LẶNG LẼ SA PA
- Nguyễn Thành Long -

NỘI DUNG BÀI HỌC
1

KHỞI ĐỘNG

2

HỆ THỐNG KIẾN THỨC VĂN BẢN

3

LUYỆN TẬP CÁC DẠNG ĐỀ THI VÀO 10

4

DẶN DÒ

BàiVăn
hát bản
gợi liên
tưởng
đến
tác– phẩm
nào
trongLong
chương
“Lặng
lẽ Sa
Pa”
Nguyễn
Thành
trình Ngữ văn 9?

II. HỆ THỐNG KIẾN THỨC:

LẶNG LẼ SA PA
- Nguyễn Thành Long -

1. CUỘC ĐỜI

- Năm sinh, năm mất
- Quê quán
2. SỰ NGHIỆP

-Trưởng thành
trong giai đoạn
nào?
-Lĩnh vực chính?

Tác giả:
Nguyễn Thành Long

4. Tác phẩm chính

- Kể tên các sáng
tác tiêu biểu

3. PHONG CÁCH SÁNG TÁC

- Chỉ ra đặc điểm nổi bật
trong lối viết và tư duy?

- NGUYỄN THÀNH LONG
(1925 -1991)

- Quê: Quảng Nam

* Sự nghiệp sáng tác:
- Viết văn từ thời
kháng chiến chống Pháp.
- Chuyên viết
truyện ngắn và kí.

* Phong cách:
- Nhẹ nhàng
- Giàu chất thơ
- Có khả năng thanh lọc
tâm hồn

* Tác phẩm chính:

HÀNH TRÌNH HÀ NỘI – SA PA
DÃY
HOÀNG LIÊN SƠN
NÚI HÀM RỒNG

LÀO CAI
HÀ NỘI

Văn bản “Lặng lẽ Sa Pa” được viết năm nào?

A. 1969
B. 1970
C. 1971
D. 1980

Sắp xếp các sự kiện sau theo đúng trình tự xuất hiện trong
văn bản “Lặng lẽ Sa Pa”
1. Ông họa sĩ muốn vẽ chân dung anh thanh niên nhưng
bị từ chối
2. Cô kĩ sư xúc động quyết tâm lên Lào Cai công tác.
3. Anh thanh niên tặng hoa cho cô gái.
4. Bác lái xe giới thiệu cho cô kĩ sư và bác họa sĩ người
“cô độc nhất thế gian”
5. Anh thanh niên kể về cuộc sống và công việc
của mình

THỨ TỰ: 4 – 3 – 5 – 1 – 2

Nhân vật chính hiện ra qua đôi mắt quan sát
của nhân vật nào?

Ông họa sĩ

Tình huống truyện
Cuộc gặp gỡ......của những vị khách trên chuyển
xe từ Hà Nội đến Lào Cai với anh thanh niên
làm việc trên đỉnh Yên Sơn.

T

Ì

N

H

C

Ờ

Nhận xét điểm chung trong cách đặt tên
nhân vật của tác giả:
-Anh thanh niên
-Bác lái xe
-Cô kĩ sư
-Ông họa sĩ
TUỔI TÁC
GIỚI TÍNH
NGHỀ NGHIỆP

* Sáng tác: 1970

KIẾN THỨC CƠ BẢN

Sau
chuyến
MB
xây dựng
đi thực
XHCN
tế

NHAN ĐỀ

Xuất xứ: Tập “Giữa
trong xanh”
Thể loại: Truyện ngắn
MN chống Mỹ Ngôi kể: thứ ba
Điểm nhìn: ông họa sĩ

- Đảo ngữ
- Khung cảnh Sa Pa tĩnh lặng,
thích hợp nghỉ ngơi.
- Hình ảnh con người lao động
thầm lặng.
TƯ TƯỞNG, CHỦ ĐỀ

TÊN NHÂN VẬT
- Không có tên riêng
- Đặt theo giới tính,
tuổi tác, nghề nghiệp

Số đông

1. Bức tranh thiên nhiên thơ mộng:
- Sa Pa bắt đầu với những rặng đào.
- những đàn bò lang cổ …
- Nắng ... len tới, đốt cháy rừng cây
- Những cây thông …màu xanh của rừng.
- Mây bị nắng xua, cuộn tròn … lăn ... luồn cả vào gầm xe.
- ... nắng đã mạ bạc cả con đèo, ... như một bó đuốc lớn.
 Hình ảnh chấm phá, nghệ thuật nhân hóa, so sánh,
ngôn ngữ đặc sắc.
 Vẻ đẹp thiên nhiên Sa Pa độc đáo, tươi sáng, thơ
mộng, đầy sức sống.
=> Tình yêu thiên nhiên của tác giả.

2. NHÂN VẬT ANH THANH NIÊN

a. Lời kể của
bác lái xe

Anh thanh niên 27
tuổi, sống và làm việc
một mình trên đỉnh núi
Yên Sơn cao 2600m,
quanh năm suốt tháng
làm bạn với mây mù và
cỏ cây.
Là người “cô độc nhất
thế gian”, anh “thèm
người” đến mức đã chặt
cây chắn ngang đường
xe chạy chỉ để được gặp
và nói chuyện với người
một lát.

Điểm nhìn
trần thuật
đầu tiên
Hấp dẫn,
kích thích
tò mò.

b. Tự kể về Cách thay đổi điểm nhìn trần thuật làm cho câu chuyện được
công việc tự nhiên sinh động và chân thật hơn, tránh được sự nhàn chán.
- Công tác khí
tượng kiêm vật
lý địa cầu trên
đỉnh Yên Sơn
cao 2.600m.
- Nhiệm vụ: Đo
gió, đo mưa, đo
nắng, tính mây,
đo chấn động
mặt đất.

- Suy nghĩ: Công
việc của anh có
vai trò quan
trọng, để góp
phần: “Phục vụ
sản xuất, phục vụ
chiến đấu”, công
việc của anh còn
gắn với “bao anh
em đồng chí”.

- Luôn hoàn thành công việc đo
và báo số liệu về trạm bất cứ lúc
nào, trong hoàn cảnh gian khổ vào
lúc 1 giờ sáng. Nửa đêm, đúng giờ
“ốp” thì dù mưa tuyết, gió rét vẫn
trở
dậy
làm
việc...
- Anh coi công việc như người
bạn: “Khi ta làm việc, ta với công
việc là đôi”, nếu cất công việc đi
anh cảm thấy: “buồn đến chết mất”.

Công việc gian khổ, đòi hỏi sự tỉ mỉ, tinh thần trách nhiệm cao.
Suy nghĩ đúng đắn, nhận thức được ý nghĩa của công việc, có lòng
yêu nghề, tinh thần trách nhiệm, hạnh phúc khi được làm việc và
cống hiến.
Điều đó đã khiến anh thêm yêu cuộc sống và con người, giúp anh
có thêm nghị lực để vượt lên sống đẹp đầy ý nghĩa.

c. LỐI SỐNG
Sống có lí tưởng,
hoài bão
Vì nhân dân, vì đất nước,
anh suy nghĩ :“mình sinh
ra…. vì ai mà làm việc?” mà
anh đã vượt lên nỗi “thèm
người” để gắn bó với công
việc thầm lặng này. Anh đã
phát hiện một đám mây khô
giúp không quân ta…

Sống giản dị
- tâm hồn phong phú
+ Căn nhà với đồ đạc giản đơn.
+Tự tìm niềm vui, chủ động vượt
lên trên cô đơn: ngoài giờ làm
việc anh trồng hoa, nuôi gà, đọc
sách, coi sách là bạn.
+ Tổ chức sắp xếp cuộc sống một
mình ở trạm ngăn nắp gọn gàng.

+ Đón tiếp khách nồng nhiệt, ân
cần chu đáo: mời lên nhà chơi,
uống trà, vui vẻ trò chuyện.

d. ĐỨC TÍNH –
PHẨM CHẤT

Chân thành,
cởi mở,
hiếu khách

+ Quý trọng thời gian gặp gỡ:
đếm từng phút, tiếc rẻ khi chỉ
còn năm phút.
+ Xúc động khi chia tay: quay
mặt đi, không dám tiễn khách
dù chưa đến giờ “ốp”.

Khiêm tốn,
thành thật

+ Họa sĩ định vẽ chân dung => từ
chối, giới thiệu những người khác.

Quan tâm
đến mọi
người

+ Gửi vợ bác lái xe củ tam thất.
+ Tặng hoa cho cô kĩ sư và làn
trứng trước khi chia tay.

• 27 tuổi
• Sống và làm việc 1
mình trên đỉnh Yên Sơn
* Công việc
• Công tác khí tượng
kiêm vật lí địa cầu
Hoàn cảnh sống khắc
nghiệt.
Công việc gian khổ, đòi
hỏi sự chính xác, tinh
thần trách nhiệm

YÊU NGHỀ, CÓ TRÁCH NHIỆM
VỚI CÔNG VIỆC

CÓ LỐI SỐNG ĐẸP

ANH
THANH NIÊN

Cuộc sống bản thân ngăn
nắp có phần thơ mộng.

Với mọi người:
-Chân thành, cởi mở, hiếu
khách
-Khiêm tốn, thành thật

BÀI TẬP NHANH
Đọc câu văn sau và trả lời câu hỏi bên dưới:
Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi , sao lại gọi là một
mình được?
a.Về hình thức, câu văn trên thuộc kiểu câu chia theo mục
đích nói nào?
b.Câu văn là lời của ai nói với ai?
c.Qua câu văn, em hiểu gì về nhân vật?

Nhân vật xuất
hiện trực tiếp

Nhân vật xuất
hiện gián tiếp

Ông họa sĩ
Nhân vật xuất
hiện trực tiếp

Cô kĩ sư
Bác lái xe
Ông kĩ sư vườn rau
Anh kĩ sư khoa học
nghiên cứu bản đồ sét

Nhân vật xuất
hiện gián tiếp

Anh bạn đồng nghiệp
trên đỉnh Phanxiphang
Bố của anh thanh niên

MANG ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
Anh thanh niên hiện ra rõ nét và đẹp hơn,
có thêm chiều sâu tư tưởng.

Ông họa sĩ

VẺ ĐẸP PHẨM CHẤT
- Say mê với công việc, khao khát sáng tạo.
- Trái tim yêu thương, rung động trước vẻ
đẹp của Sa Pa:
+ Thiên nhiên mơ mộng.
+ Con người say mê lao động.

CẢM XÚC KHI GẶP ANH THANH NIÊN
* Thấy nhọc
* Bối rối
* Yêu
- Nảy được cảm hứng
- Cuộc sống đẹp, - Làm sao cho nét phải
sáng tác trong khoảnh
tinh thần dung thể hiện được tinh thần
khắc
cảm của anh chân dung.
- Đạt được một phần ước
thanh niên => => Băn khoăn, trăn trở
nguyện trong chuyến đi
mẫu vẽ
thực tế ở Lào Cai.

=> Lí tưởng thanh niên VN
* Trong cuộc gặp gỡ:
thời chống Mỹ.
- Sự bừng tỉnh khi gặp được
ánh sáng từ công việc lao động
Sẵn sàng đi bất cứ đâu khi
có ích.
Tổ quốc cần
- Khao khát cống hiến
Sinh ra và lớn lên ở
- Thầm kín tế nhị
Hà Nội. Tốt nghiệp
ra trường xung
phong lên công tác
ở Tây Bắc

* Bàng hoàng
- Hiểu cuộc sống của anh thanh
niên và những người như anh.
- Đón nhận một tình yêu đích
thực về lẽ sống và cuộc sống.

=> Tin tưởng vào con đường đã chọn

* Hàm ơn
- Về bó hoa được tặng.
- Về bó hoa háo hức, mơ
mộng, bó hoa của tinh thần

Bác lái xe
-Yêu công việc, suốt 30 năm vẫn luôn
cởi mở, niềm nở, có trách nhiệm với
công việc, là cầu nối giữa anh thanh
niên và cuộc đời.

=>Làm câu chuyện sinh động, hấp dẫn, kích thích
sự tò mò của các nhân vật khác về anh thanh niên.

•Những nhân vật phụ khác:
Không xuất hiện trực tiếp mà chỉ xuất hiện gián tiếp qua lời kể của anh
thanh niên
- Ông kĩ sư vườn rau: ngày ngày ngồi quan sát ong thụ phấn, rồi tự
tay thụ phấn cho su hào để củ su hào to hơn, ngọt hơn.
- Anh cán bộ nghiên cứu sét: suốt 11 năm không xa cơ quan, lúc nào
cũng chờ sét, quên cả hạnh phúc riêng để hoàn thành bản đồ sét giúp
tăng tài nguyên cho đất nước.
- Anh bạn đồng nghiệp: lặng lẽ cống hiến trên đỉnh Phan-xi-păng
cao 3142m.
- Ông bố anh: xung phong đi bộ đội.

Không có tên riêng

ĐIỂM
CHUNG

Say mê công việc, vì công việc làm
giàu cho đất nước, họ sẵn sàng hi
sinh tuổi thanh xuân, hạnh phúc và
tình cảm gia đình.
Cuộc sống lặng lẽ và nhân ái dưới
bầu trời Sa Pa.

Nối các nhân vật trong cột A với các đặc điểm trong cột B cho
phù hợp và tìm ra điểm chung của họ.
Cột A
1.Ông họa sĩ

Cột B

a.
+ Hồn nhiên, sống có lí tưởng, biết cảm nhận và trân
trọng vẻ đẹp.
+ Sẵn sàng đem sức trẻ của mình để cống hiến cho Tổ
quốc.
2.Cô kĩ sư
b.
+ Yêu nghề, có trách nhiệm đối với công việc.
+ Nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên và con người.
3.Bác lái xe
c.
+ Đều tận tuỵ, có trách nhiệm với công việc; âm thầm và
say sưa cống hiến cho đất nước.
4. Ông kĩ sư vườn rau d.
và anh cán bộ nghiên + Là điểm nhìn trần thuật của truyện
cứu sét
+ Là người từng trải, suy tư, trăn trở trước cuộc đời, khao
khát được cống hiến cho nghệ thuật.
5.Điểm chung của họ:
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

CỘT A
1.Ông họa sĩ

ĐÁP ÁN

CỘT B
d. + Là điểm nhìn trần thuật của truyện
+ Là người từng trải, suy tư, trăn trở trước cuộc đời, khao
khát được cống hiến cho nghệ thuật.
2.Cô kĩ sư
a. + Hồn nhiên, sống có lí tưởng, biết cảm nhận và trân trọng
vẻ đẹp.
+ Sẵn sàng đem sức trẻ của mình để cống hiến cho Tổ quốc.
3.Bác lái xe
b. + Yêu nghề, có trách nhiệm đối với công việc.
+ Nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên và con người
4. Ông kĩ sư c.
vườn rau và + Đều tận tuỵ, có trách nhiệm với công việc;
anh cán bộ + Âm thầm và say sưa cống hiến cho đất nước.
nghiên cứu sét
5. Đặc điểm chung của họ
- Tất cả họ tạo thành thế giới của những con người miệt mài lao động, lặng
lẽ mà khẩn trương vì lợi ích của đất nước, vì cuộc sống mọi người.

HỆ THỐNG KIẾN THỨC
Tổng kết
1.Nội dung: Cuộc gặp gỡ tình cờ của ông hoạ sĩ, cô
kĩ sư mới ra trường với người thanh niên làm việc
một mình tại trạm khí tượng trên núi cao Sa Pa. Qua
đó, truyện ca ngợi những người lao động thầm lặng,
có cách sống đẹp, cống hiến sức mình cho đất nước.
2. Nghệ thuật: Truyện xây dựng tình huống hợp lí,
cách kể chuyện hợp lí, tự nhiên; miêu tả nhân vật từ
nhiều điểm nhìn; ngôn ngữ chân thực giàu chất thơ
và chất hoạ; có sự kết hợp giữa tự sự, trữ tình với
bình luận.

LUYỆN TẬP

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 1 : Cho đoạn trích:
“Anh hạ giọng, nửa tâm sự, nửa đọc lại một điều rõ ràng đã ngẫm nghĩ nhiều:
- Hồi chưa vào nghề, những đêm bầu trời đen kịt, nhìn kĩ mới thấy một ngôi sao
xa, cháu cũng nghĩ ngay ngôi sao kia lẻ loi một mình. Bây giờ làm nghề này cháu
không nghĩ như vậy nữa. Vả, khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một
mình được? Huống chi việc của cháu gắn liền với việc của bao anh em, đồng chí
dưới kia. Công việc của cháu gian khổ thế đấy, chứ cất nó đi, cháu buồn đến chết
mất...”
Câu 1: Đoạn trích trên được trích trong tác phẩm nào? Của ai? Nêu hoàn cảnh
ra đời của truyện.
Câu 2: Công việc của anh thanh niên trong đoạn trích trên là gì mà lại “gắn liền
với việc của bao anh em, đồng chí dưới kia”? Tìm một chi tiết trong truyện để minh
họa cho sự gắn bó giữa công việc của anh với công việc của mọi người.
Câu 3: Ở đoạn trích trên, tác giả đã cho ta hiểu điều gì về nhân vật anh thanh
niên?
Câu 4: Từ vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên trong văn bản trên, cùng với
những hiểu biết xã hội, em hãy nêu suy nghĩ của mình về tinh thần vượt khó của

CÂU HỎI
Câu 1: Đoạn trích trên
được trích trong tác
phẩm nào? Của ai? Nêu
hoàn cảnh ra đời của
truyện.
Câu 2: Công việc của
anh thanh niên trong
đoạn trích trên là gì mà
lại “gắn liền với việc của
bao anh em, đồng chí
dưới kia”? Tìm một chi
tiết trong truyện để minh
họa cho sự gắn bó giữa
công việc của anh với
công việc của mọi
người.

GỢI Ý TRẢ LỜI
Câu 1:

-Tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa
-Tác giả Nguyễn Thành Long.
- Hoàn cảnh ra đời : Năm 1970, khi tác giả đi thực tế
ở Lào Cai. Đây là một truyện ngắn tiêu biểu ở đề tài
viết về cuộc sống mới hòa bình, xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở miền Bắc. In trong tập “Giữa trong xanh”

Câu 2:
- Công việc của anh thanh niên :
+ Đo gió, đo mưa, đo chấn động vỏ quả đất, tính mây
để dự báo thời tiết.
+ Công việc dự báo thời tiết sẽ phục vụ sản xuất và
chiến đấu.
- HS tìm được chi tiết nhờ anh phát hiện đám mây khô
mà không quân ta bắn tan máy bay Mỹ trên cầu Hàm
Rồng.

CÂU HỎI
Câu 3: Ở đoạn trích trên,
tác giả đã cho ta hiểu
điều gì về nhân vật anh
thanh niên?
Câu 4: Từ vẻ đẹp của
nhân vật anh thanh niên
trong văn bản trên, cùng
với những hiểu biết xã
hội, em hãy nêu suy nghĩ
của mình về tinh thần
trách nhiệm của thanh
niên trong việc chung tay
đẩy lùi dịch Covid-19.
(Trình bày khoảng hơn
nửa trang giấy thi).

GỢI Ý TRẢ LỜI
Câu 3:
- Từ đoạn trích trên , ta thấy phẩm chất tốt đẹp của
nhân vật anh thanh niên:
+ Yêu công việc, có ý thức trách nhiệm đối với công
việc.
+ Nhận thức đúng đắn về công việc.
+ Cho dù hoàn cảnh khó khăn vẫn luôn lạc quan, tìm
thấy niềm vui trong công việc nên không lẻ loi, cô đơn.
Câu 4:
* Hình thức: Đoạn văn khoảng ½ trang giấy thi
Nội dung: HS bày tỏ suy nghĩ riêng của mình
nhưng phải đảm bảo một số ý sau:

Câu 4: Từ vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên trong văn bản trên, cùng với những hiểu biết xã
hội, em hãy nêu suy nghĩ của mình về tinh thần trách nhiệm của thanh niên trong việc chung
tay đẩy lùi dịch Covid-19. (Trình bày khoảng hơn nửa trang giấy thi).
*MĐ: Hình ảnh anh thanh niên trong “Lặng lẽ Sa Pa” – Nguyễn Thành Long đã khắc họa một lối sống cao đẹp:
Sống có trách nhiệm với bản thân và xã hội. Điều đó khiến thế hệ trẻ trong thời đại hôm nay phải suy nghĩ. Đặc
biệt, trong thời điểm khi thế giới đang đứng trước đại dịch Covid-19, thanh niên cần thể hiện tinh thần trách nhiệm
như thế nào?
* TĐ - Giải thích: Trách nhiệm là gì? Là lối sống, hành vi đạo đức của mỗi cá nhân với điều phải làm, gánh vác,…
đảm bảo tính đúng đắn, nếu sai phải chịu hậu quả.
-Bàn luận, phân tích, chứng minh:
+ Dịch Covid đang diễn biến phức tạp. Đảng và Nhà nước đã đưa ra nhiều phương án quyết liệt để đẩy lùi dịch
bệnh. Mỗi người dân giống như một chiến sĩ trên mặt trận chống giặc, bản thân mỗi người cần nêu cao tinh thần
trách nhiệm.
+ Tinh thần trách nhiệm được thể hiện như thế nào? Tham gia tình nguyện, đi đầu trong các phong trào chống tin
giả. Thường xuyên cập nhật thông tin, tuyên truyền đến gia đình và mọi người xung quanh về các biện pháp phòng
chống. Tham gia quyên góp, ủng hộ quỹ phòng chống dịch bệnh. Không tụ tập bạn bè, đến nơi đông người,…
+ Mỗi người đều góp một phần sức lực vào sự thành bại của cuộc chiến. Tinh thần trách nhiệm không chỉ giúp đất
nước vượt qua đại dịch mà nó còn là động lực giúp xã hội phát triển, cuộc sống con người tốt đẹp hơn.

- Đánh

giá, mở rộng:
+ Mỗi thanh niên cần phải nêu cao tinh thần trách nhiệm,
tùy thuộc vào hoàn cảnh, trình độ, cách sống nhưng đều
phải hướng đến một mục đích chung vì xã hội hòa bình,
dân tộc phồn vinh
+ Phản đề: Một số du học sinh khi trở về nước có thái độ
không hợp tác, không chịu cách li hoặc tỏ thái độ coi
thường đất nước. Thanh niên thiếu hiểu biết, khi được
nghỉ dịch đua đòi, tụ tập bạn bè đua xe trái phép, lơ là
học hành,…
* Kết đoạn: Mỗi người hãy thể hiện tình yêu nước, trách
nhiệm của bản thân, đoàn kết cùng nhau vượt qua đại
dịch.

