BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI
ĐẦU TIÊN
 

Trích “Dế mèn phiêu lưu kí” - Tô
Hoài

Nội dung bài học
A

B

C

TRI THỨC
NGỮ VĂN

TÌM HIỂU
VĂN
BẢN

Luyện tập

I. GIỚI THIỆU BÀI
HỌC
VÀ TRI THỨC NGỮ
VĂN

(?) Sau khi xem xong video
trên, em có suy nghĩ gì?
(?) Chia sẻ với các bạn vài điều
em thấy hài lòng hoặc chưa
hài lòng khi nghĩ về bản thân?

Hoạt động 1: Tìm hiểu giới thiệu bài
học
Học sinh đọc đoạn giới thiệu bài học cùng trả lời
câu hỏi:
Chủ đề của bài học là gì?
Ngoài bài học , hãy kể 1 số
truyện đã học thuộc chủ đề
tình bạn .

Hoạt động 2: Tìm hiểu Tri thức ngữ văn
Nhóm 1 :Truyện là gì ? Truyện đồng thoại là gì ?
Nhóm 2 :Cốt truyện là gì ?
Nhóm 3 :Nhân vật trong truyện bao gồm những ai?
Nhóm 4 :Người kể chuyện trong truyện bao gồm
những thành phần nào?

DỰ KIẾN SẢN PHẨM SGK/ 11
1. Truyện và truyện đồng thoại
2. Cốt truyện
3. Nhân vật
4. Người kể chuyện
5. Lời người kể chuyện và lời nhân vật

II. VĂN BẢN : BÀI
HỌC ĐƯỜNG ĐỜI
ĐẦU TIÊN

Đọc văn bản – Tìm hiểu
chú thích :

HS theo dõi SGK/ 12-18,
giải thích các từ sau

1
Xốc
nổi
4
Mẫm

2
Cà5
khịa

Hủn hoẳn

3
Trịch6
thượng
Tợn

1. TÁC GIẢ

Tô
Hoài
1920 - 2014

Tô Hoài
Tên : NGUYỄN SEN

CUỘC ĐỜI
Quê: HÀ NỘI

Tô Hoài
Viết văn từ trước
năm 1945

SỰ NGHIỆP
SÁNG TÁC

Khối lượng đồ sộ
Thể loại phong phú
Nhà văn có vốn sống rất phong
phú, năng lực quan sát và miêu tả
tinh tế, lối văn giàu hình ảnh, ngôn
ngữ chân thực, gần gũi

Một số tác phẩm

2.TÁC PHẨM
Văn bản được trích từ chương I
của “Dế Mèn phiêu lưu kí”

THỂ
LOẠI

BỐ
CỤC

TRUYỆN ĐỒNG THOẠI
+ P1: Từ đầu …sắp đứng
đầu thiên hạ rồi.
-> Bức chân dung tự hoạ
của Dế Mèn.
+ P2: còn lại:
-> Bài học đường đời đầu
tiên.

Người kể chuyện và ngôi kể
- Người kể chuyện: Dế Mèn – xưng “tôi”
- Ngôi kể: ngôi thứ nhất
- Tác dụng
+ Tạo sự chân thực gần gũi
+ Câu chuyện trở nên chân thực sống động
+ Dễ dàng biểu hiện tâm trạng, ý nghĩ, thái độ của nhân vật đối
với những gì xảy ra xung quanh mình và đối với chính mình

Dế Mèn và Dế Choắt

Dế Mèn

Cào cào

Gọng Vó

II.KHÁM PHÁ VĂN
BẢN:

1.Bức chân dung tự hoạ thông qua ngoại hình, hành
động, tính cách của Dế Mèn :
Hoạt động nhóm trong 5p : Tìm những chi tiết
Nhóm 1

Tìm những chi tiết miêu tả ngoại hình của Dế
Mèn.

Nhóm 2

Tìm những chi tiết miêu tả hành động của Dế Mèn.

Nhóm 3

Tìm những chi tiết nói về quan hệ của Dế Mèn đối với
mọi người xung quanh.

Nhóm 4

Tìm những chi tiết Dế mèn tự đánh giá về bản thân

Nhóm 5

Chỉ ra biện pháp NT được sử dụng khi miêu tả Dế
Mèn?

Nhóm 6

Thông qua những miêu tả chỉ ra nét đẹp và nét chưa
đẹp của nhân vật Dế Mèn?

Ngoại hình Dế mèn :
+ Đôi càng: mẫm
bóng
cứng, nhọn
Nhóm 1:+ Vuốt:
Tìm những
chi tiết miêu
hoắt
+ Cánh
dài,
tả ngoại
hình
của Dế Mèn.
+ Răng đen nhánh
+ Râu dài uốn cong,
hùng dũng....

