BÀI 4. TỰ SỰ
TRONG TRUYỆN THƠ DÂN GIAN
VÀ TRONG THƠ TRỮ TÌNH

TRI THỨC NGỮ VĂN

Click to Insert Your Heading

PHIẾU BÀI TẬP
 

Truyện thơ

Truyện thơ dân gian

Khái niệm

 

 

Đặc điểm

 

 

Yếu tố tự sự

 

 

 
Truyện thơ
Truyện thơ dân gian
Khái - Truyện thơ là một thể loại văn
học thuộc
loại - Truyện
thơ
dân tộc là một thể loại văn học dân gian thuộc
Click
to
Insert
Your
Heading
niệm hình tự sự, có cốt truyện, câu chuyện, nhân vật, loại hình tự sự, bao gồm những tác phẩm có hình thức văn
lời kể… nhưng lại được thể hiện dưới hình thức vần, được kể, được hát, được ngâm, đọc và thường có nội
thơ.
dung thể hiện thân phận con người và cuộc sống lứa đôi.
Đặc + Dung lượng: tương đối lớn, truyện thơ có thể + Tác giả:
điểm bao quát được nhiều sự kiện, con người, chi tiết o Tầng lớp bình dân
cụ thể, sinh động.
o Các trí thức sống gần gũi với tầng lớp bình dân sáng tác
+ Cảm hứng:
+ Phương thức lưu hành:
o Cảm hứng thế sự
o Chủ yếu bằng con đường truyền miệng
o Cũng có một số truyện thơ còn lưu lại dấu ấn o Có khi thông qua các văn bản viết.
của sử thi.
+ Đề tài:
=> Truyện thơ hiện diện trong nhiều nền văn o Truyện cổ, sự tích tôn giáo
học, có lịch sử lâu đời, phát triển thành một số o Những câu chuyện đời thường.
dòng riêng theo sự chi phối của các điều kiện văn + Ngôn ngữ trong truyện thơ dân gian: giản dị, chất phác,
hóa, xã hội cụ thể.
giàu hình ảnh, gắn liền với cách tư duy hình ảnh rất đặc
 
trưng của những người sống hòa đồng, gắn bó với đất đai,
muông thú, cỏ cây,…
Yếu tố - Ưu tiên thể hiện cảm xúc, tâm trạng của nhân - Đặt trọng tâm vào việc kể một câu chuyện, có nhân vật, có
tự sự vật trữ tình.
tính cách, có bối cảnh không gian và thời gian với rất nhiều
- Không hề chối bỏ yếu tố tự sự, thậm chí, ở sáng chi tiết cụ thể.
tác của một số nhà thơ, yếu tố này khá đậm nét.

Câu 1: Em hãy kể tên một số tác phẩm văn học dân
gian của dân tộc thiểu số Việt Nam mà em biết?
Đăm săn (dân tộc Ê-đê), Đẻ đất đẻ nước (dân tộc Mường)…

Câu 2: Tác phẩm văn học dân gian nào của dân tộc thiểu số
Việt Nam để lại cho em nhiều ấn tượng nhất? Vì sao?
Đáp án:
- HS suy nghĩ và nêu cảm nhận của bản thân.

Câu 3: Những hình ảnh dưới đây thể hiện nét văn hoá của
dân tộc thiểu số nào tại Việt Nam?

Đáp án: Dân tộc Thái

Câu 4: Nêu những hiểu biết của em về thể loại truyện thơ
dân gian?
- HS nêu những hiểu biết của mình (khái niệm, đặc điểm, phân loại,
cốt truyện, nhân vật, ngôn từ).

Văn bản 1

《 LỜI TIỄN DẶN 》
(trích “Tiễn dặn người yêu”)

NỘI
DUNG

I.

TÌM HIỂU CHUNG

II.

