-a (Indonesia);
• + Anh chiếm toàn bộ bán đảo Ma-lay-a (Malaya), phía Bắc đảo Booc-nê-ô (Borneo) và Mian-ma (Myanmar)
• + Pháp đặt ách đô hộ lên ba nước Đông Dương.
• + Tây Ban Nha, sau đó là Mỹ chiếm Phi-líp-pin (Philippines).
• - Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á giữ được độc lập, do tiến hành canh tân đất
nước và chính sách ngoại giao khôn khéo.

- Tại sao Ma-lắc-ca (Malacca) lại trở thành mục tiêu đầu tiên của chủ
nghĩa thực dân phương Tây?

•Ma-lắc-ca trở thành mục tiêu đầu tiên của chủ
nghĩa thực dân phương Tây, vì: Ma-lắc-ca có vị
trí địa lí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ đi từ
Ấn Độ Dương vào vùng Biển Đông; án ngữ ở vị
trí giao lưu của nhiều tuyến đường thương mại
quốc tế

1. Quá trình xâm nhập của tư bản
phương Tây vào các nước Đông Nam Á
• - Năm 1511, Bồ Đào Nha đánh chiếm vương
quốc Ma-lắc-ca, làm chủ cửa ngõ đi từ Ấn Độ
Dương vào vùng biển Đông. Sự kiện này đã
mở đầu quá trình xâm chiếm, áp đặt sự thống
trị, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc
địa của thực dân phương Tây.
• - Trong các thế kỉ XVI – XIX, bằng nhiều cách
thức và thủ đoạn khác nhau như ngoại giao,
buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép
kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn tính, thực dân
phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết
các quốc gia trong khu vực
• - Nhờ canh tân đất nước và chính sách ngoại
giao khôn khéo, nước Xiêm (Thái Lan) vẫn giữ
được độc lập mặc dù chịu nhiều lệ thuộc về
chính trị, kinh tế vào Anh và Pháp.

• - Trong quá trình đô hộ Đông Nam Á. Các nước thực dân phương Tây đã thi hành nhiều
chính sách cai trị thâm độc trên lĩnh vực chính trị, như:
• + “Chia để trị” (chia một nước hoặc một vùng thuộc địa thành các đơn vị hành chính với
những chính sách cai trị khác nhau)
• + Mua chuộc, khống chế bộ phận phong kiến đầu hàng.
• + Cử quan chức thực dân cai trị trực tiếp ở trung ương và người bản xứ chỉ nắm quyền cai
quản ở địa phương.
• - Chính sách cai trị của thực dân phương Tây đã đưa đến nhiều chuyển biến ở Đông Nam
Á, như:
• + Ở các quốc gia, triều đình phong kiến đã đầu hàng, phụ thuộc vào chính quyền thực dân.
• + Sự chia rẽ dân tộc, tôn giáo trong nội bộ từng nước và tạo nên khoảng cách giữa các
quốc gia trong khu vực.

1. Quá trình xâm nhập của tư bản
phương Tây vào các nước Đông Nam Á

2. Tình hình chính trị, kinh tế, văn
hóa – xã hội của các nước Đông Nam Á
dưới ách đô hộ của thực dân phương
Tây

• - Năm 1511, Bồ Đào Nha đánh chiếm vương
quốc Ma-lắc-ca, làm chủ cửa ngõ đi từ Ấn Độ
Dương vào vùng biển Đông. Sự kiện này đã
mở đầu quá trình xâm chiếm, áp đặt sự thống
trị, biến các nước Đông Nam Á thành thuộc
địa của thực dân phương Tây.

a. Tình hình chính trị

• - Trong các thế kỉ XVI – XIX, bằng nhiều cách
thức và thủ đoạn khác nhau như ngoại giao,
buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép
kí hiệp ước và dùng vũ lực thôn tính, thực dân
phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết
các quốc gia trong khu vực

sách cai trị khác nhau. Điều này đã tạo nên

• - Nhờ canh tân đất nước và chính sách ngoại
giao khôn khéo, nước Xiêm (Thái Lan) vẫn giữ
được độc lập mặc dù chịu nhiều lệ thuộc về
chính trị, kinh tế vào Anh và Pháp.

