Thứ sáu, ngày 27 tháng 10 năm 2023
Tiếng việt
Bài 8C: Cảnh vật quê hương ( tiết 1 )

Mục tiêu
Phân biệt được nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
nhiều nghĩa trong câu văn.
Đặt câu để phân biệt được nghĩa của các từ
nhiều nghĩa là tính từ.

Từ nhiều nghĩa là từ có
một nghĩa gốc và một hay
một số nghĩa chuyển

Thế nào là từ
nhiều nghĩa?

Các nghĩa của từ nhiều
nghĩa bao giờ cũng có
mối liên hệ với nhau.

Hoạt động thực hành
1. Chơi trò chơi Truyền điện: Tìm
nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ
nhiều nghĩa.

Cách chơi
Bạn quản trò A nêu một từ nhiều nghĩa và chỉ định
bạn B đặt ít nhất 2 câu với từ đó để thể hiện nghĩa
gốc và nghĩa chuyển của từ.
Sau khi bạn B hoàn thành yêu cầu của bạn A đưa ra,
được quyền nêu một từ nhiều nghĩa khác và mời bạn
C tiếp tục thực hiện ….

2. Tìm ở cột B lời giải nghĩa thích hợp cho từ xuân
trong mỗi câu ở cột A và viết kết quả vào vở:

- Mùa xuân (1) là Tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân (2).
- Ông Đỗ Phủ là người làm thơ nổi tiếng ở Trung Quốc đời nhà
Đường, có câu rằng “Nhân sinh thất thập cổ lai hi”, nghĩa là “ Người
thọ 70, xưa nay hiếm.” (…) Khi người ta đã ngoài 70 xuân (3), thì
tuổi tác càng cao, sức khỏe càng thấp.
.

* xuân (1) : Một mùa trong năm (mùa xuân).
* xuân (2) : Trẻ trung, tươi đẹp.
* xuân (3) : Tuổi (năm).

3. Xác định nghĩa gốc và nghĩa chuyển của mỗi từ dưới đây
và đánh dấu kết quả vào bảng:
Từ
Cao

Nặng

Nghĩa
Có chiều cao lớn hơn mức bình thường
Có số lượng hoặc chất lượng hơn hẳn mức bình
thường.
Có trọng lượng lớn hơn mức bình thường
Ở mức độ cao hơn, trầm trọng hơn mức bình thường.
Có vị như vị của đường, mật

Ngọt

Lời nói (nhẹ nhàng), dễ nghe.
(Âm thanh) nghe êm tai

Xác định
Nghĩa gốc

Nghĩa chuyển

Từ

Nghĩa
Có chiều cao lớn hơn mức bình thường

Cao

Xác định
Nghĩa gốc

x

Có số lượng hoặc chất lượng hơn hẳn mức bình
thường.
Có trọng lượng lớn hơn mức bình thường

Nghĩa chuyển

x
x

Nặng
Ở mức độ cao hơn, trầm trọng hơn mức bình thường.
Có vị như vị của đường, mật
Ngọt

x
x

Lời nói (nhẹ nhàng), dễ nghe.

x

(Âm thanh) nghe êm tai

x

4. Đặt câu để phân biệt các
nghĩa của một trong những
từ nói trên.

Hoạt động củng cố
kiến thức

1. Từ ( nhạt ) nào trong các cụm từ sau đây mang
nghĩa gốc?

A

Áo nhạt màu

B

Lời nói nhạt

C

Canh nấu nhạt

2, Cặp từ nào sau đây là từ nhiều nghĩa?

A

mùa đông – đông như kiến

B

lúa chín – suy nghĩ cho chín

C

rung động – xao xuyến

CHÚC CÁC EM:
CHĂM NGOAN, HỌC TỐT!

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

5. Dưới đây là hai cách mở bài của bài văn Tả con đường quen thuộc từ nhà em tới
trường.
Đoạn nào mở bài theo kiểu trực tiếp, đoạn nào mở bài theo kiểu gián tiếp? Cách viết
mỗi kiểu mở bài như thế nào?
a) Từ nhà em đến trường có thể đi theo nhiều ngả đường. Nhưng con đường mà em
thích đi hơn cả là đường Nguyễn Trường Tộ.
b) Tuổi thơ của em có biết bao kỉ niệm gắn với những cảnh vật của quê hương. Đây là
dòng sông nhỏ đầy ắp tiếng cười của bọn trẻ chúng em mỗi buổi chiều hè. Kia là triền đê
rộn rã tiếng hát của thanh niên nam nữ những đêm sáng trăng. Nhưng gần gũi, thân thiết
nhất với em vẫn là con đường từ nhà đến trường - con đường em gắn bó suốt những năm
tháng học trò.
 Mở bài theo kiểu trực tiếp: Giới thiệu ngay đối tượng được tả.
 Mở bài theo kiểu gián tiếp: Nói chuyện khác để dẫn vào đối tượng định tả.

a)Từ nhà em đến trường có thể đi theo nhiều ngả đường. Nhưng con đường mà em
thích đi hơn cả là đường Nguyễn Trường Tộ.”
Đoạn (a) là mở bài theo kiểu trực tiếp vì đoạn văn giới thiệu ngay con đường định tả là
đường Nguyễn Trường Tộ.
b) Tuổi thơ của em có biết bao kỉ niệm gắn với những cảnh vật của quê hương. Đây
là dòng sông nhỏ đầy ắp tiếng cười của bọn trẻ chúng em mỗi buổi chiều hè. Kia là triền
đê rộn rã tiếng hát của thanh niên nam nữ những đêm sáng trăng. Nhưng gần gũi, thân
thiết nhất với em vẫn là con đường từ nhà đến trường - con đường đẹp đẽ suốt những
năm tháng học trò của em.
Đoạn (b) mở bài theo kiểu gián tiếp vì nói đến những kỉ niệm tuổi thơ với những cảnh
vật quê hương như: dòng sông, triền đê … rồi mới giới thiệu con đường định tả.

