Hãy phân tích nét đặc sắc về nghệ thuật
thể loại truyện ngắn của N.V. Gogol, cho
ví dụ minh họa ?

I
Giới thiệu về
tác giả
N.V. Gogol

Nội dung

IV
Cái thật và cái
ảo nơi N.V.
Gogol

II
Tiếng cười
N.V. Gogol

III
Cái thật và
cái ảo nơi
N.V. Gogol

I. Giới thiệu về tác giả Gogol Nikolai
Vassilievich

N.V. Gogol

Nhà văn Nga N.V. Gogol (1809-1852) có một
số phận khác thường, vừa ngời sáng vinh
quang không thể dập tắt, vừa chứa chất
nhiều uẩn khúc khó giải toả.
Hai mươi hai tuổi đời, bằng tập truyện văn
xuôi đầu tay Xẩm tối trong xóm gần Dikanka,
Gogol đã làm cho cả thế giới văn chương Nga
để ý đến ông, nhìn thấy ở ông một tài năng
đầy hứa hẹn.

Khác với thơ ca, văn xuôi nghệ thuật Nga cho đến đầu
những năm 30 của thế kỷ XIX vẫn còn ở thời kỳ ấu thơ
kéo dài, và bên cạnh nhiều quyển truyện nghiêm trang
nhưng nhạt nhẽo, bắt chước văn xuôi lãng mạn Tây Âu,
dăm ba tiểu thuyết phiêu lưu - bợm nghịch ăn khách của
mấy cây bút làm báo, biết chiều thị hiếu dễ dãi của công
chúng kém văn hóa chỉ làm nghiêm trọng thêm tình hình.

Công lao to lớn của Gogol trước văn học Nga, được công
luận lập tức thừa nhận, chính là ở chỗ chỉ trong vòng 4-5
năm, bằng những kiệt tác của mình ông đã làm thay đổi hẳn
cục diện, đã nâng văn xuôi Nga lên một trình độ nghệ thuật
mới, cao chưa từng thấy, truyền cho nó một xung lực phát
triển mạnh mẽ và liên tục

II. Tiếng cười N.V. Gogol

Mặc dù Gogol đã để lại hơn một tác phẩm hoàn toàn vắng tiếng
cười, trong đó có những truyện kinh dị khiến người đọc sởn gáy,
trong ý thức của độc giả ở mọi nước, ông trước hết vẫn là tác giả
của những truyện cười và hài kịch không thể nào quên, là thiên tài
của cái hài.
Cái hài, hay là tiếng cười của Gogol, như nhiều người nhận định,
thuộc về những hiện tượng kỳ bí của văn học thế giới. Cái duyên
ngời ngời rất cá biệt của nó đã hơn một thế kỷ rưỡi luôn luôn
tuột khỏi mọi định nghĩa, giới thuyết, phá vỡ khuôn khổ mọi lý
thuyết về cái hài được xây dựng trong lý luận văn học và mỹ
học.

Tài nghệ trào tiếu của Gogol được nhận biết rất sớm,
những người đồng nghiệp cũng sớm đặt tên ông ngang
hàng với những cây bút hoạt kê nổi tiếng nhất TG
Ngay ở trong truyện vừa đầu tiên - Những điền chủ thời
xưa - mở đầu tập truyện thứ hai của Gogol ta đã nghe rõ
tiếng cười đã đổi khác về cơ bản ấy, nó sẽ nhanh chóng
định hình và trở thành điển hình cho Gogol. Ta hãy dừng
lại một lát ở truyện này.

Và ngay tình yêu - tình yêu
thủy chung trọn đời hiếm có,
đối tượng của bao nhiêu
huyền thoại thơ ca - hóa ra
cũng chịu sự chi phối của đời
sống thực vật ấy, nó chỉ biết
thể hiện mình bằng sự chăm
sóc vật chất, nó biến thành
một thói quen thường nhật có
quyền lực đối với con người
hơn mọi đam mê mãnh liệt,
nhưng qua đi.

Đối tượng của tiếng cười
.
Gogol trong truyện Những
điền chủ kiểu xưa là chính
cuộc sống và tình yêu không
có ánh sáng tinh thần, cái hài
mà ngòi bút ông làm nổi bật
là cái hài của sự thiếu vắng
tinh thần ở một hiện tượng lẽ
ra phải giàu chất tinh thần
nhất trong đời sống con
người - tình yêu.

Cái hài bộc lộ qua những tính nết rất lạ đời, qua
những hành ngôn và hành vi kỳ quặc, không đúng
chỗ đúng lúc của những nhân vật ấy thường thực
hiện chức năng tự vệ, giống như áo giáp che chắn
cho cái tính người thực thụ đã không còn chỗ đứng
trong nhân quần.

