BÀI 16:
VIRUS VÀ VI KHUẨN

Theo em, vì sao chúng ta cần tiêm phòng?

NỘI DUNG BÀI HỌC
Hình dạng, cấu tạo đơn giản của virus

Virus

Một số bệnh do virus gây ra ở người
Hình dạng, cấu tạo đơn giản của vi khuẩn

Vi khuẩn

Vai trò của vi khuẩn
Tác hại của vi khuẩn
Phòng bệnh

Phòng bệnh do virus
và vi khuẩn gây nên

Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
Sử dụng thuốc kháng sinh

I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus
Kể tên một số loại virus mà các em
biết.

Virus dạng khối:
virus bại liệt

Virus dạng xoắn:
virus cúm

VIRUT

Virut sởi

Virut quai bị

Virus là gì? Cho biết các hình
dạng của virut?

-Virus là “dạng sống” có kích thước rất nhỏ bé, chưa có
cấu tạo tế bào mà mắt thường không nhìn thấy được.
Hàng triệu virus gộp lại mới bằng đầu của một chiếc
ghim giấy.
-Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình
que, đa diện, hình cầu, xoắn, hình khối,….

 a- Khái Niệm:
-Virus là “dạng sống” có kích thước rất
nhỏ bé, chưa có cấu tạo tế bào và mắt
thường không nhìn thấy được.
b- Hình dạng:
-Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình
que, đa diện, hình cầu, xoắn, hình khối,….

Quan sát Hình 16.1 và cho biết hình
dạng của các virus theo bảng gợi ý sau:

Tên hình

Hình que

Hình cầu

Hình đa
diện

Hình a

x

?

?

?

?

Tên hình

Hình que

Hình cầu

Hình đa
diện

Hình a
Hình b
Hình c

x

x
x

C-CẤU TẠO CỦA VIRUS
Quan sát Hình 16.2, em hãy cho biết:
Virus có cấu tạo như thế nào?
Virs có được coi là một sinh vật hoàn chỉnh không?



-Virus chưa có cấu tạo tế bào:
không có màng tế bào, tế bào chất
và nhân.
-Virus chỉ có chất di truyền và lớp vỏ
protein bao bọc bên ngoài.
-Vì vây, virus chưa được coi là
một sinh vật hoàn chỉnh.

Tại sao virus phải sống kí sinh nội
bào bắt buộc?



Chú ý - Virus phải sống kí sinh nội bào bắt
buộc vì :chưa có cấu tạo tế bào, không có các
thành phần chính của một tế bào điển hình, nên
khi ra khỏi tế bào chủ, virus tồn tại như một vật
không sống.

2. MỘT SỐ BỆNH DO VIRUS GÂY NÊN Ở
NGƯỜI VÀ SINH VẬT.

 Virus được coi là tác nhân gây bệnh cho thực vật, động vật, con người vì
chúng có khả năng “sinh sản” và lan truyền rất nhanh từ tế bào này sang tế
bào khác.
 Hiện nay, có khoảng 1 000 bệnh do virus gây ra ở thực vật, gây tổn thất cho
ngành nông nghiệp.

Em hãy kể tên và một số biểu hiện chính
của bệnh do virus gây ra ở người.

Sưng, đau tuyến nước
bọt

Xuất hiện ban, sốt cao,
đau bụng, nôn, đau đầu,
khó chịu

Nhiễm trùng, phát ban
đỏ, ung thư….



 Virus được coi là tác nhân gây bệnh cho thực vật, động vật, con
người vì chúng có khả năng “sinh sản” và lan truyền rất nhanh từ
tế bào này sang tế bào khác.
+ Một số viruts gây bệnh cho người:
- Virus cúm
- Virus HIV
- Virus Ebola (gây bệnh sốt xuất huyết ở người)
- Virus Corona.
- Virus viêm gan B
- Virus dại
- Virus viêm não Nhật Bản
- Virus sởi, quai bị ……….

Virut HIV

HIV là một virus có khả năng gây hội chứng
suy giảm miễn dịch mắc phải, một tình trạng
làm hệ miễn dịch của con người bị suy giảm
cấp tiến, tạo điều kiện cho những nhiễm
trùng cơ hội và ung thư phát triển mạnh làm
đe dọa đến mạng sống của người bị nhiễm.

