

28 2

Thöù ba ngaøy 28 thaùng 2 naêm 2023
Kể chuyện

Khởi động

yên bái 1 vùng quê

Thöù ba ngaøy 28 thaùng 2 naêm 2023
Kể chuyện

Tiết 24. Truyện cổ dân gian Yên Bái

1. Khái quát về truyện cổ dân gian Yên Bái:

Yên Bái là một tỉnh miền núi, có nhiều dân tộc anh em
cùng chung sống. Trong quá trình phát triển của lịch sử, các
dân tộc đến cư trú trên địa bàn Yên Bái vào nhiều thời điểm
khác nhau, dân số của các dân tộc cũng không đồng đều nhưng
hầu như dân tộc nào cũng một kho tàng truyện cổ dân gian của
dân tộc mình. Trong các truyện cổ dân gian Yên Bái hiện nay
có nhiều truyện có tên địa danh, tên nhân vật hoặc những sự
kiện lịch sử đã từng xảy ra trên địa bàn Yên Bái. Song cũng có
những truyện không có những chi tiết ấy. Thật khó xác định
những truyện ấy xuất phát từ Yên Bái hay nó được du nhập vào
Yên Bái cùng với sự di cư của các dân tộc từ nơi khác đến địa
bàn Yên Bái. Vì thế khái niệm truyện cổ dân gian Yên Bái chỉ
có ý nghĩa tương đối. Nên hiểu đó là chỉ các truyện cổ dân gian
được sưu tầm và đang lưu hành ở Yên Bái.

1. Khái quát về truyện cổ dân gian Yên Bái:

Kho tàng truyện cổ dân gian đang lưu hành ở
Yên Bái khá phong phú về mặt thể loại. Trong
đó truyện cổ tích chiếm một số lượng lớn và
cũng có nhiều đặc sắc về mặt nghệ thuật hơn.
Một đặc điểm dễ nhận thấy là ranh giới giữa các
truyện cổ tích và truyền thuyết ở nhiều truyện
không thật rõ ràng. Trong nhiều truyền thuyết
có yếu tố cổ tích và ngược lại. Qua việc điều tra,
khảo sát, có thể kể ra một số truyện tiêu biểu
của từng thể loại:

a) Truyền thuyết:
 + Mùa sấm (Truyền thuyết dân tộc Thái )
 + Mặt trời sấm, sét là một gia đình (Truyền
thuyết dân tộc Mông )
 + Mặt đất lồi lõm (Truyền thuyết dân tộc Mông )
 + Ông Thần Nông (Truyền thuyết dân tộc Mông)
 + Ông Tiên trên núi Ngũ Sơn (Truyền thuyết dân
tộc Mông )
+ Nàng Han, Tạo Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng
(Truyền thuyết dân tộc Thái ) .

b) Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các địa danh:
Tiêu biểu như các truyện: Sự tích Đát Ô Đồ
(Truyện cổ tích dân tộc Cao Lan), Sự tích
Ngòi Thia rêu đá (Truyện cổ tích dân tộc
Thái), Sự tích Suối n­ước nóng Bản Hốc
(Truyện cổ tích dân tộc Thái), Sự tích Thác
Ông, Thác Bà (Truyện cổ tích dân tộc Kinh,
Tày, Nùng), Sự tích Núi Ngàm Cha (Truyện
cổ tích dân tộc Thái), Sự tích Đèo Khau Phạ
(Truyện cổ tích dân tộc Mông)…

b) Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài cây:
Tiêu biểu như các truyện: Sự tích cây quế
(Truyện cổ tích dân tộc Dao), Sự tích Hoa
Ban (Truyện cổ tích dân tộc Thái), Sự tích
cây ngô (Truyện cổ tích dân tộc Mông)…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài vật:
Tiêu biểu như các truyện: Sự tích đuôi gấu
(Truyện cổ tích dân tộc Mông), Sự tích gà ấp
trứng vịt (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Mèo
và Chuột (Truyện cổ tích dân tộc Dao),…

b) Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các loài vật:
Tiêu biểu như các truyện: Sự tích đuôi gấu
(Truyện cổ tích dân tộc Mông), Sự tích gà ấp
trứng vịt (Truyện cổ tích dân tộc Mông), Mèo
và Chuột (Truyện cổ tích dân tộc Dao),…
+ Truyện cổ tích kể về sự tích các đồ vật:
Tiêu biểu như các truyện: Sự tích khèn Mông
(Truyện cổ tích dân tộc Mông, Sự tích sáo
Tày (Truyện cổ tích dân tộc Tày)…

b) Truyện cổ tích, có các tiểu loại:
+ Truyện cổ tích kể về con ng­ười:
Tiêu biểu như các truyện: Nàng Nu; A Sang ; Nù
Jáo, Nao và Xênh; Nù Phay học khèn (Truyện cổ
tích dân tộc Mông), Chuyện tình hang Thẩm Né
(Truyện cổ tích dân tộc Thái), Chàng Hoa Sung
(Truyện cổ tích dân tộc Tày)…
Ngoài truyện cổ dân gian, ở Yên Bái còn lưu
hành, phổ biến một số trường ca như “Xống chụ
xôn xao” (Tiễn dặn người yêu) của dân tộc Thái,
“Đường lên dâng lễ tổ”, “Then Bách Điểu” của
dân tộc Tày.

2. Truyền thuyết Nàng Han
Truyền thuyết của dân tộc Thái vùng Văn Chấn- Mường Lò.