Kể tên những bài
hát, bài thơ nói
về tình cảm gia
đình

Trò chơi: Ai nhanh
hơn

lẫ n
t
ấ
h
c
t
ậ
v
g
n
đời số
ả
c
g
n
ỡ
ư
d
i
uôi
ôi nuô
n
n
i
ự
á
s
c
ờ
à
h
l
n
h
u
n
ì
ề
Gia đ
n lên đ
ớ
l
i
ờ
ư
g
n
i
ỗ
iệt,
M
b
.
i
c
ờ
ặ
ư
Đ
g
.
n
ẹ
n
m
o
à, cha
b
g
tâm hồn c
n
ô
a
ủ
c
o
ch ủ
ạy bả
u
d
ể
,
i
h
g
n
m
ơ
ì
t
ư
h
u
t
a
ùng nh
c
nấng, yêu
ẽ
s
m
e
c
á
c
,
ẹ;
y
m
a
n
ề
v
m
t
ô
ế
i
h
v
c
ơ
ọ
bài th
c
á
c
u
Trong bài h
ể
i
h
m
ì
qua t
ớ về
h
h
n
n
ì
đ
g
n
a
i
á
g
đ
m
m
ả
ệ
kỉ ni
i
ạ
l
đề tình c
ể
k
;
n
â
h
t
người
ề
v
t
á
b
c
ụ
l
làm thơ
người thân.

Bài 2: Thơ
Tiết 15,16
À ƠI TAY MẸ
Bình Nguyên

I
Kiến thức ngữ
văn

Câu 1. Nêu một số yếu tố
Đọc phần Kiến thức
về hình
thứctrong
củaSGK
một bài
ngữ văn
trang
36, 37 để nêu
thơ nói
chung?
những hiểu biết về thể
Câu 2. Nêu đặc điểm của
loại thơ trữ tình. Trả lời
thể thơ lục
bát?
câu hỏi
sau:

1. Một số yếu tố
hình thức của
bài thơ

Dòng thơ
Vần
Nhịp

2. Thơ lục bát
là thể thơ truyền thống
của dân tộc Việt Nam,
có sức sống mãnh liệt,
mang đậm vẻ đẹp tâm
hồn con người Việt
Nam.

Số câu số chữ trong
mỗi dòng
Cách gieo vần

Ngắt nhịp

II
Đọc – tìm hiểu
chung

1. Tác giả
Bình Nguyên (1959), quê ở
Ninh Bình.
Thơ ông mộc mạc, chân
thành, giản dị và thấm đẫm
chất dân ca Việt Nam.

2. TÁC PHẨM
1

Cuộc thi Thơ lục bát trên Báo
Văn nghệ (2003)

2

Thể thơ: Lục bát

3

Bố cục: 2 phần (6 khổ)

III
Đọc – tìm hiểu chi
tiết

i
ô
đ
h
n
ả
h
n
1. Hì
ẹ
m
y
a
bàn t

Bàn tay mẹ chắn mưa sa
Bàn tay mẹ chặn bão qua mùa màng.  
 
Vẫn bàn tay mẹ dịu dàng
À ơi này cái trăng vàng ngủ ngon
À ơi này cái trăng tròn
À ơi này cái trăng còn nằm nôi...  
 
Bàn tay mẹ thức một đời
À ơi này cái Mặt Trời bé con...
Mai sau bể cạn non mòn
À ơi tay mẹ vẫn còn hát ru. 

PHIẾU HỌC TẬP 1
 

Hình ảnh, chi tiết thể hiện
“phép nhiệm màu” của bàn
tay mẹ

Tác dụng

Khổ 1
Khổ 2
Khổ 3
Nghệ thuật chung
(Biện pháp tu từ,
nhịp thơ)

 
 
 
 

 
 
 
 

PHIẾU HỌC TẬP 1
 

Hình ảnh, chi tiết thể hiện
“phép nhiệm màu” của bàn
tay mẹ

Khổ 1: Bàn tay mẹ + “chắn mưa sa”.
giữa giông bão + “chặn bão qua mùa màng”.
cuộc đời
 
Khổ 2: Bàn tay mẹ + "bàn tay mẹ dịu dàng".
dịu dàng nuôi + Gọi con là cái trăng vàng,
nấng con
cái trăng tròn, cái trăng còn
nằm nôi, cái Mặt Trời bé con.

Tác dụng

Mẹ mạnh mẽ, kiên cường
trước khó khăn, chông gai
trong cuộc đời để bảo vệ
con, cho con được hạnh
phúc, bình yên. 
Mẹ luôn dịu dàng, yêu
thương, chăm sóc và nuôi
dưỡng tâm hồn con.
 