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

III. TỔNG KẾT
IV. LUYỆN TẬP
V.

VẬN DỤNG

I

TÌM HIỂU CHUNG

I. Tìm hiểu chung:
1. Tác phẩm
a. Thể loại:
- Truyện thơ dân gian.

1. Tác phẩm
b. Tóm tắt:
Chàng trai và cô
gái yêu nhau
nhưng bị cha mẹ
cô gái ngăn cấm.

Cha mẹ cô gái gả cô cho một
người giàu có. Cô gái bất lực,
còn chàng trai quyết đi làm
giàu để về chuộc lại người yêu.

Chứng kiến cảnh cô gái bị nhà
chồng hắt hủi, đánh đập,
chàng trai càng mong ngày
hai người được đoàn tụ.

Khi chồng cô gái
hết hạn ở rể, cô
gái phải về nhà
chồng.
Chàng trai giàu có
trở về nhưng đã
muộn. Anh đau đớn
tiễn người yêu về
gia đình chồng.

1. Tác phẩm
b. Tóm tắt:
Khi cô gái bị gia đình chồng đuổi
về, cha mẹ bán cô vào nhà quan.
Quá thất vọng và đau khổ, cô trở
nên vụng dại, ngang ngạnh. Họ
đem cô ra chợ bán.

Người đổi được cô lại là chàng
trai xưa nhưng giờ chàng đã có
gia đình và không nhận ra người
yêu cũ. Đau đớn, cô đem chiếc
đàn môi là kỉ vật tình yêu ra gảy.

Chàng trai nhận ra người yêu, quyết định cưới cô, còn
người vợ cũ được anh chia đôi tài sản, tiễn đưa chu đáo
về kết duyên với người yêu của cô ngày trước. Hai người
cưới nhau, sống cuộc đời hạnh phúc.

1. Tác phẩm
a. Xuất xứ:

- Đoạn trích “Lời tiễn dặn” được trích từ tập
truyện thơ dân gian “Tiễn dặn người yêu”
gồm 1846 câu thơ.
- Đoạn trích “Lời tiễn dặn” là lời chàng trai căn
dặn cô gái khi đưa cô về nhà chồng và khi
chứng kiến cảnh cô gái bị đánh đập.

2. Tác phẩm
Phần 1: Từ Guẩy gánh qua đồng…đến…. goá
bụa về già: Tâm trạng của chàng trai trên
đường tiễn dặn.

b.Bố cục
Phần 2: Còn lại: Tâm trạng và hành động của
chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái ở nhà
chồng.

II
Đ Ọ C – H I Ể U VĂ N B Ả N

THẢO LUẬN NHÓM
Nhóm 1: Diễn biến tâm trạng của chàng trai trên  
đường tiễn người yêu về nhà chồng như thế nào? Hãy
phân tích những câu thơ, những dẫn chứng thể hiện
tâm trạng đó.
Nhóm 2: Phân tích những câu thơ mô tả hành động,  
tâm trạng của cô gái trên đường về nhà chồng. Cách
mô tả ấy biểu lộ tình yêu của cô gái với chàng trai như
thế nào?
Nhóm 3: Phân tích những câu thơ, những chi tiết thể  
hiện thái độ, cử chỉ ân cần của chàng trai đối với cô gái
trong những ngày anh còn lưu lại ở nhà chồng của cô?
Nhóm 4: Đoạn trích sử dụng rất nhiều câu thơ có dùng  
phép điệp, hãy tìm và nhận xét giá trị biểu cảm của
những câu thơ đó.

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tiếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
a. Tâm trạng của chàng trai trên đường tiễn dặn:
“Người đẹp anh yêu cất bước theo chồng”
- Cách gọi: người đẹp anh yêu.
Þ Khẳng định tình yêu trong chàng trai vẫn
còn thắm thiết.

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tiếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
a. Tâm trạng của chàng trai trên đường tiễn dặn:
 - Nhưng tình cảm ấy lại mâu thuẫn với sự thực là cô
gái đang cất bước theo chồng:
+ Được nhủ đôi câu, anh mới đành lòng quay lại,
Được dặn đôi lời, anh yêu em mới chịu quay đi.
+ Xin hãy cho anh kề …quấn…ủ…
Cho mai sau lửa xác đượm hơi…
+ Con nhỏ hãy đưa anh bế,
Bé xinh hãy đưa anh bồng
….