- Sau khi chiếm đóng, chính quyền thực dân
chia một nước hoặc một vùng thuộc địa
thành các đơn vị hành chính với những chính
sự chia rẽ dân tộc, tôn giáo và tạo nên
khoảng cách giữa các quốc gia trong khu
vực.
- Ở các quốc gia, triều đình phong kiến đã
đầu hàng, phụ thuộc vào chính quyền thực
dân. Về bộ máy hành chính, quan chức thực
dân cai trị trực tiếp ở trung ương và cử người
bản xứ cai quản ở địa phương

Hình 3.5 và hình 3,6 cho em biết những
ngành kinh tế nào được chính quyền thuộc địa chú trọng phát triển?

Hình 3.5 và 3.6 cho thấy, trong quá trình đô hộ Đông Nam Á,
các nước thực dân phương Tây chú trọng đến các hoạt động:
cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền trồng cây công nghiệp
và khai thác tài nguyên khoáng sản.

Theo em, chính sách cướp đoạt ruộng đất, “cưỡng bức trồng
trọt” của chính quyền thực dân gây ra hậu quả gì cho người
dân thuộc địa?
Chính sách cướp đoạt ruộng đất, “cưỡng bức trồng
trọt” của chính quyền thực dân đã khiến cho:
+ Nông dân ở các nước Đông Nam Á không có
ruộng đất để trồng trọt, lâm vào cảnh đói khổ, bần
cùng hóa.
+ Mặt khác, do bị mất ruộng đất, bị tước đoạt tư
liệu sản xuất, nên người nông dân buộc phải bán
sức lao động của mình, tới làm thuê trong các đồn

1. Quá trình xâm nhập của tư bản
phương Tây vào các nước Đông Nam Á
2. Tình hình chính trị, kinh tế, văn
hóa – xã hội của các nước Đông Nam Á
dưới ách đô hộ của thực dân phương
Tây
a. Tình hình chính trị
- Sau khi chiếm đóng, chính quyền thực
dân chia một nước hoặc một vùng thuộc
địa thành các đơn vị hành chính với
những chính sách cai trị khác nhau. Điều
này đã tạo nên sự chia rẽ dân tộc, tôn
giáo và tạo nên khoảng cách giữa các
quốc gia trong khu vực.
- Ở các quốc gia, triều đình phong kiến
đã đầu hàng, phụ thuộc vào chính
quyền thực dân. Về bộ máy hành chính,
quan chức thực dân cai trị trực tiếp ở

b. Tình hình kinh tế
- Chính quyền thực dân thực hiện chính sách cướp
đoạt ruộng đất, đặc biệt là chế độ “cưỡng bức
trồng trọt”, ép người dân sử dụng đất và sức lao
động của họ trồng cây công nghiệp, nộp sản phẩm
thay cho thuế đất. Nhiều đồn điền thực dân xuất
hiện ở khắp các nước Đông Nam Á thời kì này.
- Các ngành công nghiệp chế biến, sản xuất hàng
tiêu dùng được chính quyền thực dân chủ trọng
đầu tư. Hoạt động khai thác khoáng sản đáp ứng
nhu cầu của nền kinh tế chính quốc được đẩy
mạnh. Cùng với đó là hệ thống đường sắt, đường
bộ, bến cảng được xây dựng nhằm phục vụ cho các
chương trình khai thác thuộc địa.

Trình bày những nét chính về tình hình xã hội Đông Nam Á thời
thực dân đô hộ
Nét chính về tình hình xã hội
+ Chủ nghĩa thực dân phương Tây xâm nhập vào
Đông Nam Á đã phá vỡ trật tự xã hội truyền
thống. Một nền thống trị mới, mang đậm màu sắc
kì thị chủng tộc và “ngu dân” được áp đặt.
+ Kết cấu xã hội ở các nước Đông Nam Á có sự
thay đổi. Các giai cấp, tầng lớp cũ bị phân hóa;
một số lực lượng xã hội mới đã xuất hiện, như: tư

Những chi tiết nào trong hình 3.8 thể hiện những tầng lớp
khác nhau trong xã hội và sự hiện diện của văn hóa phương Tây ở thành thị?