Năm 2019, Thế giới có
+ khoảng 38 triệu người đang sống chung với HIV.
+ 690.000 người nhiễm HIV đã tử vong.
+1,7 triệu người nhiễm mới được phát hiện, trong đó tập trung chủ
yếu nam giới 25-49 tuổi (38%) và nam giới 15-24 tuổi (12%).
Năm 2019,Việt Nam có số người nhiễm HIV/AIDS còn sống là
khoảng 230.000 người, đứng thứ 3 so với các nước khu vực
Đông Nam Á. Ước tính tỷ lệ hiện nhiễm HIV của Việt Nam trên
dân số trong độ tuổi từ 15-49 là 0,3%, đứng thứ 5 trong số các
nước khu vực Đông Nam Á.

II. VI KHUẨN
1. HÌNH DẠNG, CẤU TẠO CỦA VI KHUẨN

Vi khuẩn HP

Vi khuẩn
HP là
nguyên
nhân
chính dẫn
đến tình
trạng viêm
loét dạ
dày, tá
tràng đặc
biệt là ung
thư dạ

Quan sát
Hình 16.8

Em hãy cho biết:
 Vi khuẩn là gì? Có ở đâu?
 Các thành phần cấu tạo của một vi khuẩn.
 Vi khuẩn: là những sinh vật đơn bào
rất nhỏ bé, có kích thước 0,5 - 10
micro met, chỉ có thể quan sát
chúng bằng kính hiển vi.
 Vi khuẩn có ở trong không khí, đất
nước, cơ thể sinh vật.
+Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân, tế
bào chất, thành tế bào, màng tế bào



+ Vi khuẩn: là những sinh vật đơn bào rất nhỏ
bé, có kích thước 0,5 - 10 micro met, chỉ có
thể quan sát chúng bằng kính hiển vi.
+ Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân, tế bào
chất, thành tế bào, màng tế bào

2- Hình dạng của vi khuẩn
Quan sát Hình 16.9
Em hãy cho biết: Các hình dạng khác nhau của vi khuẩn.







Hình
Hình
Hình
Hình
Hình
hạt

cầu
que
xoắn
ống
chuỗi



+ Hình dạng của vi khuẩn: Có nhiều hình dạng rất
khác nhau như:
- Hình cầu
- Hình que
- Hình xoắn
- Hình ống
- Hình chuỗi hạt…..

VIRUT

VI KHUẨN

Nhận xét về kích thước, hình dạng của vi khuẩn và virut?

Bảng so sánh sự khác nhau
về cấu tạo của virus và vi khuẩn
Đặc điểm

Virus

Vi khuẩn

Thành tế bào

x

Màng tế bào

x

Tế bào chất

x

Vùng nhân

x

Em có biết

Có đến vài nghìn
vi khuẩn bám trên
đầu một đinh ghim.

Có đến hàng triệu
vi khuẩn trong
một giọt nước.

Một số vai trò của vi khuẩn

Có hơn 700 vi khuẩn khác nhau được tìm thấy
trong miệng của con người. Trong đó có nhiều vi
khuẩn hỗ trợ tiêu hóa và có thể bảo vệ răng miệng

3. VAI TRÒ CỦA VI KHUẨN
-Quan sát hình ảnh và cho biết các vai trò của vi
khuẩn?
Chế biến các
thực phẩm lên
men

Động vật,
con người
tiêu hóa
thức ăn

Phân giải xác
Phân bón động thực vật và
nông nghiệp tăng độ màu mỡ
cho đất

Một số vai trò của vi khuẩn


+ Vai trò của vi khuẩn:
- Chế biến các thực phẩm lên men
- Động vật, con người tiêu hóa thức ăn
- Phân bón nông nghiệp
- Phân giải xác động thực vật và tăng độ
màu mỡ cho đất …….

THẢO LUẬN VÀ TRẢ LỜI CÂU HỎI
Vì sao cần ủ sữa chua ở nhiệt độ 30 - 45 độ C trong 8 - 24 tiếng?