PHIẾU BÀI TẬP SỐ 2
Đọc Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long, hẳn các em còn nhớ:
Khi được mời lên nhà anh thanh niên, hoạ sĩ đã nghĩ thầm: "Khách
tới bất ngờ, chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn
chẳng hạn."
Nhưng rồi, sau những câu chuyện anh kể, những việc anh làm, hoạ sĩ lại
nghĩ:" "Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta một cơ hội hãn hựu
cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.
Mặc dù vậy, ông đã chấp nhận sự thử thách."
1. Em hiểu cách nhìn nhận, đánh giá của hoạ sỹ về nhân vật đã thay đổi
như thế nào? Vì sao có sự thay đổi đó? Ý nghĩa sự thay đổi đó là gì?
2. Bên cạnh nhân vật hoạ sỹ, còn nhiều nhân vật phụ khác cũng đã góp
phần làm rõ tính cách nhân vật anh thanh niên. Đó là nhân vật nào?
3. Viết đoạn văn diễn dịch cảm nhận về nhân vật ông họa sĩ trong tác
phẩm. Trong đoạn có sử dụng một câu bị động, phép thế?

CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

1. Em hiểu cách nhìn
nhận, đánh giá của hoạ
sỹ về nhân vật đã thay
đổi như thế nào? Vì sao
có sự thay đổi đó? Ý
nghĩa sự thay đổi đó là
gì?
2. Bên cạnh nhân vật
hoạ sỹ, còn nhiều nhân
vật phụ khác cũng đã
góp phần làm rõ tính
cách nhân vật anh thanh
niên. Đó là nhân vật
nào?

1. Cách nhìn nhận, đánh giá của hoạ sĩ với nhân
vật anh thanh niên đã thay đổi: từ chưa hiểu đến
hiểu, cảm phục. Sự thay đổi đó có được là do
những điều hoạ sĩ chứng kiến, nghe, thấy và cảm
nhận từ anh thanh niên. Sự thay đổi cách nhìn
nhận đó tô đậm những phẩm chất cao đẹp của
anh thanh niên, tạo sự hấp dẫn, bất ngờ cho
người đọc.
2. Bên cạnh nhân vật ông họa sĩ, trong truyện
còn có những nhân vật phụ khác góp phần làm
rõ tính cách nhân vật anh thanh niên. Đó là bác
lái xe, cô kĩ sư trẻ,...

3. Viết đoạn văn diễn dịch cảm nhận về nhân vật ông họa sĩ trong tác
phẩm. Trong đoạn có sử dụng một câu bị động, phép thế?
* MĐ: Ông hoạ sĩ trong “Lặng lẽ Sa Pa” (Nguyễn Thành Long) dù không phải là
nhân vật chính nhưng ông có vai trò rất quan trọng: người kể chuyện đã nhập vào
cái nhìn và những ý nghĩ của ông hoạ sĩ để trần thuật, để quan sát và miêu tả từ cảnh
thiên nhiên đến nhân vật chính. Qua nhân vật này, tác giả muốn gửi gắm những suy
nghĩ về con người, về cuộc sống, về nghệ thuật.
* TĐ:
- Ông hoạ sĩ là người nghệ sĩ có tâm hồn nhạy cảm: Nghe giới thiệu -> xúc động
mạnh khi nhìn thấy anh thanh niên. Cảm thấy “bối rối” khi nghe người con trai ấy kể
về công việc của mình.
- Yêu nghề, khao khát sáng tạo nghệ thuật: về hưu, mong muốn tìm kiếm nghệ thuật
chân chính. Dám đương đầu với khó khăn dù điều đó khiến ông thấy “nhọc quá” .
- Trân trọng, thấu hiểu cho lớp trẻ.
* KĐ: Những xúc cảm và suy tư của ông hoạ sĩ đã làm cho chân dung nhân vật chính
thêm sáng đẹp và tạo nên chiều sâu tư tưởng cho văn bản.

Phần I (6 điểm)
Đọc kĩ đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:
Quê hương anh nước mặn, đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau,
Súng bên súng, đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ
Đồng chí!