Những chi tiết trong hình 3.8 thể hiện sự khác biệt giữa các tầng lớp xã hội và sự hiện
diện của văn hóa phương Tây là:
+ Các công trình theo phong cách kiến trúc phương Tây.
+ Tàu hỏa
+ Xe đạp.
+ Người đàn ông ăn mặc sang trọng, đeo trang sức ngồi trên xe ngựa có phu xe.

1. Quá trình xâm nhập của tư bản
phương Tây vào các nước Đông Nam Á
2. Tình hình chính trị, kinh tế, văn
hóa – xã hội của các nước Đông Nam Á
dưới ách đô hộ của thực dân phương
Tây
3. Cuộc đấu tranh chống ách đô hộ của thực

dân phương Tây ở Đông Nam Á từ cuối thế kỉ
XVI đến thế kỉ XIX

•- Quá trình đấu tranh chống thực dân phương Tây ở các nước Đông Nam Á tuy khác nhau
về thời điểm và hình thức đấu tranh nhưng đều cùng mục đích chống lại ách cai trị bất
công của chế độ thực dân.
•- Vào thế kỉ XVII, nhân dân trên quần đảo Ban-đa (In-đô-nê-xi-a) đã vùng lên chống lại
chính sách độc quyền cây hương liệu của công ty Đông Ấn Hà Lan.
•- Đến đầu thế kỉ XIX, cuộc khởi nghĩa của Hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô (Diponegoro) ở Gia-va
(In-đô-nê-xi-a) đã làm rung chuyển chế độ cai trị của thực dân Hà Lan.
•- Ở Việt Nam, sau khi thực dân Pháp đánh chiếm Nam Kỳ (1959 – 1967), làn sóng đấu
tranh chống Pháp diễn ra quyết liệt, tiêu biểu là các cuộc khởi nghĩa của Trương Định
(1862 – 1864), Nguyễn Trung Trực (1861 – 1868),...
• - Cũng trong suốt thế kỉ XIX, thực dân Anh vấp phải cuộc kháng chiến quyết liệt của
nhân dân Mi-an-ma qua ba cuộc chiến tranh từ năm 1824 đến năm 1885. Sau khi Mi-anma trở thành một tỉnh của Ấn Độ thuộc Anh, nhân dân Mi-an-ma tiến hành chiến tranh

Cuộc đấu tranh chống lại ách đô hộ của thực dân phương Tây đã
diễn ra như thế nào ở Đông Nam Á?
- Nguyên nhân bùng nổ: mâu thuẫn dân tộc sâu sắc giữa nhân dân Đông Nam
Á với thực dân phương Tây.
- Mục đích: chống lại ách cai trị bất công của chế độ thực dân, giành lại nền
độc lập
- Thời điểm và hình thức đấu tranh không giống nhau giữa các nước.
- Cuộc đấu tranh tiêu biểu:
+ Cuộc đấu tranh của nhân dân trên quần đảo Ban-da (In-đô-nê-xi-a, thế kỉ
XVII)
+ Khởi nghĩa của Hoàng tử Đi-pô-nê-gô-rô ở Gia-va (In-đô-nê-xi-a, thế kỉ XIX)
+ Các cuộc đấu tranh chống Pháp của nhân dân Việt Nam (1858 - 1884)
+ Các cuộc đấu tranh chống Anh của nhân dân Mi-an-ma (1824 - 1885).
- Kết quả: thất bại, bị thực dân phương Tây đàn áp.

vào tư liệu 3.9 và 3.10, em có nhận xét gì về tinh thần đấu tranh
người dân In-đô-nê-xi-a chống lại ách đô hộ của thực dân Hà Lan?

Nhận xét: nhân dân In-đô-nê-xi-a đã thể hiện tinh thần yêu nước, dũng cảm, kiên cường và
bất khuất trong cuộc đấu tranh chống lại ách đô hộ của thực dân Hà Lan.