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
a. Tâm trạng của chàng trai trên đường tiễn dặn:
- Chàng trai muốn níu kéo cho dài ra những giây
phút cuối cùng còn được ở bên cô gái trên đường
tiễn dặn:
+ Phải được nhủ, được dặn cô gái đôi câu chàng trai
mới có thể đành lòng quay về.
+ Tha thiết níu kéo, xin được kề vóc mảnh ủ lấy
hương người cô gái.
+ Xin chăm sóc những đứa con riêng của cô gái như
chính đứa con mình.

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
a. Tâm trạng của chàng trai trên đường tiễn dặn:
- Chàng trai tin tưởng, khẳng định tình yêu:
+ Nghệ thuật điệp từ (đợi), điệp ngữ (ta sẽ lấy) có
tác dụng nhấn mạnh ý chí quyết tâm sẽ đoàn tụ bên
nhau của chàng trai và cô gái.
+ Lời thề son sắt, thủy chung: “Không lấy được nhau
mùa hạ ta sẽ lấy nhau mùa đông/ không lấy được
nhau thời trẻ, ta sẽ lấy nhau khi góa bụa về già”.
Þ Tình yêu thuỷ chung, bền chặt.

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
b. Tâm trạng của cô gái trong cảm nhận của chàng trai:
- Cô gái cũng muốn níu kéo cho dài ra những
giây phút được ở bên người yêu:
+ Chân bước đi - đầu còn ngoảnh lại - mắt còn
ngoái trông
+ Càng bước xa - càng đau nhớ
+ Chờ, đợi, ngóng trông chàng trai trên đường
đi.

1. Tâm trạng của chàng trai (gián tếp là tâm trạng của cô gái) trên
đường tiễn dặn:
b. Tâm trạng của cô gái trong cảm nhận của chàng trai:
- Hình tượng: Lá ớt, lá cà, lá ngón tượng trưng
cho những điều không may mắn.
Þ Con đường về nhà chồng trở thành con
đường khắc khoải, ngóng trông tình xưa,
người cũ.

2. Tâm trạng của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái ở nhà
chồng:
- Hành động:
+ Chạy lại đỡ cô gái.
+ Rũ áo, chải đầu cho cô.
+ Làm ống lam thuốc cho cô gái uống khỏi đau.
+ Cử chỉ an ủi vỗ về cô gái lúc bị nhà chồng đánh
đập, hắt hủi.
Þ Những cử chỉ bộc lộ niềm xót xa, thương cảm
sâu sắc đối với người yêu.

2. Tâm trạng của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái ở nhà
chồng:
- Lời nói động viên:
+ Sống (Đôi ta cùng gỡ, ta vuốt lại): Sẽ đoàn tụ bên
nhau.
+ Chết - vẫn bên nhau.
Þ Chàng trai đã nhắn nhủ và khẳng định với cô gái
sống chết sẽ bên nhau mãi mãi, không gì có thể
chia lìa.

2. Tâm trạng của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái ở nhà
chồng:
- Điệp từ “chết”, điệp ngữ “chết thành”...
Þ Khiến cho lời tiễn dặn như lời nguyền gắn bó
thuỷ chung của chàng trai với cô gái.

2. Tâm trạng của chàng trai khi chứng kiến cảnh cô gái ở nhà
chồng:
- Cuối cùng chàng trai khẳng định lại một lần nữa tình
yêu thắm thiết thuỷ chung của mình với cô gái:
“Đôi ta yêu nhau, tình Lú - Ủa mặn nồng
… không ngoảnh, không nghe”.
- Nghệ thuật so sánh, điệp từ, điệp ngữ, đối lập… có
tác dụng bộc lộ tình cảm nồng nàn đằm thắm, thuