NHIỆT LIỆT CHÀO MỪNG CÁC
EM ĐẾN VỚI BUỔI HỌC NÀY

KHỞI ĐỘNG

Em đã từng nghe tiếng gà
mái nhảy ổ bao giờ chưa?
Hãy cùng lắng nghe tiếng
gà qua video sau đây

KHỞI ĐỘNG

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU
TIẾT…: TIẾNG GÀ TRƯA
- Xuân Quỳnh -

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. TÌM HIỂU CHUNG
II. ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
III. TỔNG KẾT

I

TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả
 Xuân Quỳnh (1942 – 1988), quê ở Hà Nội.
 Xuất thân trong một gia đình công chức,
mồ côi mẹ từ nhỏ, xa cha, sống với bà ở
La Khê. Thời gian này là nguồn cảm hứng
để tác giả thể hiện trong những sáng tác
của mình.

1. Tác giả
 Là nhà thơ nữ xuất sắc của nền thơ ca
hiện đại Việt Nam.
 Thơ Xuân Quỳnh trẻ trung, sôi nổi, đôn hậu
và giàu nữ tính.
 Tập thơ đầu tay: Chồi biếc (1963).
 Tác phẩm tiêu biểu: Tơ tằm, Hoa dọc chiến
hào (1968), Gió Lào cát trắng (1974),…

2. Tác phẩm

 Bài Tiếng gà trưa được viết trong thời kì đầu của
cuộc chiến chống đế quốc Mỹ.
 In lần đầu trong tập thơ Hoa dọc chiến hào (1968)
của Xuân Quỳnh.

3. Đọc văn bản
 Thể thơ: Thơ 5 chữ nhưng có sự biến đổi linh hoạt.
• Các câu 3 tiếng đứng đầu các khổ 2,3,5,7.
• Có nhiều khổ nhiều hơn 4 câu, vần gieo không cố định.
 Nhân vật trữ tình : người chiến sĩ.
 Ý nghĩa nhan đề: Tiếng gà trưa là hình ảnh quen thuộc với tuổi thơ tác
giả và cũng là nguồn cảm hứng để sáng tác.
Þ Nhấn mạnh, khơi gợi những kí ức tuổi thơ và cảm xúc của người chiến
sĩ (người cháu). Thông qua Tiếng gà trưa để kết nối mạch cảm xúc của
bài thơ.

 Bố cục:
Phần 1. Từ đầu →
gọi về tuổi thơ
Phần 2. Tiếp →
nghe sột soạt

Phần 3. Còn lại

Những cảm xúc gợi ra từ tiếng gà trưa trên
đường hành quân.
Những kỉ niệm tuổi thơ được gợi ra từ âm
thanh tiếng gà.

Những suy tư của người cháu.

Mở rộng kiến thức
Tiếng gà trưa đã từng khơi nguồn cảm hứng cho bao bài thơ từ xưa tới nay:
"Bên án một tiếng gà vừa gáy" (Phan Bội Châu), "Gà gáy một lần đêm chửa
tan" (Hồ Chí Minh) hay "Xao xác gà trưa gáy não nùng" (Lưu Trọng Lư) và
tiếng gà trong thơ Trần Đăng Khoa: "Tiếng gà
giục hạt đậu
nảy mầm
Giục hạt na
Mở mắt... "
Còn ở đây là tiếng gà trưa nhưng không phải là gà trống gáy báo hiệu thời
gian mà là gà mái kêu vang sau khi đẻ quả trứng hồng.

II

ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN

Đọc khổ thơ đầu tiên và trả lời các câu hỏi:
 Khổ thơ 1 kể về một sự việc bình thường mà thú vị. Theo em đó là sự
việc gì? Em có nhận xét gì về thời điểm xảy ra sự việc?
 Biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong khổ thơ này? Tác dụng?
 Sử dụng điệp từ "nghe" cho ta thấy tác giả đã cảm nhận âm thanh tiếng
gà trưa bằng những giác quan nào?
 Ngoài phép điệp từ, em có nhận xét gì về hình ảnh, ngôn ngữ thơ ở đây?

1. Những cảm xúc gợi ra từ tiếng gà trưa
trên đường hành quân
 Không gian: trên đường hành quân, dừng chân bên xóm nhỏ.
 Âm thanh: tiếng gà nhảy ổ "cục tác".
Þ Trên đường làm nhiệm vụ, cháu nghe thấy một âm thanh quen
thuộc đã gắn liền với tuổi thơ cháu. Chính âm thanh đó đã gợi
ra cho cháu bao niềm xúc động.
 Những cảm xúc của cháu: xao động, đỡ mỏi, gọi về tuổi thơ.

 Biện pháp nghệ thuật :
• Điệp từ "nghe".
• Nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: Tác giả cảm nhận bằng thính
giác, bằng tâm tưởng, hồi ức, bằng cảm xúc của tâm hồn.
Þ Chữ nghe được điệp lại làm cho giọng thơ ngọt ngào hơn, tha thiết
hơn, mở ra những liên tưởng đáng yêu.
 Hình ảnh, ngôn ngữ chân thực, giản dị.
 Gợi ra những cảm giác mới lạ: nắng trưa xao động, bàn chân đỡ mỏi,
tuổi thơ hiện về.

