Văn bản 2

GIÓ LẠNH ĐẦU MÙA
(Thạch Lam)

-Kể về một sự giúp đỡ, chia sẻ mà em đã từng dành cho ai đó hoặc
từng đón nhận.
-Đọc nhan đề “Gió lạnh đầu mùa”, em dự đoán nhà văn sẽ kể câu
chuyện gì?

I. ĐỌC – HIỂU CHUNG
1.Đọc
- Đọc diễn cảm, chú ý giọng của các nhân vật.
-Phân vai: Người kể chuyện, Sơn, chị Lan, mẹ Sơn, mẹ Hiên, vú già,
Hiên.

2.Tác giả và tác phẩm
a.Tác giả: (SGK)
Thạch Lam

b.Tác phẩm:
“Gió lạnh đầu mùa” là một trong những truyện ngắn xuất sắc viết
về đề tài trẻ em của Thạch Lam.
-Thể loại:
Truyện ngắn.
-Phương thức biểu đạt chính:
Tự sự
-Ngôi kể:
Ngôi thứ ba.

-Bố cục:
Phần 1: Từ đầu đến: “mẹ hơi rơm rớm nước mắt ”: Cảm xúc của
Sơn về thiên nhiên, cảnh vật vào buổi sáng khi gió lạnh tràn về.
Phần 2: Tiếp theo đến “ấm áp, vui vui”: Thái độ, cảm xúc của chị
em Sơn với các bạn nhỏ, và quyết định của chị em Sơn.
 Phần 3 (còn lại): Hành động và cách cư xử của những người mẹ
trước việc làm của các con.

-Trình tự sự việc:
+ Mở đầu: Trời trở lạnh và Sơn đang được mẹ chăm sóc.
+ Diễn biến: Sơn cùng chị đi chơi. Sơn thấy Hiên co ro vì lạnh, cô
bé không có áo ấm. Sơn nói chị về nhà lấy áo cũ cho Hiên. Hai chị
em Sơn sau đó sợ mẹ mắng vì tự ý mang áo cho Hiên nên đi tìm
Hiên đòi lại áo.
+ Kết thúc: Hai chị em Sơn được mẹ âu yếm ôm vào lòng vì đã làm
được việc tốt.
- Các sự việc được sắp xếp theo trình tự thời gian

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Nhân vật Sơn.
a.Cảm xúc của Sơn vào buổi sáng chớm đông.
* Cảnh vật thiên nhiên:
? Qua các tiết miêu tả cảnh thiên nhiên, Sơn cảm nhận được điều gì?
- Vừa mới ngày hôm qua giời hãy còn nắng ấm và hanh… Thế mà
qua một đêm mưa rào, trời bỗng đổi gió bấc, rồi cái lạnh ở đâu đến
làm cho người ta tưởng như đang ở giữa mùa đông rét mướt.
- Nhìn ra ngoài sân, Sơn thấy đất khô trắng, luôn luôn cơn gió vi vu
làm bốc lên những màn bụi nhỏ, thổi lăn những cái lá khô lạo xạo.

- Trời không u ám, toàn một màu trắng đục.
- Những cây lan trong chậu, lá rung động, và hình như sắt lại vì rét.
- Gió thổi mạnh làm Sơn thấy lạnh và cay mắt. Nhưng chân trời
trong hơn mọi hôm.
- Mặt đất rắn lại và nứt nẻ những đường nho nhỏ, kêu vang lên tanh
tách dưới nhịp guốc của hai chị
em.
->Sơn cảm nhận được sự thay đổi của đất trời khi mùa đông đến.
Một cậu bé có tâm hồn tinh tế và nhạy cảm.

*Tình cảm của mọi người trong gia đình dành cho Sơn:
? Sơn cảm nhận được tình cảm nào của mọi người trong gia đình.
 Hành động săn sóc, yêu thương của mẹ.
 Chị Lan lấy áo ấm cho em.
 Trang phục ấm áp, đẹp đẽ: áo dạ đỏ lẫn áo vệ sinh, áo vải thâm
dài bên ngoài.
->Sơn cảm nhận được không khí ấm áp, yêu thương của mẹ, của
chị và cả vú già.

b. Cảm xúc, ý nghĩ của Sơn khi mẹ và vú già trò chuyện về chiếc
áo bông cũ của em Duyên; khi nhớ ra cuộc sống nghèo khổ của
mẹ con Hiên.
-Mẹ nhắc đến em Duyên đã mất.
-> Sơn nhớ em, cảm động và thương em quá. Sơn thấy mẹ hơi rơm
rớm nước mắt.
-Nhớ ra cuộc sống nghèo khổ của mẹ con Hiên.
-> Sơn động lòng thương.
? Những suy nghĩ, cảm xúc ấy giúp em cảm nhận được gì về Sơn.
->Sơn là cậu bé ngoan ngoãn, giàu lòng yêu thương.  

c. Thái độ của chị em Sơn với các bạn nhỏ:

Cuộc sống của
chị em Sơn

Cuộc sống của những
đứa trẻ xóm chợ

Sung túc, giàu có
(ăn no, mặc ấm).

Nghèo khổ, thiếu
thốn, tội nghiệp
(ăn mặc rách rưới).

Sự đối lập hoàn toàn giữa chị em Sơn và bạn
trẻ xóm chợ.

Dưới sự quan sát, cảm nhận của Sơn, hình ảnh những người bạn xóm chợ của em hiện
lên như thế nào khi mùa đông đến? Đặc biệt, người bạn nhỏ nào được chú ý hơn cả, vì
sao?
- Hình ảnh những đứa trẻ xóm chợ :
+ Ăn mặc: không khác gì mọi ngày, những bộ quần áo nâu đã vá nhiều chỗ.
+ Môi chúng tím tái, da thịt thâm đi, người run lên, hàm răng đập vào nhau.
+ Thái độ khi thấy chị em Sơn: vui mừng, nhưng vẫn đứng xa, không dám vồ vập.
- Cái Hiên:
Đứa con gái bên hàng xóm, bạn chơi với chị Lan và Duyên “co ro đứng bên cột quán,
chỉ mặc có manh áo rách tả tơi hở cả lưng và tay”.

? Em thấy thái độ của chị em Sơn đối với các bạn nhỏ nghèo ở chợ ra
sao.
- Sơn và chị vẫn thân mật chơi đùa, chứ không kiêu kỳ và khinh khỉnh
như các em họ của Sơn.
- Quan tâm, chia sẻ. Chị Lan dơ tay vẫy một con bé từ nãy vẫn đứng
dựa vào cột: “Sao không lại đây, Hiên, lại đây chơi với tôi”.
- Chị Lan hỏi: “Sao áo Hiên rách thế, áo lành đâu sao không mặc?”.
=> Chị em Sơn là những đứa trẻ nhân hậu, thương người, không phân
biệt địa vị giai cấp như xã hội cũ.

d. Suy nghĩ và hành động của Sơn trước hoàn cảnh của Hiên.
? Khi chợt nhớ ra là mẹ cái Hiên rất nghèo, chỉ có nghề mò cua bắt ốc, Sơn đã
có suy nghĩ và hành động gì.
-Sơn thấy động lòng thương cũng như ban sáng đã nhớ đến em Duyên.
-Một ý nghĩ tốt bỗng thoáng qua trong trí.
-Cùng chị Lan mang chiếc áo bông cũ cho Hiên.
-Trong lòng Sơn tự nhiên thấy ấm áp vui vui.
? Cảm xúc này giúp em hiểu gì về ý nghĩa của sự chia sẻ.
+Sự vui vẻ, hạnh phúc khi trao tặng yêu thương, chia sẻ tới mọi người. Sự chia
sẻ không những làm cho người nhận hạnh phúc mà cả người cho cũng hạnh
phúc.

=>Sơn là một cậu bé giàu tình cảm, dễ thương, trong sáng và
nhân hậu. 

Sau khi vú già biết chuyện cho áo bạn:
-Hai chị em đổ lỗi cho nhau, bỏ ra khỏi nhà, đi đến chiều mới về.
-Khi về nhà, sợ mẹ mắng, lo lắng, vội vã đi tìm Hiên để đòi lại chiếc
áo bông cũ.