Tiếng cười bề ngoài diễu cợt của các tác giả nói trên thực
ra che chở, bênh vực, tôn vinh các nhân vật của họ. Tiếng
cười như thế, ta không phải không nghe thấy trong thiên
truyện “điền viên” của Gogol. Cặp “điền chủ kiểu xưa”
của ông rõ ràng không chỉ yêu nhau thắm thiết, mà còn
đôn hậu, hiếu khách, không hại ai bao giờ. Song âm điệu
trìu mến trong tiếng cười của tác giả Những điền chủ kiểu
xưa rõ ràng hòa lẫn với một điệu thức khác - buồn sầu chê
trách sự tha hóa, sự biến chất của nhân tính ở ngay những
biểu hiện đáng quý nhất của nó.

Ta thấy rõ điều này qua một trong những thiên tự
sự trào lộng nhất của Gogol - Truyện ông Ivan
Ivanovich xích mích với ông Ivan Nikiforovich.
Thủ pháp hài ngự trị ở đây là nói mỉa - cái mỉa
muôn đời khen để chê, tâng bốc để hạ nhục,
khoác áo trang nghiêm cho cái nực cười, tạo vẻ
khả ái khả kính cho cái đáng ghét đáng khinh.

Để lột trần bản chất đáng khinh ghét của hai con
người thuộc giới thượng lưu huyện lẻ, cuộc sống
rỗng tuếch của họ, tình bạn cũng như mối thù vô
nghĩa như nhau giữa họ, tác giả - người kể chuyện
đeo lên mình mặt nạ của một cư dân phố huyện còn
dung tục, xuẩn ngốc hơn hai “đại nhân” ấy và vì thế
thán phục mọi lời nói, việc làm của họ.
. Trong nhãn thức của tác giả truyện, cái phi lý, cái vô
nghĩa của cuộc sống đương được quan sát không
vượt quá khuôn khổ của nó, không biến thành cái
phi lý, cái vô nghĩa không thể khắc phục của sinh tồn
nói chung.

Đây dĩ nhiên không phải là tiếng cười giải trí,
“mua vui” đơn thuần, mặc dù hầu hết truyện và
kịch của Gogol đều khiến người đọc hay người
xem phải ôm bụng cười, phá lên cười, về phương
diện ấy chúng chứng minh rất tốt cho tác dụng giải
trí, “mua vui” phải có ở mọi nghệ thuật đích thực.

Tiếng cười sảng khoái, lạc quan yêu đời, gắn
liền với cảm giác về sự tràn trề sức sống trong
con người và thiên nhiên, chỉ có mặt ở một vài
sáng tác của Gogol mà chúng tôi sẽ nói đến
sau. Tiếng cười Gogol, như nó vang lên trong
ba tác phẩm vừa phân tích, khó gọi là hồn hậu,
độ lượng và bao dung, sưởi ấm lòng người và
nâng đỡ tinh thần con người

III. Hình tượng con người nơi Gogol
Thế nhưng chỉ cần bằng con mắt không định kiến so sánh,
thí dụ truyện Nhật ký người điên đã dẫn, viết năm 1834,
với truyện Chiếc áo khoác nổi tiếng toàn cầu, in năm
1842 - năm cuối cùng của thời kỳ sáng tác tích cực của
Gogol - là ta thấy ngay sự thống nhất sống động và phức
hợp của các nguyên tắc mô tả con người nơi Gogol chúng được ấn định bằng bản chất tài năng, bằng nhãn
thức của nhà văn về con người và thế giới.

Nhân vật truyện Chiếc áo khoác, nhân vật Nhật ký người điên, là
hai anh em sinh đôi, hai kẻ song trùng, không chỉ bởi vì chúng
có một thân phận xã hội giống hệt nhau mà quan trọng hơn
nhiều, vì cả hai đều là đối tượng của sự mô tả trào tiếu lạnh sắc
nơi tác giả. Điển tích tôn giáo cổ đem lại cho hình tượng nhân
vật của Gogol một phối cảnh văn hóa - lịch sử nữa. Akaki
Akakievich, như ta nhớ, là nhân viên ký lục làm việc suốt đời ở
một trong trăm ngàn công sở của đế chế Nga khổng lồ. Nghề
kiếm sống của y là nghề rất cổ xưa mà ngày xưa nó rất được
kính trọng.

Còn có gì chết cứng hơn Akaki Akakievich ở
những trang đầu truyện, người viết truyện dù
muốn đến đâu cũng không thể “nhập hồn”
mình vào nhân vật chết mà chỉ có thể bằng con
mắt bên ngoài lạnh lùng quan sát và ghi lại
những động thái của nó - y như cái ống kính
máy quay phim ghi chụp những động tác của
con rối.