2. Tình hình chính trị, kinh tế, văn
hóa – xã hội của các nước Đông Nam Á
dưới ách đô hộ của thực dân phương
Tây
b.
Tình hình kinh tế
- Chính quyền thực dân thực hiện chính sách
cướp đoạt ruộng đất, đặc biệt là chế độ
“cưỡng bức trồng trọt”, ép người dân sử dụng
đất và sức lao động của họ trồng cây công
nghiệp, nộp sản phẩm thay cho thuế đất.
Nhiều đồn điền thực dân xuất hiện ở khắp các
nước Đông Nam Á thời kì này.
- Các ngành công nghiệp chế biến, sản xuất
hàng tiêu dùng được chính quyền thực dân
chủ trọng đầu tư. Hoạt động khai thác khoáng
sản đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế chính
quốc được đẩy mạnh. Cùng với đó là hệ thống
đường sắt, đường bộ, bến cảng được xây dựng
nhằm phục vụ cho các chương trình khai thác
thuộc địa.

c. Tình hình xã hội, văn hoá
- Chủ nghĩa thực dân phương Tây xâm nhập vào
Đông Nam Á đã phá vỡ trật tự xã hội truyền thống.
Một nền thống trị mới, mang đậm màu sắc kì thị
chủng tộc và “ngu dân” được áp đặt.
- Cùng với đó, xã hội có nhiều thay đổi. Các giai cấp
cũ vẫn tồn tại nhưng bị phân hoá. Một số tầng lớp
mới xuất hiện: tư sản dân tộc, trí thức mới, tiểu tư
sản, công nhân, bắt đầu tham gia vào các hoạt
động đấu tranh giành độc lập.
- Tình hình văn hoá cũng có nhiều thay đổi. Văn hóa
phương Tây du nhập vào Đông Nam Á. Nhiều công
trình kiến trúc, nghệ thuật mang phong cách châu
Âu xuất hiện. Tôn giáo, luật pháp, giáo dục phương
Tây được truyền bá vào khu vực với mục đích chính
là để phục vụ nền cai trị của thực dân

In-đô-nê-xi-a

Miến
Điện;
Mã Lai

Việt Nam;
Lào;
Campuchia

Phi-líp-pin

Tình hình

Tình hình

Tình hình

chính trị
- Triều đình phong
kiến đã đầu hàng,
phụ thuộc vào
chính quyền thực
dân.

kinh tế
+ Đẩy mạnh vơ vét, bóc
lột, không chú trọng mở
mang công nghiệp nặng,
chủ yếu xây dựng những
ngành công nghiệp chế
biến, sản xuất hàng tiêu
dùng.
+ Mở rộng hệ thống
đường giao thông như:
đường sắt, đường bộ bến
cảng để phục vụ cho
công cuộc khai thác kinh
tế hoặc đàn áp phong
trào đấu tranh của nhân
dân.
+ Cướp đoạt ruộng đất để
lập đồn điền, ép chính
quyền bản xứ nhượng
quyền khai khẩn đất
hoang...

xã hội
văn hóa
- Trật tự xã hội truyền thống - + Du nhập
của văn hoá
bị phá vỡ.
phương Tây
- Xã hội: phân hoá sâu sắc
làm xói mòn
+ Một bộ phận quý tộc, lãnh những giá trị
chúa phong kiến giàu có,
văn hoá
câu kết với thực dân bóc lột truyền thống
nông dân.
ở các nước
trong khu vực,
+ Giai cấp nông dân ngày
gây ra sự
càng bị bán cùng hoá phải
xung đột văn
chịu mọi thứ thuế, lao dịch
hoá, tôn giáo
nặng nề. Nhiều người phải
rời bỏ ruộng đất để bán sức ở nhiều nước
lao động cho địa chủ hay tư (như ở Phi-líppin, In-đô-nêbản nước ngoài.
xi-a). 
+ Giai cấp tư sản dân tộc,
giai cấp công nhân, tầng lớp + Thực hiện
chính sách nô
tiểu tư sản trí thức hình
thành và phát triển, bắt đầu dịch nhằm
đồng hoá và
tham gia vào cuộc đấu

+ Bộ máy ở trung
ương và cấp tỉnh
đều do các quan
chức thực dân
điều hành.
- Sự chia rẽ dân
tộc,
tôn
giáo
trong nội bộ từng
nước và tạo nên
khoảng cách giữa
các
quốc
gia
trong khu vực.

Tình hình

• - Nhận xét:
• + Trong các thế kỉ XVI - XIX, phong trào đấu tranh chống
ách đô hộ của thực dân phương Tây ở các nước Đông
Nam Á đã lôi cuốn đông đảo các tầng lớp nhân dân
tham gia, trong đó, đông đảo nhất là nông dân.
• + Hình thức đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á rất
phong phú, đa dạng, nhưng đấu tranh vũ trang là hình
thức phổ biến nhất.