LUYỆN ĐỀ

(SGK Ngữ văn 9, tập một, NXB Giáo dục Việt Nam 2017)
Câu 1. Những câu thơ trên của ai? Được trích trong bài thơ nào? Nêu vài nét về hoàn cảnh ra đời của bài thơ đó.
Câu 2: Chỉ ra hai hình ảnh sóng đôi được tác giả sử dụng ở hai câu thơ đầu và nêu tác dụng của các hình ảnh đó.
Câu 3. Phân loại theo cấu tạo ngữ pháp, dòng cuối của đoạn thơ em vừa chép ở trên thuộc kiểu câu gì? Nêu ngắn gọn tác dụng của việc
sử dụng kiểu câu đó trong đoạn thơ.
Câu 4. Viết một đoạn văn quy nạp (khoảng 12 câu) nêu cảm nhận về đoạn thơ vừa chép ở trên. Trong đoạn văn, có sử dụng phép thế và
thành phần tình thái (gạch dưới những từ ngữ được dùng làm phép thế, thành phần tình thái và chú thích rõ).
Phần II (4 điểm):
Cho đoạn trích sau:
“...Một căn nhà ba gian, sạch sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy bộ đàm. Cuộc đời riêng của anh thanh niên thu gọn
lại một góc trái gian với chiếc gường con, một chiếc bàn học, một giá sách. Họa sĩ còn đang nheo mắt cố đọc tên các sách trên giá thì
cô gái đã bước tới, dường như làm việc ấy hộ bố. Cô không trở lại bàn giữa và ngồi ngay xuống trước chiếc bàn học con, lật xem bìa
một cuốn sách rồi để lại nguyên lật mở như cũ. Anh thanh niên rót nước chè mời bác già, ngoảnh lại tìm cô gái, thấy cô đang đọc, liền
bưng cái chén con đến yên lặng đặt trước mặt cô.
[...]Anh xoay sang người con gái đang một mắt đọc cuốn sách, một mắt lắng nghe, chân cô đung đưa khe khẽ, nói:
- Và cô cũng thấy đấy, lúc nào tôi cũng có người trò chuyện. Nghĩa là có sách ấy mà. Mỗi người viết một vẻ.”
(Theo Ngữ văn 9, tập một, NXB Giáo dục – 2017)
Câu 1. Trong các nhân vật được nói đến trong phần chính trên, ai là nhân vật chính? Cuộc gặp gỡ của các nhận vật có tác dụng gì trong
việc khắc họa chân dung nhân vật chính?
Câu 2. Câu nói của anh thanh niên: “Và cô cũng thấy đấy, lúc nào tôi cũng có người trò chuyện. Nghĩa là có sách ấy mà. Mỗi người
viết một vẻ.” cho em cảm nhận được nét đẹp gì của nhân vật này?
Câu 3. Từ vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên trong đoạn trích và hiểu biết xã hội, em hãy viết khoảng 3/4 trang giấy thi nêu suy nghĩ
của mình về tinh thần tự học của mỗi người trong cuộc sống?

PHẦN I
CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 1. Những câu thơ trên
của ai? Được trích trong bài
thơ nào? Nêu vài nét về hoàn
cảnh ra đời của bài thơ đó.
Câu 2: Chỉ ra hai hình ảnh
sóng đôi được tác giả sử
dụng ở hai câu thơ đầu và
nêu tác dụng của các hình
ảnh đó.
Câu 3. Phân loại theo cấu
tạo ngữ pháp, dòng cuối của
đoạn thơ em vừa chép ở trên
thuộc kiểu câu gì? Nêu ngắn
gọn tác dụng của việc sử
dụng kiểu câu đó trong đoạn
thơ.

1. - Tác giả: Chính Hữu
- Bài thơ: Đồng chí
- Hoàn cảnh sáng tác: Bài thơ được sáng tác vào đầu năm
1948, sau khi tác giả đã cùng đồng đội tham gia chiến đấu
trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947) đánh bại cuộc tiến
công quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc.
2. - Hình ảnh sóng đôi: nước mặn đồng chua – đất cày lên sỏi
đá.
- Tác dụng:
+ Tạo sự hàm xúc cho lời thơ, tạo sự cân xứng, nhịp nhàng.
+ Gợi sự tương đồng hoàn cảnh xuất thân của những người
lính
3. - Kiểu câu: Câu đặc biệt
- Tác dụng:
+ Câu thơ chỉ có một từ với hai tiếng và dấu chấm than tạo
một nốt nhấn, nó vang lên như một sự phát hiện, một lời khẳng
định, ngân vang cảm xúc tự hào…
+ Câu thơ như một cái bản lề gắn kết đoạn đầu và đoạn thứ
hai của bài thơ (khép lại ý thơ đoạn một và mở ra ý thơ của

PHẦN I
CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 4. Viết một
đoạn văn quy
nạp (khoảng 12
câu) nêu cảm
nhận về đoạn
thơ vừa chép ở
trên. Trong đoạn
văn, có sử dụng
phép thế và
thành phần tình
thái (gạch dưới
những từ ngữ
được dùng làm
phép thế, thành
phần tình thái
và chú thích rõ).