 Nhiệt độ và thời gian
hợp lí thì vi khuẩn lên
men sẽ hoạt động
mạnh.

-Quan sát hình ảnh và cho biết tác hại của vi
khuẩn?

3. TÁC HẠI CỦA VI KHUẨN
Vi khuẩn làm
hỏng thức ăn

Thức ăn ôi thiu

Vi khuẩn gây bệnh
cho con người và
sinh vật
 Uốn
ván,
sốt
thương hàn, lao,
…
 Sinh vật: bạc lá,
héo cây,….



+ Tác hại của vi khuẩn:
- Vi khuẩn làm hỏng thức ăn, làm thức ăn ôi thiu
- Gây bệnh cho con người và sinh vật như:
* Ở người: Uốn ván, sốt thương hàn, lao,…
* Ở sinh vật: bạc lá, héo cây,….

Thảo luận và trả lời câu hỏi
?
Em hãy cho biết:
Một số cách bảo quản thức ăn tránh bị hỏng do vi
khuẩn ở gia đình em.
 Sấy khô, đông lạnh, muối chua,…
 Chế biến thức ăn trong ngày thực phẩm tươi
sống.
 Sơ chế sạch thịt cá sống, không để lẫn thức ăn
sống – chín,…

Lấy ví dụ về những vi khuẩn có ích và
vi khuẩn gây hại đối với sinh vật và con người.
 
 Lactobacillus: vi khuẩn giúp
tiêu diệt nhiều loại hại khuẩn
trong đường ruột. 
 Microflora: vi khuẩn, nấm da
con người, giúp ngăn chặn
tình trạng vết thương bị nhiễm
trùng, chữa lành vết thương.
Vi khuẩn có lợi

 E-coli: gây bệnh bị tiêu chảy, nôn
mửa,…
 Salmonella gây bệnh thương hàn.
 V.cholerae gây bệnh tả.
 Shigella gây bệnh lỵ

Vi khuẩn có hại

III. PHÒNG BỆNH DO VIRUS,
VI KHUẨN GÂY NÊN
1. PHÒNG BỆNH

 Hơn 70% các loại bệnh ở người do virus và vi khuẩn
và là bệnh truyền nhiễm.
 Theo em, làm cách nào để phòng chống, ngăn ngừa
bệnh do virus, vi khuẩn gây ra ở người?

Đeo khẩu trang khi ra ngoài

Tập thể dục rèn luyện sức khỏe

Ăn uống đủ chất dinh dưỡng

Không tiếp xúc với
Người bị nhiễm virus

Rửa tay bằng xà phòng

Bổ sung thêm vitamin C cho cơ
thể để nâng cao sức đề kháng



Cách phòng chống vi khuẩn, virus:
-Đeo khẩu trang khi ra ngoài
-Tập thể dục rèn luyện sức khỏe
-Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
-Không tiếp xúc với người bị nhiễm virus
-Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng
-Bổ sung thêm vitamin C cho cơ thể để nâng cao sức đề
kháng….

Mở rộng

 Chủng virus Corona được xác định trong một
cuộc điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn
chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh
Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Virus Corona mới gây viêm phổi cấp. Người mắc
bệnh viêm phổi do loại virus này gây ra có các
biểu hiện như ho, sốt và khó thở. Trong các
trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân còn suy yếu
nội tạng.
 Em hãy nêu một số biện pháp phòng chống
bệnh do virus Corona gây nên.

THẢO LUẬN
VÀ TRẢ LỜI
CÂU HỎI

Em hãy nêu một số biện pháp mà gia đình
và địa phương em đã thực hiện để phòng
chống các bệnh lây nhiễm do virus, vi
khuẩn gây nên cho cây trồng và vật nuôi.
▸ Cây trồng: phun thuốc, tạo giống cây
sạch bệnh,…
▸ Vật nuôi: cọ rửa chuồng, trại sạch sẽ;
tiêm phòng bệnh dại,….


+Với vật nuối và cây trồng cần:
-Tạo giống sinh vật kháng bệnh.
-Vệ sinh môi trường sạch sẽ.
-Phun thuốc khử khuẩn.
-Tiêm phòng vacxin cho động vật….