Bài 3: TRUYỆN KHOA HỌC VIỄN TƯỞNG
Tiết 27-28-29: Đọc hiểu văn bản

BẠCH TUỘC
(Trích tiểu thuyết Hai vạn dạm dưới đáy biển)
---GIUYN VÉC-NƠ---

I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả 1828-1905

- Ông thường được biết đến với tên Jules Verne (sinh ngày 8
tháng 2 năm 1828, mất ngày 24 tháng 3 năm 1905), là nhà văn
người Pháp nổi tiếng, người đi tiên phong trong thể loại văn học
Khoa học viễn tưởng và được coi là một trong những "Cha đẻ"
của thể loại này.

- Với những tác phẩm nổi tiếng như Hành trình vào tâm Trái
Đất (1864), Hai vạn dặm dưới biển (1870), Vòng quanh thế giới trong
80 ngày (1873), Jules Verne đã đề cập đến những cuộc phiêu lưu bằng
máy bay, tàu ngầm hay những chuyến du hành vào vũ trụ trước khi
những phương tiện này được con người phát minh trong thực tế. Theo tổ
chức Index Translationum, ông là người có tác phẩm được dịch nhiều
thứ ba trên thế giới, những tác phẩm của ông cũng được chuyển thể
thành phim nhiều lần.

2. Tác phẩm.
2.1. Chia sẻ những hiểu biết của em về truyện khoa học viễn tưởng:

Nhóm 1: Khái niệm
Nhóm 2: Đề tài
Nhóm 3: Sự kiện
Nhóm 4: Tình huống
Nhóm 5: Cốt truyện
Nhóm 6: Nhân vật, Bối cảnh

Nhóm 1: Là những tác phẩm văn học mà ở đó, tác giả tưởng
tượng, hư cấu dựa trên những thành tựu của khoa học và công
nghệ. Truyện chứa ít yếu tố thần kì, siêu nhiên mà luôn dựa trên
những kiến thức hoặc lí thuyết khoa học tại thời điểm ra đời.
Nhóm 2: Đề tài thường gắn với các lĩnh vực khoa học như:
công nghệ tương lai, du hành vũ trụ, người ngoài hành tinh,
khám phá đại dương và lòng đất…
Nhóm 3: Sự kiện nó có thể bắt đầu từ sự kiện có thật; từ đó, nhà
văn hình dung, tưởng tượng ra một câu chuyện liên quan đến sự
kiện ấy, nhưng ở một tương lai xa với hiện tại lúc đó. Ví dụ: Từ
việc bắt đầu có tàu ngầm thi Giuyn vec-nơ đã tưởng tượng ra
con tàu No-ti-ớt có đặc điểm như một con tàu hiện đại ngày nay.

Nhóm 4: Tình huống truyện thường là đột ngột, bất ngờ, có phần
li kì, mạo hiểm…
Nhóm 5: Cốt truyện thường gắn với các sự kiện khoa học và
công nghệ; với những sự kiện "đi trước thời gian", những tình
huống táo bạo, bất ngờ…
Nhóm 6:
- Nhân vật thường là những con người thông thái (nhà khoa học,
nhà phát minh hoặc sáng chế…) trong các lĩnh vực (đề tài) mà
tác phẩm đề cập đến.
- Bối cảnh nó thường được gắn với đề tài của truyện.

2.2. Đọc văn bản

Trước khi đọc văn bản em hãy cho biết theo sự hiểu biết của
mình thì con bạch tuộc nó như thế nào ?
Bạch tuộc là loại động vật không
xương sống, thân ngắn và mềm,
các chi xung quanh rất nhạy cảm
và có các xúc tu, các xúc tu này có
độ bám dính rất tốt. Nó có hình
ovan, thuộc bộ Octopoda sống
dưới đáy biển. Có khoảng 299 đến
300 loài bạch tuộc trên trái đất,
chiếm hơn 1/3 tổng số động vật
thân mềm.

? Theo sự hiểu biết của em thì tàu ngầm nó như thế nào ?
Tàu ngầm là phương tiện
có khả năng hoạt động
độc lập trên mặt nước và
dưới mặt nước. Nó có
hình dáng thuôn dài và
chứa được nhiều thủy thủ
cũng như các phương
tiện , CSVC để phục vụ
mọi người trong tàu.

? Đoạn trích Bạch tuộc kể về sự kiện gì ? Theo em, tình huống
nào trong văn bản được mô tả hấp dẫn nhất ?

- Đoạn trích kể về cuộc chiến đấu mãnh mẽ dũng cảm
giữa giáo sư A- rôn- nác và những người đồng hành trên
con tàu No-ti-lớt và lũ quái vật “bạch tuộc”. Trong trận
chiến đó bằng sự thông minh, mưu trí, dũng cảm những
con người đã chiến thắng được bọn “bạch tuộc” nhưng
cũng thật buồn vì lũ bạch tuộc đã cướp đi người thủy thủ
xấu số vào đại dương mênh mông.