Hành động
+ Đạp phanh phách
+ Nhai
ngoàm
● Nhóm
2: Tìm
những chi tiết
ngoạm,
miêu tả+ hành
động của Dế Mèn.
Trịnh trọng đưa hai
chân lên vuốt râu.
+ Đi đứng oai vệ

Quan hệ của Dế mèn với
bà con trong xóm
Nhóm 3:+Tìm
những
chivới
tiết nói về
Cà khịa,
to tiếng
tất cả mọi người
+ Quát
Cào
quan hệ
của chị
DếCào
Mèn
đối với mọi
+ Ghẹo anh Gọng Vó
+ Tính cách:
hung
hăng,
người
xung
quanh.
hống hách

Nhóm 4 + Nhóm 5 :
Ưu điểm:
cường tráng,
khỏe mạnh,
tự tin, đầy
sức sống

Nhược điểm:
kiêu ngạo,
hung hăng,
hay bắt nạt kẻ
yếu

NGHỆ THUẬT:
+ Miêu tả loài vật tinh tế, sinh động
+ Sử dụng từ ngữ đặc sắc: nhiều tính từ, động từ mạnh, từ láy, biện pháp
nghệ thuật so sánh, nhân hóa; trí tưởng tượng phong phú

2.Bài học đường đời đầu tiên:
2.1: Nhân vật Dế Choắt:
1. Tìm những chi tiết thể
hiện hình dáng, cách
sinh hoạt của Dế Choắt?

2. Tìm chi tiết thể hiện
ngôn ngữ của Dế Choắt
-> thể hiện tính cách Dế
Choắt như thế nào

3. Tác giả đã sử dụng
những biện pháp nghệ
thuật gì khi tái hiện hình
ảnh Dế Choắt?

4. Em có nhận xét gì về
nhân vật Dế Choắt?

- Lời Dế Mèn miêu tả hình dáng, cách sinh hoạt
của Dế Choắt :
Cánh chỉ ngắn
Người gầy gò,
củn tượng
đến giữahình, so sánh,
Đôi càng bè
-> NGHỆ THUẬT: từ láy
dài lêu nghêu
lưng, hở cả
bè, nặng nề
thành
(Ăn sổi ở thì)
như gã ngữ
nghiện
mảng ốm
xương
trông
đến xấu
->thuốc
HÌNH
ẢNH DẾ CHOẮT:
yếu, gầy gò,
thảm
phiện
sườn
hại, xấu xí

Tình nết: ăn
xổi ở thì, có
lớn mà không
có khôn

Mặt mũi lúc
nào cũng ngẩn
ngẩn ngơ ngơ

Râu ria cụt có
một mẩu

- Ngôn ngữ Dế Choắt:
Đối với Dế
Mèn
- Lúc đầu: gọi
“anh” xưng

Với chị Cốc

Nhận xét

- Van lạyDế Choắt là người

- Trước khi mất:

-Xưng hô: tuy ốm yếu, nhỏ
bé nhưng lại hiền
chị - em.
lành, lương thiện;

gọi “anh” xưng

biết tôn trọng

“tôi” và nói: “ở

người khác, bao

“em”.

dung, nhân hậu,
đời….thân”.
->Nghệ thuật miêu tả, sử dụng thành ngữ
vị tha.

2.2. Lời nói, thái độ của Dế Mèn đối
với Dế Choắt
Thái độ ngạo mạn, chê bai,
coi thường người khác

Dế Mèn ích kỉ, hẹp hỏi, vô tình,
thờ ơ, lạnh lùng trước hoàn cảnh
khốn cùng của đồng loại

Cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn
Nguyên nhân
Vì DM trêu chị Cốc, chị Cốc nổi giận nên đã mổ chết DC để trút giận

Thái độ của Dế Choắt trước khi chết
Không hề trách móc mà còn ân cần khuyên nhủ: Ở đời mà có thói hung hăn bậy
bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy

Dế Choắt là người tuy ốm yếu, nhỏ bé
nhưng lại hiền lành, lương thiện, biết
tôn trọng người khác, bao dung, vị tha,
nhân hậu

-Diễn biến tâm lí, thái độ của Dế Mèn
+ Bụng nghĩ thú vị
+ Sợ hãi khi nghe chị Cốc mổ Choắt “Khiếp nằm
im thin thít
+ Bàng hoàng, ngớ ngẩn vì hậu quả không
lường hết được
+ Hốt hoảng, lo sợ, bất ngờ vì cái chết và lời
khuyên của Dế Choắt
+ Ân hận, hối lỗi, vừa thương vừa ăn năn
Dế Mèn còn có
tình cảm đồng
loại và biết ăn
năn, hối lỗi