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

6. Dưới đây là hai cách kết bài của bài văn Tả con đường quen thuộc từ nhà em tới
trường. Hãy cho biết điểm giống nhau và khác nhau giữa đoạn kết bài không mở rộng
(a) và đoạn kết bài mở rộng (b).
a) Con đường từ nhà em đến trường có lẽ không khác nhiều lắm những con đường trong
thành phố, nhưng nó thật thân thiết với em.
b) Em rất yêu quý con đường từ nhà đến trường. Sáng nào đi học, em cũng thấy con đường
rất sạch sẽ. Em biết đấy là nhờ công quét dọn ngày đêm của các cô bác công nhân vệ sinh.
Em và các bạn bảo nhau không xả rác bừa bãi để con đường luôn sạch, đẹp.
 Kết bài không mở rộng: Cho biết kết cục, không bình luận thêm.
 Kết bài mở rộng: Sau khi cho biết kết cục, có lời bình luận thêm.

a) Con đường từ nhà em đến trường có lẽ không khác nhiều lắm những con đường trong
thành phố, nhưng nó thật thân thiết với em.
b) Em rất yêu quý con đường từ nhà đến trường. Sáng nào đi học, em cũng thấy con đường
rất sạch sẽ. Em biết đấy là nhờ công quét dọn ngày đêm của các cô bác công nhân vệ sinh.
Em và các bạn bảo nhau không xả rác bừa bãi để con đường luôn sạch, đẹp.
Giống nhau:

Đều nói về tình cảm yêu quý, gắn bó thân thiết của bạn học sinh
đối với con đường.

Khác nhau:
Kết bài không mở rộng:

Khẳng định con đường rất thân
thiết với bạn học sinh.

Kết bài mở rộng:
Vừa nói về tình cảm yêu quý con đường, vừa ca ngợi công
ơn của các cô bác công nhân vệ sinh đã giữ sạch con đường,
đồng thời có ý thức giữ cho con đường luôn sạch đẹp.

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

7. Viết một đoạn mở bài kiểu gián tiếp và một đoạn kể bài kiểu mở rộng cho bài văn tả
cảnh đẹp ở địa phương em.

Mở bài gián tiếp:
- Nói về kỉ niệm tuổi thơ,về cảnh vật hoặc nói về cảnh đẹp của đất nước.
- Giới thiệu cảnh thiên nhiên ở địa phương.
Kết bài mở rộng:
- Nói lên tình cảm với cảnh được tả.
- Liên hệ thực tế: những việc cần làm để giữ gìn, làm sạch đẹp thêm cho cảnh thiên nhiên ở
địa phương em.

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

7. Viết một đoạn mở bài kiểu gián tiếp và một đoạn kể bài kiểu mở rộng cho bài văn tả
cảnh đẹp ở địa phương em.
Tả con sông quê em

1) Mở bài kiểu gián tiếp
Thời thơ ấu của tôi gắn liền với nhiều kỉ niệm. Con đường thơ mộng ngày hai buổi
đưa tôi đến trường. Bãi cỏ ven làng, nơi tôi cùng các bạn nô đùa. Nhưng thân thiết nhất
với tôi vẫn là con sông quê đã tắm mát những năm tháng tuổi thơ của tôi.
2) Kết bài kiểu mở rộng
Ôi dòng sông! Dòng sông của quê hương, của đất nước. Sông làm cho phong cảnh
hữu tình. Sông ôm ấp làng quê. Sông làm xanh bãi mía, nương dâu. Sông gắn bó với cả
thời thơ ấu của tôi. Tôi yêu tha thiết con sông, yêu bằng tình yêu muôn thuở, tình yêu quê
hương.

HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH

7. Viết một đoạn mở bài kiểu gián tiếp và một đoạn kể bài kiểu mở rộng cho bài văn tả
cảnh đẹp ở địa phương em.
Tả một ngày mới trên quê hương em

1) Mở bài gián tiếp
Em đã từng đi nhiều nơi, ngắm nhiều cảnh vật. Đó là cảnh hừng đông trên mặt biển,
cảnh bình minh nhộn nhịp nơi phố phường. Nhưng với em không nơi đâu đẹp và thanh
bình bằng cảnh một ngày mới trên quê hương em
2) Kết bài mở rộng
Cảnh bắt đầu một ngày mới trên quê hương em là thế đó. Nó pha giữa cái thanh bình
của chốn làng quê với cái nhộn nhịp, ồn ào của vòng quay cuộc sống. Nó để lại trong em
một tình yêu vô bờ với quê hương.