Vì sao tiếng gà trưa lại gợi cảm giác mới lạ này? Tại sao trong
muôn ngàn âm thanh người chiến sĩ lại chỉ ám ảnh bởi âm
thanh của tiếng gà trưa?
Tiếng gà là âm thanh của làng quê, âm thanh bình dị, thân
thuộc bao đời.
Tiếng gà vang lên phá tan cái tĩnh lặng buổi trưa của làng quê,
mang lại niềm vui cho con người.
Tiếng gà gợi kỉ niệm ấu thơ.
→ Tình yêu làng xóm, quê hương tha thiết, sâu nặng.

Từ việc phân tích trên, em hiểu
điều gì về con người, tâm hồn
của tác giả?

 Con người tác giả:
Tâm hồn rộng mở, yêu làng xóm quê hương tha thiết.

Sự nhạy cảm, tinh tế, yêu những gì đơn sơ, bình dị nhỏ bé
nhưng rất đỗi thân thương.
Þ Một tiếng gà trưa gợi mở bao cảm xúc thẳm sâu trong lòng.
Þ Tiếng gà trưa là âm thanh đồng vọng của gia đình, làng xóm,
quê hương đất nước.

Nhận xét
 Tiếng gà nhảy ổ như một phép thần kì đã truyền cho người chiến sĩ
bao niềm vui, nghị lực. Nghe tiếng gà trưa cảm giác như có làn gió
mát thổi qua tâm hồn, làm dịu bớt ánh nắng buổi trưa, xua tan mệt
mỏi và tiếp thêm sức mạnh để vượt qua chặng đường phía trước,
sẵn sàng dấn thân vào cuộc chiến đấu đầy gian khổ.
 Nghe tiếng gà trưa, người chiến sĩ thêm xao xuyến, mọi kỉ niệm tuổi
thơ như được đánh thức, bừng dậy, ùa về.

 Đọc các khổ thơ 2, 3, 4 và trả lời câu hỏi:

 Tiếng gà trưa đã khơi dậy trong tâm

 Lời thơ “Này con gà mái” như tiếng

trí người chiến sĩ những hình ảnh

gọi được lặp lại trong đoạn thơ có

thân thương nào ở khổ thơ thứ hai?

tác dụng gì?

 Những chi tiết “mái mơ”, “mái vàng”,
YES
“ổ trứng hồng” gợi tả một vẻ đẹp về
màu sắc như thế nào? Vẻ đẹp ấy
gợi liên tưởng gì?

 Trong âm thanh của tiếng gà trưa
TRUE
nhiều hình ảnh kỉ niệm hiện về. Đó
là hình ảnh kỉ niệm nào?

2. Những kỉ niệm tuổi thơ được gợi ra từ tiếng gà
Tiếng gà trưa khơi dậy: Hình ảnh gà mái mơ, mái vàng, ổ trứng hồng.

Những chi tiết gợi tả một màu sắc tươi sáng.

Hiện ra hình ảnh đàn gà đẹp đẽ xinh xắn đáng yêu. Vẻ đẹp gợi
liên tưởng tới cuộc sống đầm ấm hiền hoà bình dị.

 Lời thơ “Này con gà mái”: thể hiện tình cảm nồng hậu, gần gũi, thân
thương, sự gắn bó của gia đình và làng quê.
 Tiếng gà đã gợi nhiều hình ảnh kỉ niệm hiện về:
• Lần xem trộm gà đẻ bị bà mắng.
• Hình ảnh người bà chăm chút từng quả trứng để giành cho gà mái ấp.
• Nỗi lo lắng của người bà mỗi khi mùa đông trời “Cứ hàng...muối”.
• Niềm vui thuở ấu thơ khi xuân về tết đến có được quần áo mới.

 Hình ảnh bà chắt chiu từng quả trứng gợi
cho em suy nghĩ gì về bà?
 Chi tiết niềm vui được quần áo mới gợi cho
em cảm nghĩ gì về tuổi thơ và tình bà cháu?
 Trong các khổ thơ 2,3,4 có sử dụng những
biện pháp nghệ thuật nào? Em chỉ ra và nêu
tác dụng của chúng.

 Tình cảm của bà dành cho cháu:
• Bà dành dụm, chăm sóc đàn gà để cho cháu những bộ quần
áo mới.
• Những bộ quần áo giản dị nhưng là tất cả tình yêu thương
của bà.
Þ Tình bà cháu sâu nặng, thắm thiết. Bà dành tất cả tình yêu
thương, sự quan tâm, chăm sóc cho cháu. Cháu rất yêu
thương, kính trọng và luôn nghĩ về bà.
Þ Tâm hồn trong sáng, hồn nhiên của tuổi thơ và tình cảm yêu
kính, trân trọng đối với bà.

 Nghệ thuật:
• Điệp ngữ “Tiếng gà trưa”
• So sánh “Lông óng như màu nắng”
Þ Bài thơ có nhịp điệu, tăng sức gợi hình.