- Là tình huống gặp phải con bạch tuộc khổng lồ và cuộc chiến
đấu giữa đoàn thủy thủ với con quái vật bạch tuộc.

2.3. Xuất xứ.
- Đoạn trích “Bạch tuộc” được trích từ cuốn tiểu thuyết cổ điển
về khoa học viễn tưởng Hai vạn dặm dưới biển năm 1870.
Thời kì này, tàu ngầm mới đang ở giai đoạn thử nghiệm ở mức
độ sơ khai; bạch tuộc cũng chỉ mới được một số người đi biển
bắt gặp mà thôi.
2.4. Thể loại.

Truyện khoa học viễn tưởng.

2.5. Phương thức biểu đạt: 

Tự sự
sự+miêu tả+biểu cảm

2.6. Ngôi kể. - Ngôi thứ nhất (lời kể của nhân vật Tôi).
2.7. Nhân vật chính: Tôi
2.8. Bố cục:
- Văn bản chia làm 2 phần
+ P1: Từ đầu… đèn trên trần bật sáng
 Hình ảnh con bạch tuộc khổng lồ.
+ P2: Còn lại:
 Cuộc chiến của đoàn thủy thủ với những con bạch tuộc
khổng lồ.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
1. Hình ảnh con bạch tuộc khổng lồ.
a. Hoàn cảnh xuất hiện:
- Tàu No-ti-lớt lặn xuống biển, cách mặt biển một ngàn năm
trăm mét.
- Cuộc nói chuyện của Nét với Giáo sư A-rôn-nác về những
con bạch tuộc.
=> Qua cuộc nói chuyện giữa Nét và Giáo sư A-rôn-nác,
chúng ta có thể hình dung ban đầu về con bạch tuộc. Đó là
một con vật to lớn, khổng lồ, rất đáng sợ, bí ẩn dưới đại
dương.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
1. Hình ảnh con bạch tuộc khổng lồ.
b. Con bạch tuộc khổng lồ xuất hiện:
- Con bạch tuộc dài chừng tám mét.
- Nó bơi lùi rất nhanh.
- Mát nó màu xanh xám, nhìn thẳng không
động đậy.
- Tám chân từ đầu mọc ra, dài gấp đôi thân
và luôn luôn uốn cong.
- Có hai trăm rưỡi cái giác ở trong vòi.
-Hàm răng giống cái mỏ vẹt bằng sừng, luôn
luôn mở ra, khép lại.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
1. Hình ảnh con bạch tuộc khổng lồ.
b. Con bạch tuộc khổng lồ xuất hiện:
- Lưỡi nó cũng bằng chất sừng, hàm răng nhọn,
rung lên bần bật mỗi khi thò ra khỏi mồm.
- Thân hình thoi.
- Nặng chừng hai mươi, hai lăm tấn.
- Màu sắc thay đổi từ xám chỉ sang nâu đỏ.
-Vòi bạch tuộc có khả năng mọc lại.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
1. Hình ảnh con bạch tuộc khổng lồ.
b. Con bạch tuộc khổng lồ xuất hiện:
=> Con bạch tuộc được miêu tả rất cụ thể, chi tiết, rõ ràng. Đây
là một con vật rất to lớn, như một con quái vật dưới biển sâu.
Trong miêu tả của tác giả, có những chi tiết giống với đặc điểm
thực tế của loài bạch tuộc, có những chi tiết mang tính tưởng
tượng. Khi tác phẩm ra đời, chỉ một số người đi biển mới từng
gặp bạch tuộc. Bằng trí tưởng tượng rất phong phú, tác giả đã
giúp độc giả hình dung được một loài vật đáng sợ.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
2. Cuộc chiến đấu với con
bạch tuộc
a) Trước khi giáp chiến
- Con tàu bỗng dừng lại, toàn thân rung lên, đứng yên không
nhúc nhích, chân vịt không quay nữa
- Giáp chiến nghĩa là tiến gần đến để giao tranh.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
2. Cuộc chiến đấu với con
bạch tuộc
b) Cuộc giáp chiến
Con bạch tuộc

Đoàn thủy thủ

- Sẵn sàng giáp chiến với con bạch tuộc khổng lồ.
- Một cái vòi dài trườn xuống dưới thang như một con rắn,
- Thuyền trưởng Nê-mô chặt đứt phăng cái vòi khủng
hai chục cái vòi nữa thì ngoằn ngoèo ở phía trên.
khiếp.
- Thuyền trưởng Ne-mô chặt đứt phăng cái vòi khủng
khiếp.
- Một cái vòi lao tới, nhấc bổng người thủy thủ lên.
- Viên thuyền phó, các thủy thủ và ba nhà khoa học chiến
đấu với những con bạch tuộc khác đang bò trên thành tàu.
- Tám vòi thì bảy vòi bị chặt đứt, cái vòi còn lại vẫn quấn
chặt người thủy thủ trên không.

- Thuyền trưởng và mọi người định lao đến cứu người thủy
thủ.

- Phun ra chất lỏng màu đen.
- Cuốn theo một người thủy thủ xuống biển.

- Ai cũng sôi sục tinh thần căm thù.

- Một con bạch tuộc quật ngã Nét, định nuốt chửng anh.

- Nét phóng lao nhọn vào mắt con quái vật.
- Nê-mô lao đến cứu Nét.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
2. Cuộc chiến đấu với con
bạch tuộc
c. Cuộc giáp chiến kết thúc
Con bạch tuộc
Lũ bạch tuộc chiến bại, phần bị chết,
phần bị thương, lặn xuống biển sâu.

Đoàn thủy thủ
Đoàn thủy thủ chiến thắng, đứng lặng
người nhịn xuống biển cả.
=> Đoàn thủy thủ dũng cảm, kiên cường
chống lại lũ quái vật biển sâu. Trong cuộc
=> Đàn bạch tuộc hung hãn, tàn bạo, sẵn chiến đó, ta không chỉ thấy được sự anh
sàng giết chết đoàn thủy thủ nhưng cuối
dũng mà còn thấy được tinh thần đoàn
cùng đã nhận kết cục thua trận, phải chạy kết, tình yêu thương. Những người thủy
trốn xuống biển.
thủ không ngại nguy hiểm để cứu đồng
đội của mình, và họ rất đau đớn trước sự
hi sinh của một người đồng hương.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
3. Những chi tiết đặc sắc
* Những chi tiết cho thấy tác giả dựa vào thành tựu của khoa
học:
- Sự ra đời của tàu ngầm.
- Hình ảnh con bạch tuộc - một loài vật mà có người đã trực tiếp
thấy.
* Những chi tiết tưởng tượng của nhà văn:
-Tàu No-ti-lớt lặn xuống sâu hai, ba ngàn mét.
=> Khi tác phẩm ra đời, tàu ngầm mới đang được thử nghiệm ở
mức độ sơ khai nhưng tác giả đã tưởng tượng đến viễn cảnh
chiếc tàu có thể lặn được thực tế ở độ sâu hai, ba ngàn mét.

II. Đọc-Hiểu văn bản.
3. Những chi tiết đặc sắc
-Chi tiết miêu tả những con bạch tuộc: lao nhọn, súng bắn đều vô hiệu,
bạch tuộc rất to lớn, khổng lồ, vòi của bạch tuộc có khả năng mọc lại, đặc
điểm của loài bạch tuộc...
=> Lúc này, chỉ một số người đi biển mới nhìn thấy bạch tuộc, nhưng tác
giả đã có thể hình dung được những đặc điểm cụ thể của loài bạch tuộc
(về kích cỡ), tưởng tượng ra trận chiến giữa chúng với đoàn thủy thủ.
=> Tác giả đã dựa trên những thành tựu của khoa học và công nghệ cùng
với những hiểu biết của mình và trí tưởng tượng phong phú để sáng tạo
nên một câu chuyện kịch tính, li kì, hấp dẫn, mở ra một thế giới mới mẻ,
thú vị cho độc giả.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Ngôi kể thứ nhất làm câu chuyện chân thực, bộc lộ cảm
xúc của người kể chuyện.
- Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, thú vị.
- Từ ngữ giàu gợi hình gợi cảm.
- Sử dụng nhiều từ ngữ bộc lộ cảm xúc, những câu cảm
thán.

III. Tổng kết
2. Nội dung
- Văn bản kể về cuộc chiến đấu dũng cảm của đoàn thủy
thủ trên tàu No-ti-lớt với quái vật của biển cả - những con
bạch tuộc khổng lồ, hung dữ. Qua đó, độc giả thấy được
lòng dũng cảm, kiên cường, trách nhiệm, tinh yêu thương
và tinh thần đồng đội của những người thủy thủ.

III. Tổng kết
3. Bài học
- Bài học: Khi gặp khó khăn hay hiểm nguy, hãy dũng cảm
đói mặt với nó, hãy “ chiến đấu” với những thử thách đến
cùng. Chiến thắng sẽ thuộc về những người kiên cường,
dũng cảm, mạnh mẽ.
-Hãy biết yêu thương, chia sẻ, giúp đỡ những người gặp khó
khăn; không nên ích kỉ, chỉ nghĩ đến lợi ích của bản thân
mình mà bỏ mặc người khác.
-Đoàn kết sẽ taọ nên sức mạnh để vượt qua, chiến thắng
được khó khăn, thử thách trong cuộc sống.