CHỦ ĐỀ PHÊ PHÁN THÓI TẦM
THƯỜNG DUNG TỤC TRONG
TRUYỆN NGẮN CỦA
A. P. SEKHOV

A. P. Sekhov được mệnh danh là
một trong những đại biểu cuối
cùng của chủ nghĩa Hiện thực tiến
bộ. Ông được xem là một trong 3
cây bút truyện ngắn bậc thầy thế
giới. Nghệ thật truyện ngắn của
ông đạt đến đỉnh cao ít có người
sánh kịp.

1. Cuộc đời và sự nghiệp
•

A. P. Sekhov sinh năm 1860 tại
Taganrôc - miền Nam nước Nga.
Thế giới con người và sinh hoạt ở
tỉnh lẻ này đã có mặt sinh động
trong truyện và kịch của Sekhov.

•

Là nhà văn thuộc tầng lớp bình
dân. Xuất thân trong một gia đình
nông nô, con một người làm công
cho hiệu buôn.

•

Giàu ý chí, ý thức về nhân phẩm, căm thù lối sống nô lệ. Ông có một
tuổi thơ rất khó khăn, 16 tuổi gia đình chuyển lên Maskova vì buôn
bán khó khăn, ông phải ở lại Taganrôc một mình, vừa đi làm vừa đi
học để kiếm sống và nuôi cả gia đình. Sekhov vươn lên từ môi trường
đó, luôn hướng tới vẻ đẹp chân chính, đề cao giá trị lao động nghệ
thuật, chính con người này sẽ trở thành một nhà văn giữ vững ngọn
cờ chủ nghĩa Hiện thực.

•

Sekhov nhà văn thì xuất hiện từ những năm 1876 - 1877. Ông vừa
làm bác sĩ vừa viết văn. Chính điều này giúp cho lối viết của ông
chính xác, khoa học, có một khả năng nắm bắt tâm lí, giải phẫu tâm lí
nhân vật sâu sắc, hơn nữa giúp ông có điều kiện tiếp xúc với đủ loại
người trong xã hội.

•

Trong những tác phẩm của mình, ông đã lí giải những hình tượng mà
ông thấy, đồng thời nêu lên tất cả những sự tầm thường, dung tục của
xã hội Nga, biến chúng thành những tiếng cười ra nước mắt.

•

Sekhov đã dựng nên toàn bộ xã hội Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX:
+ Là một xã hội trì tuệ có những con người vô cùng bảo thủ.
+ Xã hội tài năng không được đánh giá, không tình cảm, chỉ có những
kẻ coi quyền hành và tiền bạc là những thứ đại diện cho xã hội, cho
chân lí.
+ Xuất hiện những căn bệnh xã hội.
+ Bản thân con người không tự ý thức được nhân phẩm của mình.

2. Chủ đề phê phán thói tầm thường dung tục

Sekhov vẫn tiếp tục chủ đề truyền thống, đó là: tố cáo xã hội
Nga đương thời nhưng ở góc độ khái quát hoá nó giống như
một nhà tù. Tiêu biểu là truyện ngắn “Phòng số 6”, ẩn dụ về môi
trường tù túng, kinh hoàng của một nước Nga trì trệ. (Lenin khi
đọc xong truyện này lúc còn trẻ “bỗng cảm thấy thật ghê rợn,
không thể ngồi lại trong phòng mình nữa mà phải đứng dậy
bước ra ngoài”)

 Phê phán thói tầm thường dung tục: Trở thành bệnh dịch
không sao phá bỏ được. Tất cả những cái gì dung tục mà lợi ích
xã hội đặt lên trên hết, đó là anh có làm ra tiền hay không?. Còn
những thứ mà gọi là ý thức thẩm mĩ, đạo đức…bị vứt bỏ hết.
Trước hết Sekhov lên án lối sống nô lệ, đó là loại nhân vật bị
nhiễm lối sống nô lệ, hoặc biến mình thành nô lệ. Tiêu biểu truyện:
“Cái chết của một viên chức”, “Anh béo anh gầy”.

Truyện ngắn "Cái chết của một viên chức"
Treviacov chỉ là một viên quản trị hành chính bình thường, là một viên chức
nhà nước.
Chỉ vì một lần lỡ hắt hơi lên đầu một vị

tướng, mà sợ sệt đến mức xin lỗi đi xin
lỗi lại, sợ đến mức lăn ra chết đã cho
thấy rõ nhất tính cách “con người nhỏ bé”
của Treviacov, vì quá nhỏ bé, vì quá yếu
ớt nên run sợ trước những con người
quyền lực, thậm chí là run sợ một cách
thái quá, đến mức tự giết chết bản thân.

Truyện ngắn "Anh béo anh gầy"
•

Truyện lấy bối cảnh tại một sân ga, khi anh béo và anh gầy là hai người bạn
cũ gặp nhau. Tiếp đến là đến tiểu cảnh hai người bạn lâu ngày gặp lại hỏi
han nhau về cuộc sống, về công việc bằng những cặp lời thoại hỏi đáp
nhau qua lại. Cuối cùng, họ được xây dựng trong một tiểu cảnh ngại ngùng
khi anh gầy nhận ra vai vế trong công việc không bằng anh béo.

•

Điều đó còn được thể hiện qua việc đầu thì anh gầy vui vẻ, niềm nở với
người bạn cũ, khi biết được anh béo là viên chức bậc ba, anh lại tỏ thái độ
khúm lúm trước quyền lực, tâm lý nô lệ. Không khí khi mới gặp lại thì sôi
nổi, lúc chia tay lại trùng xuống, nó tựa như nốt trầm đề nhà văn đánh thức
con người. Ông mong muốn "gột sạch dòng máu nô lệ đang chảy trong
huyết mạch người Nga".