3. Những suy tư, cảm xúc của người cháu

Đọc hai khổ thơ 5-6 và trả lời câu hỏi:
 Vì sao có thể nghĩ rằng “Tiếng gà trưa/ Mang
bao hạnh phúc” ?
 Theo em “Giấc ngủ...trứng” là giấc ngủ mang
lại những điều gì?

3. Những suy tư, cảm xúc của người cháu

 Tiếng gà trưa gợi ra niềm hạnh phúc, nhắc về tuổi
thơ tuy khó khăn nhưng ấm áp của bà cháu.
 Niềm hạnh phúc ấy hằn sâu trong kí ức của cháu,
theo cháu vào trong giấc ngủ hồng sắc trứng.
Þ Đó cũng là điểm tựa tinh thần của cháu.

3. Những suy tư, cảm xúc của người cháu
Đọc hai khổ thơ 5-6 và trả lời câu hỏi:
 Trong khổ thơ cuối tác giả sử dụng những
biện pháp nghệ thuật nào? Tác dụng?
 Người cháu chiến đấu vì những điều gì? Tất
cả những điều ấy giúp em hiểu gì về người
chiến sĩ?

3. Những suy tư, cảm xúc của người cháu
 Điệp từ "vì": khẳng định mục đích chiến đấu của
người chiến sĩ là bảo vệ Tổ quốc, gia đình và quê
hương.
Þ Mục đích lớn lao được bắt nguồn từ những gì
bình thường, giản dị nhất.
Þ Người chiến sĩ là ngưòi gắn bó với gia đình, quê
hương đất nước.

Nhận xét
 Đối với người chiến sĩ, âm thanh của tiếng gà trưa như nút khởi động,
là chiếc đũa thần chỉ chạm khẽ vào kí ức đã làm sống dậy những tình
cảm, kỉ niệm tuổi ấu thơ.
 Đối với cuộc sống hiện tại âm thanh ấy còn như lời thúc giục người
chiến sĩ chiến đấu vì lí tưởng cao đẹp. Nếu không phải là ngưòi yêu
mến, gắn bó với gia đình, quê hương, đất nước thì làm sao âm thanh
rất đỗi bình dị ấy lại gợi lên trong lòng người chiến sĩ những tình cảm
lớn lao, cao đẹp đến vậy.

III

TỔNG KẾT

1. Nội dung
Những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu
được gợi về qua tiếng gà trưa. Đó là những tình
cảm tốt đẹp, là động lực tinh thần lớn lao tiếp sức
cho người cháu trên đường làm nhiệm vụ. Chính
tình cảm gia đình là đã làm sâu sắc thêm tình yêu
quê hương đất nước.

2. Nghệ thuật
 Thể thơ năm chữ.
 Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: so sánh, điệp ngữ,...
có tác dụng nối mạch cảm xúc, gợi nhác kỉ niệm lần
lượt hiện về.
 Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi.
 Lời thơ giàu cảm xúc.

LUYỆN TẬP

Trò chơi hái táo

Câu 1: Bài thơ được Xuân Quỳnh sáng tác vào thời gian nào?

A. thời kì đầu kháng chiến

C. thời kì đầu kháng chiến

chống Pháp

chống Mĩ

B. thời kì cuối kháng chiến

D. thời kì cuối kháng chiến

chống Pháp

chống Mĩ

Câu 2: Bài thơ "Tiếng gà trưa" được viết chủ yếu theo thể thơ nào
sau đây?

A. Lục bát

C. Song thất lục bát

B. Bốn chữ

D. Năm chữ

Câu 3: Mạch cảm xúc trong bài diễn biến theo trình tự nào?

A. quá khứ – hiện tại

C. quá khứ – hiện tại – tương lai

B. hiện tại – quá khứ - hiện tại

D. hiện tại – quá khứ – tương lai

Câu 4: Điệp ngữ "tiếng gà trưa"được lặp đi lặp lại 4 lần không có
tác dụng nào sau đây?

A. Tạo nhịp điệu dồn dập và

C. Làm nổi bật ý, gây cảm xúc

lôi cuốn.

mạnh cho bài thơ.

B. Tạo sợi dây liên kết giữa

D. Làm nổi bật âm thanh tiếng

các kỉ niệm.

gà giữa trưa hè vắng vẻ.

Câu 5: Hình ảnh nổi bật nhất xuyên suốt bài thơ là:

A. Tiếng gà trưa

C. Quả trứng hồng

B. Người bà

D. Người chiến sĩ

VẬN DỤNG

Viết đoạn văn biểu cảm (khoảng 5 - 7 câu) về kỉ niệm
tuổi thơ mà em ấn tượng nhất trong bài thơ Tiếng gà
trưa của Xuân Quỳnh.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Ôn tập kiến thức đã học

Học thuộc lòng bài thơ Tiếng gà trưa

Soạn bài: Tập làm thơ bốn chữ, năm chữ

BÀI HỌC KẾT THÚC, HẸN
GẶP LẠI CÁC EM!