Vì sao động đất ở TNK
nhưng nhà ở Syria bị
sập ?

CHƯƠNG II: SÓNG
Bài 5: SÓNG – SỰ TRUYỀN SÓNG

NỘI DUNG BÀI HỌC
I. Quá trình
truyền sóng

III. Một số tính
chất của sóng

II. Sóng dọc và
sóng ngang

IV. Luyện tập

I. Quá
trình
truyền
sóng

I. Quá trình truyền sóng

Sóng nước lan truyền
trên mặt biển

Âm thanh từ nhạc cụ
truyền đến tai

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Tìm hiểu về sóng và quá trình
truyền sóng
- Nhiệm vụ: Tiến hành TN và
hoàn thành PHT 1
- Hình thức: làm việc theo
nhóm
- Thời gian: 5 phút.

Phiếu học tập 1
1 Gõ mạnh lên bàn một cách liên tục và đủ mạnh ở gần

chậu nước, hiện tượng gì xảy ra với nước trong chậu?
Giải thích.

2 Thả nhẹ quả bóng bàn vào chậu nước và gõ nhẹ lên
mặt nước. Quan sát phương chuyển động của quả
bóng và nhận xét về sự chuyển động của quả bóng.

3 Sóng cơ là gì? Nêu đặc điểm của sóng cơ. Kể tên các
loại sóng mà em biết.

I. Quá trình truyền sóng

I. Quá trình truyền sóng
1. Khái niệm sóng

Sóng là sự lan truyền dao động trrong không
gian và theo thời gian .
Khi sóng truyền đi, phần tử môi trường
không truyền theo sóng mà chỉ dao động
tại chỗ

I. Quá trình truyền sóng
Một số loại sóng thường
gặp

Sóng biển

Sóng vô tuyến

Sóng âm

Sóng ánh sáng

I. Quá trình truyền sóng

2. Quá trình truyền năng lượng của
sóng

I. Quá trình truyền sóng

2. Quá trình truyền năng lượng của
sóng

Năng lượng sóng được
truyền đi theo phương
truyền sóng.
Quá trình truyền sóng là
quá trình truyền năng
lượng.

II. SÓNG
DỌC VÀ
SÓNG
NGANG

II. Sóng dọc và sóng ngang

Phương
dao động

II. Sóng dọc và sóng ngang

Phương truyền sóng

II. Sóng dọc và sóng ngang

Phương
dao động

II. Sóng dọc và sóng ngang

Phương truyền sóng

Phương dao động

Phương truyền sóng

Sóng ngang
Phương dao động
vuông góc với
phương truyền
sóng

Phương
dao động

II. Sóng dọc và sóng ngang

Phương truyền sóng

Sóng dọc
Phương dao động

Phương dao động
trùng với phương
truyền sóng

Phương truyền sóng

I. Quá trình truyền sóng
Một số loại sóng thường
gặp

Sóng biển

Sóng vô tuyến

Sóng âm

Sóng ánh sáng

Em có biết
- Sóng âm là sóng dọc.
+ Khi màng loa dao động,
dao động của màng loa
được lan
truyền làm các phần tử của
không khí cũng dao động.
+ Vùng áp suất cao và
thấp liên tiếp nhau được
tạo thành và truyền đến tai
người nghe làm màng nghĩ
dao động => tạo ra cảm
giác về âm thanh.

Em có biết
- Trong tự nhiên tồn tại nhiều
loại sóng phức tạp là sự tổng
hợp của cả sóng dọc và sóng
ngang.
- Sóng trên mặt nước có thể
phân tích thành hai loại
sónglà sóng dọc và sóng
ngang.

3. MỘT
SỐ TÍNH
CHẤT
CỦA
SÓNG

Hiện tượng phản xạ

Một số tính
chất của sóng

Hiện tượng khúc xạ
Hiện tượng nhiễu
xạ

HOẠT ĐỘNG NHÓM

Tìm hiểu về sóng và quá trình
truyền sóng
- Nhiệm vụ: Hoàn thành PHT
2
- Hình thức: làm việc theo
nhóm
- Thời gian: 3 phút.

NHÓM 1: PHẢN XẠ

1 Hiện tượng phản xạ sóng là gì?
2 Lấy ví dụ về hiện tượng phản xạ âm và phản xạ ánh
sáng

NHÓM 2: KHÚC XẠ

1 Hiện tượng khúc xạ sóng là gì?
2 Lấy ví dụ về hiện tượng khúc xạ âm của sóng biển
và khúc xạ ánh sáng

NHÓM 3: NHIỄU XẠ

1 Hiện tượng nhiễu xạ sóng là gì?
2 Lấy ví dụ về hiện tượng nhiễu xạ.

NHÓM 1: PHẢN XẠ
Hiện tượng phản xạ sóng là gì?
Khi sóng truyền từ một môi trường đến mặt phân cách với một môi trường
khác, một phần của sóng truyền ngược lại với môi trường bên ngoài gọi là
hiện tượng phản xạ sóng.

Lấy ví dụ về hiện tượng phản
xạ âm và phản xạ ánh sáng
Ví dụ: Đứng trước vách núi hét to, ta thấy âm dội lại; Hình ảnh cây cối,
nhà cửa xung quanh hồ phản xạ xuống mặt hồ khi mặt hồ phẳng lặng.

VẬN DỤNG
Quan sát hình 5.7, xét trên phương
vuông góc với bức tường, nhận xét
về chiều truyền của sóng âm trước và
sau khi gặp bức tường.
Phương truyền của sóng âm là tới
hướng vuông góc về phía mặt tường, khi
gặp
mặt tường sẽ phản xạ lại về hướng phát
ra âm thanh.