PHIẾU HỌC TẬP 1
 

Hình ảnh, chi tiết thể hiện “phép
nhiệm màu” của bàn tay mẹ

Khổ 3: Bàn tay + "thức một đời"
mẹ “nhiệm màu” + "mai sau bể cạn non mòn" vẫn
hi sinh vì con còn hát ru
+ "chắt chiu từ những dãi dầu" 
Nghệ thuật chung + Điệp từ, điệp cấu trúc "Bàn tay
(Biện pháp tu từ, mẹ", "À ơi này cái".
nhịp thơ)
+ Ẩn dụ:
Bàn tay mẹ - người mẹ.
Cái trăng, cái Mặt Trời - người
con.
+ Lối thơ, nhịp thơ như lời hát ru. 

Tác dụng
Người mẹ vất vả, chịu
thương, chịu khó và hy
sinh cả một đời vì con.
 
+ Tăng sức gợi hình, gợi
cảm cho sự diễn đạt.
+ Thể hiện tình cảm của
mẹ đối với đứa con nhỏ
của mình. 

Đôi
bàn
tay
mẹ
Mạnh mẽ, kiên cường trước khó

khăn, chông gai trong cuộc đời để
bảo vệ con, cho con được hạnh
phúc, bình yên
Dịu dàng, yêu thương, chăm sóc và
nuôi dưỡng cho tâm hồn con
Vất vả, chịu thương, chịu khó và hy
sinh cả một đời vì con

ẹ
m
a
ủ
c
u
r
i
2. Lờ

Ru cho mềm ngọn gió thu
Ru cho tan đám sương mù lá cây
Ru cho cái khuyết tròn đầy
Cái thương cái nhớ nặng ngày xa nhau.  
 
Bàn tay mang phép nhiệm mầu
Chắt chiu tự những dãi dầu đấy thôi. 
 
Ru cho sóng lặng bãi bồi
Mưa không chỗ dột ngoại ngồi vá khâu
Ru cho đời nín cái đau
À ơi... Mẹ chẳng một câu ru mình./.

PHIẾU HỌC TẬP 2
 

Chi tiết, hình ảnh, từ ngữ Tình cảm/vẻ đẹp của
thể hiện lời ru của mẹ
mẹ

Khổ 4

 

 

Khổ 5, 6

 

 

Nghệ thuật

 

 

PHIẾU HỌC TẬP 2
 

Khổ 4: Mẹ lo
nghĩ cho đứa
con yếu ớt, nhớ
nhung mẹ

Chi tiết, hình ảnh, từ ngữ
thể hiện lời ru của mẹ

Tình cảm/vẻ đẹp của mẹ

 "mềm ngọn gió thu", "tan
đám sương mù lá cây"
 "cái khuyết tròn đầy",
"cái thương cái nhớ"

 Xua tan đi cái rét mướt, lạnh
lẽo của thời tiết.
Thương cho đứa con còn
nhỏ, chưa phát triển đầy đủ,
thương con khi phải xa mẹ.
 Tình yêu thương ấm áp,
nồng nàn của mẹ dành cho
con.

PHIẾU HỌC TẬP 2
 

Chi tiết, hình ảnh, từ ngữ thể
hiện lời ru của mẹ

Tình cảm/vẻ đẹp của mẹ

Khổ 5,6:  “Chắt chiu”,“dãi dầu”
 Chịu đựng sự gian lao vất vả
Mẹ lo nghĩ
cho tất cả "sóng lặng bãi bồi", "mưa Mẹ lo lắng cho bà  Tình yêu
mọi người không chỗ dột ngoại ngồi vá của mẹ dành cho đấng sinh
khâu"
thành.
 "cho đời nín đau":
Mẹ nghĩ cho tất cả mọi người,
cho cuộc đời
"À ơi...Mẹ chẳng một câu ru Mẹ vì mọi người mà quên đi
mình"
bản thân mình

Lời ru của mẹ

Thươn
g con

Thươn
g bà

Thươn
g cả
cuộc
đời

Quên
đi bản
thân

PHIẾU HỌC TẬP 2
 

Chi tiết, hình ảnh, từ ngữ thể
hiện lời ru của mẹ
 Điệp cấu trúc: "Ru cho".

Tình cảm/vẻ đẹp của mẹ

 + Tăng sức gợi hình, gợi cảm
cho sự diễn đạt.
+ Cụm từ "à ơi" được lặp lại + Bài thơ mang âm điệu như
nhiều lần.
lời hát ru, thể hiện sự hi sinh
Nghệ thuật  + Ẩn dụ "cái khuyết tròn đầy". cao cả của mẹ không chỉ với
+ Nhân hóa "đời nín cái đau". con mà là với người thân, với
cả cuộc đời.
+ Nhịp thơ như lời hát, uyển
chuyển, sâu lắng.

