SINH HỌC 9

Bài 12
CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
Hãy quan sát hình: Nêu
những điểm giống và khác nhau
của bộ NST ở: ruồi giấm đực và
ruồi giấm cái.

Ruồi giấm cái

+ Giống nhau:
- Số lượng: 2n = 8
- Hình dạng: + 1 cặp hình hạt
+ 2 cặp hình V
+ Khác nhau: Ở cặp NST giới
tính:
- Con đực: 1 chiếc hình que,
1 chiếc hình móc ( XY).
- Con cái: 1 cặp hình que (XX).

Ruồi giấm đực

- Trong tế bào lưỡng
bội ở người, có 23 cặp
NST:
+ 22 cặp NST thường
(44A)
+ 1 cặp NST giới tính:
. Nữ: XX (tương
đồng).
. Nam: XY (không
tương đồng)

Bộ NST nữ

Bộ NST nam

? Bộ NST lưỡng bội ở
người có bao nhiêu cặp?

Giới tính ở nhiều loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp XX
hoặc XY trong tế bào.

-Ở

v. v…
Người

Động vật có vú

Ruồi giấm

Giống cái: XX– Giống đực : XY

-Ở

v. v…
Ếch nhái

Chim

Bò sát

Giống cái: XY- Giống đực: XX

BẢNG SO SÁNH:
SO
SÁNH
SỐ
LƯỢNG

ĐẶC
ĐIỂM

CHỨC
NĂNG

NST GIỚI
TÍNH

NST
THƯỜNG

Chỉ có 1 cặp Có nhiều cặp
- Tồn tại từng - Luôn tồn tại
thành từng
cặp tương
đồng (XX) hoặc cặp tương
không tương đồng.
đồng (XY).
- Mang gen
qui định giới
tính và các TT
thường liên
quan giới tính

Bộ NST nữ

- Mang gen
qui định các
tính trạng
thường.

Bộ NST nam

I. Nhiễm sắc thể giới tính:

- Có 1 cặp NST trong TB lưỡng bội qui định sự khác nhau
giữa giống đực và giống cái, chúng tồn tại thành từng cặp
tương đồng(XX) hoặc không tương đồng(XY)
- Chức năng: Mang gen qui định giới tính và các tính trạng
thường liên quan đến giới tính
II. Cơ chế NST xác định giới tính

Cơ chế NST xác định giới tính ở người
44A + XX
(2n)

44A + XY
(2n)

22A +Y
(n)

22A +X
( n)

44A + XY
(2n)

Con trai

22A +X
(n)

44A + XX
(2n)

Con gái

Quan sát hình, hoàn thành các câu hỏi phần lệnh tr.39

Tỉ lệ trai gái xấp xỉ 1:1 trong các trường hợp:
- Số lượng nghiên cứu phải đủ lớn
- Không bị ảnh hưởng bởi thiên tai dịch bệnh
- Trứng và tinh trùng thụ tinh hoàn toàn ngẫu nhiên
Giới

Nam

Nữ

Bào thai

114

100

Lọt lòng

105

100

10 tuổi

101

100

Tuổi già

85

93

Lứa tuổi

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
- Ở đa số loài giao phối, giới tính được
xác định trong quá trình thụ tinh. VD
44A + XX
44A + XY
ở người:
(2n)
(2n)
* Qua giảm phân:
+ Mẹ sinh ra 1 loại trứng 22A+ X.
22A +Y
22A +X
22A +X
+ Bố sinh ra 2 loại tinh trùng 22A +
(n)
(n)
( n)
X và 22A+ Y.
* Qua thụ tinh:
44A + XX
44A + XY
(2n)
+ Sự thụ tinh giữa TT 22A + X với
(2n)
trứng tạo ra tổ hợp 44 A+ XX => con
Con gái
Con trai
gái.
+ Sự thụ tinh giữa TT 22A + Y với
trứng tạo ra tổ hợp 44A +XY => con
Cơ chế NST xác định giới tính
trai.
+ Tỷ lệ nam / nữ luôn xấp xỉ 1: 1.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính:

Tröùng ruøa uû ôû nhieät ñoä döôùi
280 C seõ nôû thaønh con ñöïc,
treân 320C thì nôû thaønh con
caùi

Duøng Metyl testosteron
(hormon sinh duïc) taùc ñoäng
vaøo caù vaøng caùi coù theå laøm
caù caùi bieán thaønh caù ñöïc

Hãy đọc các thông tin sau đây:

Duøng Metyl testosteron
(hoocmon sinh duïc) taùc ñoäng
vaøo caù vaøng caùi coù theå laøm caù
caùi bieán thaønh caù ñöïc.
Tröùng ruøa uû ôû nhieät ñoä döôùi 280
C seõ nôû thaønh con ñöïc, treân
320C thì nôû thaønh con caùi.
Ghép tinh hoàn gà trống
(chứa hooc môn sinh dục đực)
vào dưới da gà mái có thể làm
gà mái biến đổi thành gà
trống: có cựa, mào dài; biết

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính

Thầu dầu trồng trong aùnh
saùng cường ñoä yeáu thì soá
hoa ñöïc giaûm

- Sự phân hóa giới tính
không hoàn toàn phụ
thuộc vào cặp NST giới
tính mà phụ thuộc vào các
nhân tố bên trong và bên
ngoài cơ thể:
? Sự phân hóa giới tính có hoàn
toàn phụ thuộc vào cặp NST
giới tính không?

- Sự phân hóa giới tính
còn phụ thuộc vào các
nhân tố bên trong và
bên ngoài cơ thể:
+ Nhân tố bên trong:
Chủ yếu do tác dụng của
Hoocmon sinh dục, rối
loạn trao đổi chất...

? Nhân tố bên trong nào
ảnh hưởng đến sự phân
hóa giới tính?

+ Nhân tố bên trong:
Chủ yếu do tác dụng
của Hoocmon sinh dục,
rối loạn trao đổi chất...
+ Nhân tố bên ngoài:
Do nhiệt độ, ánh sáng,
chế độ dinh dưỡng...

Heo (lợn)
? Nhân tố bên ngoài nào
ảnh hưởng đến sự phân
hóa giới tính?

- Chủ động điều chỉnh
tỉ lệ đực cái ở vật nuôi
và cây trồng cho phù
hợp với mục đích sản
xuất.

Heo (lợn)
Việc nghiên cứu DT giới
tính có ý nghĩa gì ?

- Tiêm hooc môn sinh dục cái vào trứng gà trước khi
ấp, trứng sẽ nở ra toàn gà mái.
- Cắt tinh hoàn gà trống, gà sẽ biến đổi: màu lông
bớt sặc sỡ, cựa ngừng phát triển, không còn giao
phối với gà mái nữa . . .
- Dưa chuột trồng nơi có nhiều cacbonic sẽ cho tỉ lệ
hoa cái cao hơn.

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
III. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân hóa giới tính
Môi trường trong: Do rối loạn tiết hooc môn sinh dục → Làm biến
đổi giới tính.
-

- Môi trường ngoài: Do ảnh hưởng của nhiệt độ, ánh sáng, hoàn
cảnh thụ tinh….
* Ý nghĩa của nghiên cứu di truyền giới tính: Chủ động điều chỉnh
tỉ lệ đực/ cái ở vật nuôi và cây trồng phù hợp với mục đích sản
xuất.

Bài 5- SGK trang 41:
Ở những loài mà giới đực là giới dị giao tử thì những trường
hợp nào sau đây đảm bảo tỉ lệ đực : cái xấp xỉ là 1:1?
a. Số giao tử đực bằng số giao tử cái.
b. Hai loại giao tử mang NST X và NST Y có số lượng tương
đương.
c. Số cá thể đực và số cá thể cái trong loài vốn đã bằng
nhau.
d. Xác suất thụ tinh của hai loại giao tử đực (mang NST X và
NST Y) với giao tử cái tương đương.

2/ So sánh NST thường và NST giới tính
NST giới tính

NST thường

Tồn tại 1 cặp trong tế bào Tồn tại nhiều cặp trong tế
lưỡng bội
bào lưỡng bội

(1)

Tồn tại thành cặp tương
đồng(XX) hoặc không tương
đồng ( XY).
Quy định giới tính và các TT
thường liên quan và không
liên quan đến giới tính.

(2)
(3)

Luôn tồn tại thành cặp tương
đồng
Mang gen quy định tính
trạng thường.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:
* Đối với tiết học này:
- Học nội dung:
+ Nhiễm sắc thể giới tính.
+ Cơ chế NST xác định giới tính.
+ Các yếu tố ảnh hưởng đến sự
phân hóa giới tính.
- Đọc Mục “Em có biết”
-Trả lời các câu hỏi 1, 2, 3,4 ở SGK/
41.
- Hoàn thành nội dung bài học dưới
dạng sơ đồ.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Đối với tiết tiếp theo:
- Tìm hiểu và soạn các yêu cầu của bài:
“Di truyền liên kết”
-Xác định các chú thích hình 13
-Tìm hiểu kĩ các thông tin của hình.
- Ôn lại nội dung lai 1 cặp và 2 cặp tính
trạng của Menđen.