Mỗi tác phẩm của Sekhov làm cho người đọc ghê tởm cuộc
sống dùng tục, nhơ nhớp, cuộc sống mòn mỏi, han rỉ, đầy lo âu
sợ sệt khiến con người không còn giữ được nhân phẩm và
thoái hóa, biến chất. Cuộc sống ấy quen thuộc quá đỗi như
không khí vẫn thở hằng ngày mà không nhận ra, bình thường
khiến chẳng ai băn khoăn thắc mắc, bạn bè như vậy, hàng xóm
như vậy như "anh gầy" nịnh "anh béo", ông viên chức sợ cấp
trên mà chết chỉ vì một cái hắt hơi vô tình.

Chống kiểu người mang bao: Truyện ngắn tiêu biểu: "Người trong bao"
Nhân vật Bê-li-cốp
Ngoại hình
 Cặp kính râm che cái mặt tái nhợt nhạt, nhỏ bé, choắt lại như mặt chồn
 Giày cao su, áo bành tô bẻ cổ cao, cầm ô, lỗ tai nhét bông ngay khi trời đẹp
Cách sống
 Tất cả các vận dụng đều cho vào
bao
 Đóng kín cửa, kéo chăn trùm kín
trong không khí nóng bức
 Ghê sợ hiện tại nhưng lại tôn
sùng quá khứ: say mê tiếng Hi Lạp
cổ
 Giấu tất cả ý nghĩ của bản thân ,
luôn lo sợ cấp trên , ứng xử lập dị
với tình yêu

 Khát vọng thu mình trong một cái bao, ghê sợ hiện tại, quay về quá khứ:
cô độc, sợ hãi tất cả
Tự hài lòng với lối sống cổ lỗ , kì quái của bản thân , không nhận ra thái
độ ghê sợ,khinh bỉ, chế giễu của mọi người với mình .Kiểu “người trong
bao” hèn nhát, máy móc, cổ lỗ, “có lối sống trong bao”, “tính cách trong
bao”.
2. Thái độ của mọi người đối với Bê-li-cốp
 Sợ hãi, né tránh, khinh ghét, nói thẳng ra mặt, thậm chí to tiếng gây gổ,
xô ngã
Bê-li-cốp nhưng cuối cùng họ đều bị tính cách ấy, lối sống ấy làm cho sợ
hãi, đầu độc họ suốt 15 năm trời.
Tác giả phê phán, lên án mạnh mẽ kiểu người trong bao, lối sống trong
bao và tác hại của nó đối với hiện tại và tương lai của nước Nga đồng thời
bức thiết cảnh báo và kêu gọi mọi người cần phải thay đổi cuộc sống, cách
sống, không thể sống tầm thướng, vô vị như thế mãi.

Sekhov cho mọi người thấy cái không bình thường trong cái tưởng như
bình thường khi bạo lực đang chà đạp lên người dân lương thiện, khi người
này phải nịnh nọt người kia, khi xã hội như mớ chỉ rối, mọi người đang quay
cuồng với chức tước, danh vọng tiền tài, giằng co về nhiều ngả, kẻ thì hống
hách quát nạt như lão quản prisubeep, kẻ thì khom lưng đổi giọng như cảnh
sát viên (con kì nhông), kẻ thì sợ hãi chui vào bao và bắt mọi người chui
vào bao như giáo sư trung học Belicop, kẻ thì thõa mãn hả hê với mảnh
vườn, mấy khóc phúc bồn tử rồi lên mặt dạy đời mà quên cả quá khứ, cả
gốc gác của mình, kẻ thì cứ tụt mãi xuống vũng lầy trưởng giả như bác sĩ
Lonut, biến đổi kì cục dến khó nhận ra.

 Phê phán sự bạc nhược, bất lực của giới
tri thức, các nhà tri thức bị một kẻ càn rỡ
nhưng lại nhiều tiền lắm của xúc phạm, đùa
bỡn,...

Sekhov bền bỉ "vắt kiệt" dòng máu nô lệ, khuyến khích con
người dứt ra khỏi cuộc sống tùn mủn trống rỗng để đấu
tranh cho nhân phẩm, cho tình yêu, hạnh phúc chân chính.
Sekhov không khoan nhượng, ông phê phán mà buồn rầu
xót thương, tiếc cho con người, ông tha thiết mong con
người mơ ước, hi vọng đấu tranh.

Đọc truyện Sekhov mới cảm thấy rõ ràng, trọn vẹn về
Nước Nga ngày ấy, nước Nga cũ ngột ngạt không sao chịu
đựng nổi. Quả đúng như một nhân vật đã nói và nhiều
nhân vật đã bằng cách này hay cách khác đồng tình nhắc
lại cái cảm giác chung nhức nhối không lúc nào yên là
không thể sống như thế này mãi được, không thể tiếp tục
cuộc sống cũ được nữa, phải thay đổi cuộc sống càng sớm
càng hay.

Đúng như Gorki nhận xét, mỗi tác phẩm của Sekhov
góp thêm một âm thanh mới lạc quan, yêu đời, thúc giục
người ta thực hiện ước mơ, hoài bão của mình. Khi con
người biết ước mơ, dám ước mơ, khi con người nghĩ về
một xã hội tường lai tràn đầy ánh sáng, thiết tha biến
ước mơ thành sự thật thì con người dám vượt lên mọi
khó khăn mà đi tới đích.

Thank You!