IV
Tổng kết

1. Nội dung
a
ủ
c
m
ả
c
h
n
ì
 t
ỏ
t
y
à
b
ơ
h
t
.
i
h
n
Bà
ì
m
a
ủ
c
ỏ
nh
n
o
c
a
ứ
đ
i
ớ
ng
ữ
h
n
người mẹ v
à
v
y
a
t
àn
b
i
ô
đ
h
n
ả
h
a
ọ
h
c
Qua hìn
ắ
h
k
ã
ơđ
h
t
i
à
b
,
ẹ
m
a
ển
i
đ
lời ru củ
m
a
N
t
ệ
i
ẹV
m
i
ờ
ư
g
n
h
n
t
ắ
h
c
hình ả
,
ũ
l
m
a
l
ả,
v
t
ấ
v
,
n
ầ
t
o
i
h
c
ứ
hình: tả
đ
à
v
g
n
ươ
h
t
u
ê
y
g
n
ò
l
.
chiu, giàu
h
n
ì
m
n
ê
u
q
sinh,... đến

2. Nghệ thuật
lối
ư
h
n
g
n
à
h
n
ịp
h
n
t
á
b
c
ụ
l
- Thể thơ
ả
u
q
u
ệ
hát ru con.
i
h
,
a
hò
i
à
h
g
n
ụ
d
ử
ừ,
t
p
ệ
i
- Kết hợp s
đ
,
ụ
d
ẩn
:
ừ
t
u
t
p
á
h
các biện p
.
điệp cấu trúc

Cách đọc bài thơ lục bát
 Tìm hiểu tên bài thơ, tác giả, xuất xứ, hoàn cảnh ra đời bài thơ.
 Xác định chủ thể trữ tình người đang giãi bày, thổ lộ tình cảm trong thơ và
cảm nhận ý thơ qua hình ảnh, câu chữ, nhạc điệu...
 Liên tưởng, tưởng tượng, để hình dung thế giới tự nhiên, xã hội, con người...
được tác giả biểu hiện qua ngôn ngữ thơ.
 Phân tích hình tượng thơ ngôn ngữ hình ảnh thơ để khám phá nội dung tình
cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ.
 Từ bài thơ, biết liên hệ với bản thân và cuộc sống xung quanh.

Luyện tập

Bài 1
Trong bài thơ, cụm từ “à ơi” được lặp lại nhiều lần. Hãy phân
tích tác dụng của sự lặp lại ấy.
- Sự lặp lại của cụm từ à ơi trong văn bản: ở nhan
đề, ở đầu các dòng thơ 4, 5, 6, 8, 10, 20.
- “À ơi” là những tiếng đệm trong lời ru, sự lặp lại
này tạo nên âm hưởng lời ru êm đềm, nhịp
nhàng, đều đặn, ru vỗ của tình mẹ dành cho con.
- Điệp ngữ cũng gợi ra hình ảnh của đôi bàn tay
mẹ cần mẫn, dịu dàng mềm mại tựa cánh võng
yêu thương nâng giấc cho con.
 Tình cảm yêu thương mẹ dành cho con.

Bài 2
Bàn tay mang phép nhiệm/Chắt chiu từ những dãi dầu đấy
thôi. Em có đồng ý với tác giả không? Vì sao?
- Bàn tay biết hát ru diệu kỳ của mẹ không phải là
phép nhiệm màu của ông Bụt, Bà Tiên trong thế
giới cổ tích.Mẹ đã nhận về hình nắng mưa vất vả,
để “chắt chiu” từ những gì tốt đẹp nhất dành cho
con, cho cuộc đời. Phép Nhiệm Mầu của đôi tay mẹ
được sinh ra từ vất vả, lam lũ, nhọc nhằn, dãi dầu.
Bài thơ còn cho chúng ta thấy cội nguồn phép màu
của đôi tay mẹ đến từ những yêu thương vô bờ bến
mẹ dành cho con, từ đức hi sinh lớn lao của mẹ.

Vận dụng

g
n
o
r
t
o
à
n
ơ
h
t
ổ
h
k
t
ấ
h
n
y
à
Em thích
b
h
n
ì
r
t
y
ã
H
?
o
a
s
ì
V
n
ế
bài thơ?
đ
5
(
n
ắ
g
n
n
ă
v
n
ạ
o
đ
thành một
7 c â u ).