Những con cá biển đầu xanh nhỏ tuổi sống trong các rặng san hô
có thể thay đổi giới tính tuỳ theo bầy đàn mà chúng chung sống.
"Rõ ràng ảnh hưởng xã hội quan trọng với cá biển
đầu xanh khi chúng quyết định trở thành đực hay cái
từ khi còn nhỏ", Philip Munday, tại Trung tâm nghiên
cứu rặng san hô tại Đại học James Cook ở Australia,
cho biết.
* Loài cá đã phát triển một cấu trúc giới tính linh hoạt để gia tăng cơ hội
sinh sản của chúng. Ban đầu chúng chỉ là những ấu trùng không có giới
tính xác định, khi phát triển chúng sẽ trở thành con đực hay con cái.

* Những

con non sẽ dễ chuyển thành cái hơn khi chỉ có một ít con khác
trong khu vực bởi chúng sẽ có cơ hội giao phối nhiều hơn. Còn nếu có
nhiều con cá cái trong cộng đồng, chúng sẽ chuyển sang thành đực.
* "Điều này cho thấy giới tính không hề được xác định trước như ở động vật
có vú và chim", Munday giải thích.

* Ngoài

ra, một số con cá có thể chuyển đổi giới tính cho dù đã lớn, phụ
thuộc vào môi trường sinh sản.
* "Khi cá chuyển từ con cái trưởng thành sang con đực trưởng thành, cuộc
thay đổi rất khốc liệt. Chúng sẽ trông hoàn toàn khác, bộ phận sinh dục
thay đổi, hành vi thay đổi và toàn bộ cuộc sống cũng đổi khác", Munday
nói.
* M.T. (theo AFP)

Sử dụng hooc môn sinh
dục kết hợp với giải phÉu,
con người có thể chuyển
đổi giới tính

Ca sĩ Hương Giang Idol

Ca sĩ Lâm Chí Khanh

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
Câu
1: giảm
Quaphân
giảm mẹ
phân,
cho
- Qua
chomẹ
1 loại
mấy
chotinh
mấytrùng
loại
trứngloại
X,trứng?
ba choBố
2 loại
tinh
là Xtrùng?
và Y

Câu 2: Sự thụ tinh, tinh trùng
- Sự thụ tinh:
loại nào kết hợp với trứng để
+sinh
Tinhcon
trùng
X Tinh
kết hợp
vớiloại
trứng
trai?
trùng
nào
Xkết
tạohợp
ra hợp
tử XXđể
(sinh
với trứng
sinhcon
con
gái)
gái?
+ Tinh trùng Y kết hợp với trứng
X tạo ra hợp tử XY (sinh con
trai)

44A + XX
(2n)

44A + XY
(2n)

22A +Y
(n)

44A + XY
(2n)

Con trai

22A +X
( n)

22A +X
(n)
44A + XX
(2n)

Con gái

Cơ chế NST xác định giới tính ở người

I. Nhiễm sắc thể giới tính:
II. Cơ chế nhiễm sắc thể xác định giới tính:
- Qua giảm phân mẹ cho 1 loại
trứng X, ba cho 2 loại tinh trùng
là X và Y
- Sự thụ tinh:
+ Tinh trùng X kết hợp với trứng
X tạo ra hợp tử XX (sinh con
gái)
+ Tinh trùng Y kết hợp với trứng
X tạo ra hợp tử XY (sinh con
trai)

44A + XX
(2n)

44A + XY
(2n)

22A +Y
(n)

44A + XY
(2n)

Con trai

22A +X
( n)

22A +X
(n)
44A + XX
(2n)

Con gái

Cơ chế NST xác định giới tính ở người

Giáo viên: Lê Thị Hồng Liên - Trường THCS
Nguyễn Du – Đông Hà - Quảng Trị

Sù t¹o no·n

Sù t¹o tinh

2n

2n
Nguyªn ph©n

2n

2n

2n

2n

2n

2n
Gi¶m ph©n 1

n

n

n

n

n

Gi¶m ph©n 2

n

n
Trøng

n

n
Tinh trïng

n