• Tư liệu về Đại tướng Võ Nguyên Giáp
• - Võ Nguyên Giáp quê ở làng An Xá, tổng Đại Phong Lộc (nay là xã Lộc Thuỷ,
huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) trong một gia đình nhà nho giàu truyền thống
yêu nước, ông nội từng tham gia phò tá vua Hàm Nghi trong phong trào Cần
vương.
• - Ngày 22/12/1944, theo lệnh của lãnh tụ Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp thành lập
Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân với 34 chiến sĩ đ ầu tiên. Đây là t ổ
chức tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
• - Trong kháng chiến chống Trong thực dân Pháp (1945 - 1954) và kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đưa ra những
quyết sách đúng đắn, sáng tạo, trực tiếp chỉ huy nhiều chiến dịch lớn. Tên tuổi c ủa
ông gắn liền với chiến dịch Điện Biên Phủ (1954) và chiến dịch Hồ Chí Minh
(1975), góp phần tạo nên kì tích quân sự của Việt Nam ở thế kỉ XX.
• - Trong cuộc đời hoạt động của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã để lại nhiều
tác phẩm có giá trị, tiêu biểu như: Đội quân giải phóng, Từ nhân dân mà ra, Điện
Biên Phủ, Những năm tháng không thể nào quên, Chiến đấu trong vòng vây....
• - Tư tưởng quân sự xuyên suốt của ông là chiến tranh n dân, chú trọng ngh ệ thu ật
lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh.

• Giới thiệu về anh hùng Trương Định (Việt Nam)
• Trương Định (Trương Công Định) sinh năm 1820, người xã Tư Cung, huyện Bình
Sơn, nay thuộc huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Trương Định là con của
quan Thủy Vệ Uý Trương Cầm, tỉnh Gia Định. Năm 1854, hưởng ứng chính sách khẩn
hoang của triều đình Huế do Nguyễn Tri Phương thi hành, ông đem hết tài sản đi
chiêu mộ dân nghèo vùng Quảng Nam - Quảng Ngãi vào khai hoang lập đồn điền ở
Gia Thuận, thuộc huyện Gò Công Đông ngày nay và được bổ chức Phó Quản Cơ của
đồn điền.
• Khi thực dân Pháp đưa quân đánh chiếm các tỉnh Đông Nam Kì của Việt Nam,
Trương Định đã lãnh đạo nhân dân nổi dậy kháng chiến ở Tân Hòa. Sau khi Hiệp ước
Nhâm Tuất được kí kết (1862), triều đình nhà Nguyễn hạ lệnh cho Trương Định bãi
binh, mặt khác lại điều ông nhận chức Lãnh binh ở An Giang, rồi Phú Yên. Nhưng
được sự ủng hộ của nhân dân, ông đã chống lệnh triều đình, quyết tâm ở lại cùng
nhân dân kháng chiến “bảo vệ non sông, xóm làng”.
• Nghĩa quân do Trương Định chỉ huy đã anh dũng chiến đấu, tổ chức vây đánh địch
tại các vùng như: Mỹ Tho, Tân An, Chợ Lớn,… Sau khi căn cứ Tân Hòa (Gò Công) rơi
vào tay Pháp, trước hỏa lực mạnh của địch, Trương Định đã buộc phải cho quân rút
lui về căn cứ Tân Phước để bảo toàn lực lượng. Tại căn cứ Tân Phước, Trương Định
cùng quân sĩ ráo riết chuẩn bị để tổ chức phản công, thu phục lại căn cứ Tân Hòa.
Giữa lúc đó, giặc Pháp có tay sai là Huỳnh Công Tấn (tên này trước theo nghĩa quân,
nhưng sau đó đã đầu hàng Pháp) dẫn đường bí mật lọt vào căn cứ, bao vây Trương
Định và các tùy tướng. Trong cuộc đấu súng quyết liệt vào hửng sáng ngày
20/8/1864, Trương Định không may bị trúng đạn, gãy xương sống. Không muốn để
giặc bắt, Trương Định đã rút gươm tự sát để bảo toàn khí tiết.