Có sự biến
đổi tâm lí: từ
thái độ kiêu
ngạo, hống
hách sang ăn
năn, hối hận

Nghệ thuật miêu
tả tâm lí nhân vật
sinh động, hợp lí

2.3 . Bài học đường đời đầu tiên
Ở đời mà có thói hung
hăn bậy bạ, có óc mà
không biết nghĩ sớm
muộn rồi cũng mang vạ
vào mình đấy

Bài học về thói kiêu căng
Kiêu căng có thể làm hại người
khác khiến mình phải ân hận
suốt đời
-> không nên tự kiêu, huênh
hoang, nên suy nghĩ trước khi
nói
Bài học về tình thân ái
Nên biết sống đoàn kết, yêu
thương, chia sẻ cảm thông với
người khác đặc biệt là với những
người yếu hơn mình

III. Tổng kết

III. Tổng kết

1.Nội dung
- Bài văn miêu tả Dế Mèn có
vẻ đẹp cường tráng của tuổi
trẻ nhưng tính nết còn kiêu
căng, xốc nổi
- Do bày trò trêu chọc chị Cốc
nên đã gây ra cái chết thảm
thương cho Dế Choắt, Dế Mèn
hối hận và rút ra bài học
đường đời đầu tiên cho mình.

2. Nghệ thuật

- Quan sát, miêu tả loài vật sinh
động
- Cách kể chuyện theo ngôi thứ
nhất tự nhiên, hấp dẫn
- Ngôn ngữ chính xác, giàu tính
tạo hình; sư dụng nhiều hình ảnh
so sánh, nhân hóa độc đáo.

IV . Luyện tập

HS trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1: Câu nào dưới đây không nói về tác
phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí?
A. Đây là tác phẩm đặc sắc và nổi bật nhất
của của Tô Hoài viết về loài vật.
B. Tác phẩm gồm có 10 chương, kể về những
chuyến phiêu lưu đầy thú vị của

Dế Mèn qua thế

giới những loài vật nhỏ bé.
C. Tác phẩm được in lần đầu tiên năm 1941.

Câu 2: Đoạn trích Bài học đường đời đầu tiên được kể lại theo
lời
A. Dế Mèn.
B. Chị Cốc.
C. Dế Choắt.
D. Tác giả.
Câu 3: Tác giả đã khắc họa vẻ ngoài của Dế Mèn như thế nào?
A. Ốm yếu, gầy gò và xanh xao.
B. Khỏe mạnh, cường tráng và đẹp đẽ.
C. Mập mạp, xấu xí và thô kệch.
D. Thân hình bình thường như bao con dế khác.

Câu 4: Tính cách của Dế Mèn trong đoạn trích Bài học
đường đời đầu tiên như thế nào?
A. Hiền lành, tốt bụng và thích giúp đỡ người khác.
B. Khiêm tốn, đối xử hòa nhã với tất cả các con vật chung
quanh,
C. Hung hăng, kiêu ngạo, xem thường các con vật khác.
D. Hiền lành và ngại va chạm với mọi người. 
Câu 5: Tác giả đã khắc họa vẻ ngoài của Dế Choắt như thế
nào?
A. Ốm yếu, gầy gò và xanh xao.

Câu 6: Tính cách của Dế Choắt trong đoạn trích Bài học đường đời
đầu tiên như thế nào?
A. Hiền lành, tốt bụng và thích giúp đỡ người khác.
B. Khiêm tốn, đối xử hòa nhã với tất cả các con vật chung quanh,
C. Hung hăng, kiêu ngạo, xem thường các con vật khác.
D. Hiền lành và ngại va chạm với mọi người. 
Câu 7: Bài học đường đời đầu tiên mà Dế Mèn rút ra được qua cái
chết của Dế Choắt là gì?
A. Không nên trêu ghẹo những con vật khác, nhất là họ hàng nhà
Cốc.
B. Nếu có ai nhờ mình giúp đỡ thì phải nhiệt tâm thực hiện, nếu
không có ngày mình cần thì sẽ không có ai giúp đỡ.

HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG
Viết đoạn văn ( khoảng 5-7
dòng) kể lại một sự việc trong
đoạn trích “Bài học đường đời
đầu tiên'' bằng lời của một nhân
vật do em tự chọn.
Dặn dò :
- Nắm vững nội dung bài học. Hoàn thành các bài
tập.
- Chuẩn bị bài: Thực hành tiếng Việt sgk/20: Đọc