4. * MĐ: Đồng chí" là bài thơ hay nhất của Chính Hữu viết về người nông
dân mặc áo lính trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân
Pháp xâm lược. 7 dòng thơ đầu, với ngôn ngữ bình dị, giọng điệu thủ thỉ
tâm tình, tác giả đã dẫn người đọc đến với cơ sở hình thành tình đồng chí.
* TĐ: + Tình đồng chí, đồng đội bắt nguồn sâu xa từ sự tương đồng về
cảnh ngộ xuất thân nghèo khó: “Quê hương anh … lên sỏi đá”. Đó chính là
cơ sở cùng chung giai cấp xuất thân của những người lính cách mạng.
+ Tình đồng chí được nảy sinh từ sự cùng chung nhiệm vụ sát cánh bên
nhau trong chiến đấu: “Súng bên súng”
+ Tình đồng chí được nảy sinh từ sự cùng chung lí tưởng: “đầu sát bên
đầu”
+ Tình đồng chí, đồng đội nảy nở và thành bền chặt trong sự chan hòa,
chia sẻ mọi gian lao cũng như niềm vui, đó là mối tình tri kỉ của những
người bạn chí cốt: “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ”.
- Nghệ thuật:
+ Nghệ thuật đối xứng sóng đôi.
+ Sử dụng thành ngữ.
+ Sử dụng từ ngữ, hình ảnh có tính biểu cảm cao.
+ Câu đặc biệt.
* KĐ: Bài thơ đã dựng lên tượng đài bất diệt về tình đồng chí

PHẦN II
CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 1. Trong các nhân
vật được nói đến trong
phần chính trên, ai là
nhân vật chính? Cuộc
gặp gỡ của các nhận vật
có tác dụng gì trong
việc khắc họa chân
dung nhân vật chính?
Câu 2. Câu nói của anh
thanh niên: “Và cô cũng
thấy đấy, lúc nào tôi
cũng có người trò
chuyện. Nghĩa là có
sách ấy mà. Mỗi người
viết một vẻ.” cho em
cảm nhận được nét đẹp
gì của nhân vật này?

a. - Nhân vật chính: anh thanh niên
- Tác dụng của cuộc gặp gỡ của các nhận vật trong khắc họa chân
dung nhân vật chính:
+ Nhân vật hiện lên một cách chân thực, tự nhiên
+ Nhân vật hiện lên đầy đủ, rõ nét qua cách nhìn, cảm nhận của các
nhân vật
b. Qua câu nói thấy được nét đẹp gì của anh thanh niên
- Người yêu sách, coi sách là bạn
- Trân trọng người khác, cách viết của mỗi người

PHẦN II
CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 3. Từ vẻ đẹp của
nhân vật anh thanh niên
trong đoạn trích và hiểu
biết xã hội, em hãy viết
khoảng 3/4 trang giấy
thi nêu suy nghĩ của
mình về tinh thần tự
học của mỗi người
trong cuộc sống?

* MĐ: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận.
* TĐ: Giải thích:
+Tự học là tự nỗ lực, khám phá và tìm kiếm các kiến thức một cách
chủ động, tự lập tích cực.
+ Tinh thần tự học là thái độ nghiêm túc, chăm chỉ cần mẫn của bản
thân khi chủ động tiếp thu và lĩnh hội tri thức không thụ động.
- Ý nghĩa:
+ Tinh thần tự học giúp ta nắm bắt kiến thức sâu rộng và chủ động
hơn.
+ Phát huy khả năng sáng tạo của bản thân.
+ Bài học trở nên hứng thú, nhiệt tình và say mê hơn.
+ Kết quả học tập được nâng cao.
- Bàn luận mở rộng:
+ Không hiểu một cách thụ động, nông cạn kiến thức.
+ Phê phán lối học tủ, học vẹt

PHẦN II
CÂU HỎI

GỢI Ý TRẢ LỜI

Câu 3. Từ vẻ đẹp của
nhân vật anh thanh
niên trong đoạn trích
và hiểu biết xã hội,
em hãy viết khoảng
3/4 trang giấy thi nêu
suy nghĩ của mình về
tinh thần tự học của
mỗi người trong cuộc
sống?

* KĐ: + Phải tự tạo ra áp lực và giới hạn
nghiêm ngặt để bản thân nghiêm túc thực hiện.
+ Tìm hứng thú trong học tập
+ Lí tưởng và mục đích phấn đấu cho tương lai