? Hành động vội vã đi tìm Hiên để đòi lại chiếc áo bông cũ
có làm em giảm bớt thiện cảm với nhân vật Sơn không? Vì
sao?
+Không làm giảm bớt thiện cảm với nhân vật Sơn vì nhà văn
miêu tả đúng với đặc điểm của một em nhỏ: Sơn sợ bị mẹ
mắng và có lẽ lúc đó em mới hiểu mẹ rất quý chiếc áo bông
cũ ấy (kỉ vật của em Duyên)…
->Hành động hồn nhiên, ngây thơ, trong sáng, đáng yêu của
trẻ em.
→Miêu tả chân thực, tự nhiên về tâm lí trẻ thơ.

2.Cách ứng xử của hai người mẹ.
a.Mẹ của Hiên:
Mẹ Hiên mang trả mẹ Sơn chiếc áo bông.
→ Là một người mẹ nghèo nhưng cư xử khéo léo, đứng đắn, giàu
lòng tự trọng: “Đói cho sạch, rách cho thơm”.
b.Mẹ của Sơn:
-Với mẹ Hiên:
Không hề chửi bới, trách móc mà hỏi han hoàn cảnh; cho mượn năm
hào để mẹ Hiên may áo cho con.
->Cách cư xử nhân hậu, tế nhị của một người mẹ có điều kiện, sống
khá giả hơn. 

-Với các con:
? Theo em, câu nói của mẹ Sơn ““Hai con tôi quý quá, dám tự do
lấy áo đem cho người ta không sợ mẹ mắng ư?” thể hiện sự trách
mắng hay yêu thương, đồng cảm.
-Mẹ Sơn không trách mắng các con mà ôm các con vào lòng và nói:
“Hai con tôi quý quá, dám tự do lấy áo đem cho người ta không sợ
mẹ mắng ư?” → Với các con, mẹ cư xử vừa nghiệm khắc vừa ấm
áp, yêu thương. Cử chỉ và lời nói của bà giúp các con hiểu rằng:
không nên tự tiện lấy áo đem cho (mà cần phải xin phép mẹ) nhưng
mẹ vui vì các con biết chia sẻ, giúp đỡ người khác…. 

III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật:
-Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm.
-Lối văn nhẹ nhàng, bình dị, giàu cảm xúc và đậm chất thơ.
-Miêu tả thiên nhiên, tâm lí nhân vật tinh tế.
-Tình huống truyện bất ngờ.
2.Nội dung:
Sống là phải yêu thương, đồng cảm, chia sẻ với những người gặp
khó khăn hơn mình.

LUYỆN TẬP
Giống nhau: Đều là những
Một bé
vài điểm
cô
có giống
hoànnhau
cảnh nghèo
và khác nhau giữa hai nhân
khó,
thiếu
thốn,
không
được
vật cô bé bán diêm (Cô bé
hưởng
sống có
bán diêm) một
và Hiêncuộc
(Gió
"cơm
ngon
lạnh đầu
mùa):áo đẹp".

Cô bé bán diêm
o Có cuộc sống bất hạnh, không có sự
yêu thương, bảo vệ của gia đình.
o Em phải tự mình kiếm tiền mang về
cho bố, nếu không có tiền sẽ không
được về nhà.
o Số phận của em là một số phận đầy bi
kịch khi em đã không thể chống chọi
được sự khắc nghiệt của cuộc sống, đã
chết đi, về với vòng tay yêu thương của
bà.

Hiên
o Em vẫn có mẹ bên
cạnh chăm sóc.
o Em còn có những
người bạn tốt bụng,
nhân hậu như hai chị
em Sơn quan tâm,
yêu thương và đùm
bọc. 

Viết kết nối

 Viết một đoạn văn 5 đến 7 câu, nêu cảm nhận của em về một nhân
vật là trẻ em mà em thấy thú vị trong truyện Gió lạnh đầu mùa

 Hình thức đoạn văn: 5- 7 câu.
 Nội dung đoạn văn: Cảm nhận về một nhân vật (Sơn, chị Lan…)
- Câu mở đoạn: Cần giới thiệu tên nhân vật, tên truyện, tên tác giả, cảm
xúc chung về nhân vật.
- Các câu tiếp theo cần thể cảm xúc về điểm nổi bật của nhân vật. Lí do
em yêu thích.
- Câu kết đoạn cần khái quát nội dung chính của truyện và đặc điểm nhân
vật.