Nhưng Gogol vẫn không phải là Kafka, trong thế giới
của ông có chỗ cho cả tiếng cười đôn hậu, ấm áp mà ta
không thể tìm được ở Kafka. Cái khiến cho mọi độc giả
mẫn cảm phải kinh ngạc khi đọc Chiếc áo khoác chính
là năng lực của người viết đã làm sống lại một cách tự
nhiên một “linh hồn chết”, đã biến hóa không khiên
cưỡng một hình biếm họa cứng nhắc thành một chân
dung sống động có chiều sâu tâm lý.

IV. Cái thật và cái ảo nơi N.V. Gogol
Những người chỉ cổ súy cho một chủ nghĩa hiện thực
“giống như thật” và những người chỉ tìm trong nghệ
thuật cái kỳ ảo, cái không có trong đời thật dù có tranh
chấp đến đâu đi nữa cũng không ai độc chiếm được
Gogol, bởi lẽ sáng tác của ông cho thấy một sự liên
kết không rời, sự nắm chặt tay nhau giữa cái thật và
cái ảo

t
ấ
h
c
t
ậ
v
i
ạ
t
n
ồ
t
ự
s
g
n
o
l
o
r
t
g
t
n
ậ
ữ
h
h
t
n
t
(
ấ
r
o
i
ả
á
i
c
á
,
c
t
ậ
n
h
ò
t
c
i
m
á
,
ẫ
c
o
g
ả
n
y
a
ư
y
g
h
u
n
s
h
,
l
,
n
o
u
à
ể
g
h
i
t
o
h
a
G
ó
m
ở
ì
h
t
g
i
ỡ
g
h
g
n
k
n
à
ó
c
g
Nhưn
c
à
n
c
v
à
ợ
c
,
t
ư
ậ
c
đ
h
ọ
t
ó
đ
a
m
i
ó
ờ
h
ờ
ư
s
i
g
ạ
à
l
n
v
)
,
i
l
n
ớ
o
ạ
i
có thể
g
h
g
o
g
ế
G
n
h
t
ẳ
i
h
ề
ơ
c
v
n
c
ó
o
ứ
đ
ả
m
a
u
t
q
ậ
ở
h
t
m
s ợ q uá
a
é
ó
h
h
t
ậ
n
ế
m
i
b
í
b
g
g
n
n
ữ
ữ
h
n
c
về nh
ớ
ư
r
t
t
ố
s
g
n
ử
s
h
ngàng
c
á
s
g
n
a
r
t
.
i
i
ơ
ờ
ư
ư
g
m
n
a
n
b
n
co
ă
y
ầ
v
đ
m
g
ẩ
n
h
ô
p
h
c
k
á
t
t
m
ạ
ế
i
o
l
h
t
c
ộ
,
h
l
m
n
o
ì
g
h
r
t
o
n
i
G
s
g
n
y
a
ô
ả
ủ
c
n
c
 
i
a
m
ũ
ữ
à
n
l
m
ã
i
n
đ
á
ơ
h
C
ì
X
 
v
n
u
X
i
ệ
ề
i
ở
y
ỷ
h
b
u
k
r
n
,
ế
T
c
h
n
ợ
t
ò
ư
g
c
đ
n
t
à
o
ế
r
v
t
h
,
ể
g
m
h
t
n
ế
ờ
đ
n
ư
ó
ể
h
h
y
t
k
u
ổ
h
ờ
h
c
i
k
g
à
y
v
â
b
g
,
n
.
h
ỏ
g
n
h
ì
n
p
b
ế
i
t
ê
ô
h
ứ
m
p
h
t
,
ệ
u
u
h
ứ
ề
g
i
c
n
h
n
n
ê
i
g
h
n
g
ằ
n
b
o
à
ả
v
h
c
k
ớ
n
ư
ê
n
y
u
u
ề
h
i
c
h
n
ở
n
ệ
i
h
t
ấ
u
x
g
n
ú
h
c

Tác giả thừa nhận nó vô lý từ đầu đến cuối, không thể tin
được và tuyệt không có ích lợi gì cho “nước nhà”, nhưng
ngay sau đó lại nói: “Song le, mặc dù tất cả những điều
đó...nếu thiên hạ để tâm suy nghĩ thì trong tất cả những
truyện ấy,vẫn có một cái gì đấy.Mặc ai muốn nói gì thì nói,
những sự kiện như vậy vẫn cứ xảy ra trên thế gian; cố
nhiên là hiếm, nhưng dẫu sao vẫn cứ xảy ra”.

Gogol đã tạo dựng hai biểu trưng về bản tính xác
thịt và bản tính tinh thần của con người, hai bản tính ấy
trong sáng tác của nhà văn này luôn luôn ở trong trạng
thái đối kháng, với thế tấn công, lấn át của bản tính thứ
nhất và thế thủ lép vế của bản tính thứ hai.

Thank You