BÀI 7. CÔNG THỨC HÓA HỌC. HÓA TRỊ

CHÀO MỪNG CÁC EM HỌC SINH

HÓA HỌC

Phân tử nước có 1 nguyên
tử O (O có hóa trị II)
Phân tử nước có 2
nguyên tử H (I)

Mô hình phân tử nước
Vậy Hóa trị có mối liên hệ gì với công thức hóa học?

CHƠI TRÒ CHƠI: NHÌN HÌNH ĐOÁN CHẤT

Khí Oxygen

Đồng

Carbon dioxide

Đơn chất
Đồng
Oxygen

Đồng, carbon
dioxide,
oxygen là
đơn chất hay
hợp chất?

Hợp chất

Carbon
dioxide

Sau đây chúng ta cùng
nhau tìm hiểu công thức
hóa học của đơn chất và
hợp chất

I. CÔNG THỨC HÓA HỌC

Đọc thông tin
SGK cho biết:
Công thức hóa
học của một
chất được biểu
diễn như thế
nào?

KHHH của
nguyên tố
Chỉ số chân (bên
phải phía dưới
KHHH)

I. Công thức hóa học
VÍ DỤ:
+ CTHH CỦA OXYGEN: O2

KHHH của nguyên tố
oxygen
Chỉ số chân

+ CTHH của carbon dioxide: CO2
C, O là: KHHH
…….. của nguyên tố carbon và oxygen
2
Chỉ số chân của O bằng:………
Chỉ số chân của C bằng: 1

I. Công thức hóa học

*Đơn chất
Kim loại: Đồng có
Đọc thông tin
CTHH là Cu
SGK cho biết:
Những đơn
Khí hiếm: Helium
chất nào có
có CTHH là He
KHHH được
Một số phi kim: C,
coi là CTHH
S,
của chính nó?
Lưu ý: Một số phi kim có thêm chỉ số chân ở bên phải của
KHHH: O , H , Cl , Br , O

I. Công thức hóa học

*Hợp chất
Đọc thông tin
SGK cho biết:
CTHH của hợp
chất được biểu
diễn như thế
nào?

KHHH của những
nguyên tố tạo nên hợp
chất đang xét

Chỉ số chân (bên phải
phía dưới KHHH)

Ví dụ CTHH của hợp chất methane là CH4, của muối
ăn là NaCl.
HĐ cặp đôi 3p hoàn thành các từ còn thiếu:
Kí hiệu hóa học của nguyên tố
+ C, H, Na, Cl là: ...................
1
+ Chỉ số chân của C bằng:.....
4, 1, 1
+ Chỉ số chân của H, Na, Cl lần lượt bằng: ..........

VÍ DỤ: TÌM NHỮNG CTHH VIẾT SAI: NACL,
O2, S2,O3, C2, O.

=> Những CTHH viết sai: S2, C2, O.

*Ý nghĩa của công thức hóa học
Phiếu học tập số 1
Đọc thông
tin SGK,
HĐ nhóm
6p hoàn
thành PHT
số 1 sau:

Các hợp
chất thông
dụng

Nguyên
tố hóa
học tạo
nên hợp
chất

Khối
lượn
g
phâ
n tử

 

Số
nguyên
tử của
mỗi
nguyên
tố
 

Ammonia,
NH3
Saccharose(
Đường ăn),
C12H22O11
Solium
chloride(Mu
ối ăn), NaCl
Nước, H2O
Sodium
bicarbonate

 

 

 

 

 

 

 
 

 
 

 
 

 

Đáp án Phiếu học tập số 1
Các hợp chất
thông dụng
Ammonia,
NH3
Saccharose(
Đường ăn),
C12H22O11
Solium
chloride(Muố
i ăn), NaCl
Nước, H2O

Nguyên tố
hóa học tạo
nên hợp
chất
N, H

Số nguyên
tử của mỗi
nguyên tố

Khối
lượng
phân tử

1N, 3H

17 amu

C,H,O

12C,
11O

Na, Cl

1Na, 1Cl

58,5 amu

H, O

2H, 1O

18 amu

22H,

342 amu

 
Sodium

Na, H, C, O

1Na, 1H, 1C,

84 amu

*Tính % khối lượng các nguyên tố khi biết
CTHH của hợp chất
Dựa vào ví dụ SGK/41
cho biết:
+ Có mấy bước giải bài
toán?
+ Số 39, 14, 63 là gì?
+ Số nguyên tử của K,
N, O lần lượt là bao
nhiêu?

Hoạt động nhóm 8p:
Tính % khối lượng các
nguyên tố Cu, S, O có
trong hợp chất Copper
sulfate CuSO4?

- Bước 1: Tính khối lượng phân tử CuSO4 bằng:
64.1 + 32.1 + 16.4 = 160 (amu)
- Phần trăm khối lượng của các nguyên tố trong
CuSO4 là:
+ %Cu = ((64.1) : 160).100%= 40%
+ %S = ((32.1) : 160).100%= 20%
+ %O = 100% - %Cu - % S
= 100% - 40%- 20%= 40%)

II. Hóa trị
1. Khái niệm hóa trị

Nêu khái
niệm
hóa trị?
Số cặp
electron dùng
chung (chất
cộng hóa trị)

Hóa trị là con số biểu
thị khả năng liên kết
của nguyên tử nguyên
tố này với nguyên tử
nguyên tố khác.

Chlorine có hóa trị I (Vì Cl chỉ có 1 cặp e dùng chung
với H)

2. Quy tắc hóa trị

Tích chỉ số và hóa trị của nguyên tố này bằng tích chỉ
số và hóa trị của nguyên tố kia (H/c 2 nguyên tố)
Quy tắc hóa trị (Áp dụng chủ yếu cho hợp
chất vô cơ)

*Cách tính hóa trị của nguyên tố/nhóm nguyên tử

Trong đó:
+ a là hóa trị của nguyên tố A; b là hóa trị của B
+ x là chỉ số của nguyên tố A; y là chỉ số của B

*Áp dụng: Tính hóa trị của các nguyên tố trong các hợp
chất sau:
+ Ví dụ: Tính hóa trị của P, S, N, C có lần lượt trong các
chất sau:
a

II

P2O5

a

II

SO2

a

II

NO2

a

II

CO2

+ Hóa trị của P trong P2O5 là:
2.a = 5.II  a = V
+ Hóa trị của S trong SO2 là:
1.a = 2.II  a = II
+ Hóa trị của N trong NO2 là:
1.a = 2.II  a = IV
+ Hóa trị của C trong CO2 là:
1.a = 2.II  a = IV
Lưu ý: Hóa trị của nhóm nguyên tử tính tương tự như
cách xác định hóa trị của nguyên tố

Dựa vào quy tắc hóa trị hãy cho biết CTHH nào sau
đây viết đúng? KO, K2O (biết K có hóa trị I, O có
hóa trị II)
- Công thức KO có: 1.I khác 1.II=> Công thức KO
không thỏa mãn quy tắc hóa trị.
- Công thức K2O có: 2.I= 1.II=> Công thức K2O
thỏa mãn quy tắc hóa trị.
 Vậy công thức hóa học của potassium oxium là
K2O

III. Lập công thức hóa học của hợp chất.
1. Lập công thức hóa học của hợp chất khi biết hóa trị.
Nghiên cứu VD
SGK/43,44 hãy
đưa ra các bước
lập CTHH khi
biết hóa trị của
các nguyên tố

Bước 1: Viết CTHH dạng chung
Bước 2: Viết quy tắc hóa trị
Bước 3: Tìm tỉ lệ x: y (tối giản)
Bước 4: Kết luận

Vận dụng: Lập công thức hóa học của các chất được tạo
nên bởi:
Đáp án:
1. Al(III) và O(II) - Nhóm 1
1. Al2O3
2. Fe(III) và Cl(I) - Nhóm 2
2. FeCl3
3. K(I) và nhóm SO4(II) - Nhóm 3
3. K2SO4
Cách viết nhanh CTHH khi biết hóa trị (Quy tắc
chéo): Hóa trị rút gọn nguyên tố này là chỉ số của
nguyên tố kia, hóa trị rút gọn nguyên tố kia là chỉ số
nguyên tố này.

2. Lập công thức hóa học của hợp chất theo phần trăm
nguyên tố.
HĐ nhóm 9p hoàn thành ?1, ?2 trang 44 SGK
+ Nhóm 1,3: Hoàn thành ?1
+ Nhóm 2,4: Hoàn thành /2

HOẠT ĐỘNG THEO NHÓM (KHĂN TRẢI BÀN)
1. Lập nhanh CTHH của hợp chất tạo bởi:
a. Nguyên tố hóa học là Mg hóa trị II, O hóa trị II.
b. Nguyên tố hóa học là Fe hóa trị III, O hóa trị II.
c. Nguyên tố hóa học là H hóa trị I, nhóm
SO4 hóa trị II.
2. Xác định hóa trị của sắt có trong hợp chất Fe2O3 và
FeCl2, biết Cl hóa trị I, O hóa trị II.

ĐÁP ÁN
1. a. MgO;

b. Fe2O3;

2. Trong công thức Fe2O3:
Theo quy tắc hóa trị ta
có:
Hóa trị Fe.2= 3.II= VI
Hóa trị Fe= VI:2= III.
Vậy Fe có hóa trị III

c. H2SO4
- Trong công thức FeCl2:
Theo quy tắc hóa trị ta
có:
Hóa trị Fe.1= 2.I= II
Hóa trị Fe= II: 1= II
Vậy Fe có hóa trị III

*Tổng kết và hướng dẫn về nhà
- Tính %N có trong phân đạm NH4NO3
- Học thuộc tên nguyên tố, hóa trị tố bảng 7.2, hóa
trị nhóm nguyên tố 7.3
- Lập CTHH của hợp chất khi biết hóa trị của
nguyên tố hoặc biết phần trăm khối lượng nguyên
tố.
- Vận dụng kiến thức vào thực tế khi đọc số liệu
trên các bao bì.