NHÓM 2: KHÚC XẠ
Hiện tượng khúc xạ sóng là gì?
Hiện tượng sóng đổi phương truyền khi đi từ một môi trường này sang
một môi trường khác được gọi là hiện tượng khúc xạ.

Lấy ví dụ về hiện tượng khúc
xạ âm của sóng biển và khúc
xạ ánh sáng
Ví dụ: Đặt chiếc đũa vào trong cốc nước. Nhìn tại mặt phân cách giữa hai
môi trường chiếc đũa như bị lệch đi.

VẬN DỤNG
Quan sát hình 5.9 nhận xét về hình
dạng của chiếc thìa và giải thích.
Hình ảnh của chiếc thìa bị gãy ở mặt
phân cách giữa nước và không khí vì các
tia sáng khi truyền từ nước ra không khí
bị đổi phương truyền do đó ta thấy chiếc
thìa bị gãy.

NHÓM 3: NHIỄU XẠ
Hiện tượng nhiễu xạ sóng là gì?
Nhiễu xạ là hiện tượng sóng bị bẻ cong khỏi phương truyền thẳng khi đi qua
gần mép vật cản.

Lấy ví dụ về hiện tượng nhiễu
xạ
Ví dụ: Khi mở hé cửa, ánh sáng qua khe hẹp bị loang ra một khoảng lớn hơn
kích thước khe hẹp. Hoặc nhiễu xạ sóng nước.

VẬN DỤNG

Giải thích hiện tượng ánh sáng
loang ra một khoảng lớn hơn
kích thước khe hẹp (hình 5.11)
Hiện tượng này là hiện tượng nhiễu
xạ ánh sáng, khi phương truyền ánh
sáng truyền qua khe cửa đã thay
đổi làm cho sóng lan rộng ở phía
bên kia của khe cửa.

IV.
LUYỆN
TẬP

LUYỆN TẬP
Giải thích vì sao dơi (Hình 5.13) có thể
phát hiện ra chướng ngại vật bằng cơ
chế phát sóng siêu âm (là sóng âm có
tần số lớn hơn 20.000 Hz)?
Con dơi phát ra sóng siêu âm mà sóng
thì phản xạ được khi gặp vật cản. Sóng
siêu âm gặp vật cản thì ngay lập tức
phản xạ lại và dơi nhận được tín hiệu
(vì vận tốc sóng siêu âm quá lớn) và
biết được phía trước nó có vật cản để
nó xử lý.

LUYỆN TẬP
Xét sóng nước truyền qua vị
trí của phao câu cá đang nổi
trên mặt nước khi lặng gió
như Hình 5.P.1. Phao có trôi
đi theo phương truyền của
sóng nước không? Vì sao?
Phao không trôi đi theo phương
truyền sóng vì các phần tử môi
trường chỉ dao động trong một
phạm vi không gian rất hẹp,
trong khi sóng truyền đi rất xa.

LUYỆN TẬP
Hình 5.P.2 mô tả hai loại sóng địa chấn truyền trong
môi trường khi xảy ra động đất: sóng P (sóng sơ cấp)
và sóng S (sóng thứ cấp). Hãy phân biệt hai sóng địa
chấn này thuộc sóng dọc hay sóng ngang. Giải thích.
- Sóng sơ cấp là sóng dọc: có phương dao động của hạt
môi trường xảy ra dọc theo phương truyền. Trong quan sát
động đất nó đến trạm địa chấn đầu tiên, nên có tên là
sơ cấp (P). Sóng này có thể đi qua loại vật liệu bất kỳ, gồm
cả chất lỏng, khí.
- Sóng thứ cấp là sóng ngang (S): có phương dao động
của hạt môi trường ngang theo phương truyền. Trong
quan sát động đất nó đến trạm địa chấn sau sóng P, nên
có tên là thứ cấp. Sóng S chỉ truyền trong chất rắn hoặc
thể vô định hình gần rắn, không truyền qua chất lỏng và
khí.

Luyện tập

Câu 1: Sóng cơ học là:
A. sự lan truyền dao động của vật
chất theo thời gian.
B. những dao động cơ học lan
truyền trong một môi trường vật
chất theo thời gian.
C. sự lan toả vật chất trong không
gian.
D. sự lan truyền biên độ dao động

Câu 2. Chọn câu đúng.
A.Sóng dọc là sóng truyền dọc theo một
sợi
dây.
B. Sóng dọc là sóng truyền theo phương
thẳng đứng, còn sóng ngang là sóng
truyền theo phương nằm ngang.
C. Sóng dọc là sóng trong đó phương dao
động trùng với phương truyền sóng.
D. Sóng dọc là sóng truyền theo trục

Luyện tập

Luyện tập

Câu 3. Để phân loại sóng ngang và
sóng dọc người ta dựa vào
A. phương dao động và phương
truyền sóng.
B. năng lượng sóng và tốc độ
truyền sóng
C. phương truyền sóng và tần số
sóng.
D. tốc độ truyền sóng và bước

Câu 4. Trong sóng cơ, sóng
dọc truyền được trong các môi
trường.

A. Rắn, lỏng và chân không.
B. Rắn, lỏng, khí.
C. Rắn, khí và chân không.
D. Lỏng, khí và chân không.

Luyện tập

KIẾN THỨC CẦN NHỚ
Sóng là dao động
lan
truyền trong không
gian theo thời gian.
01.

02.

Phân loại: Sóng dọc
và sóng ngang
03.

Quá trình truyền
sóng là quá trình
truyền
năng lượng.

04.
Một số hiện tượng
đặc
trưng cho sóng là:
phản xạ, khúc xạ,
nhiễu xạ.

Hãy cùng với bạn bè thi ném đá
trên mặt nước. Quan sát mặt
nước và cho biết: Làm thế nào để
đá lướt trên mặt nước nhiều lần?

Thanks !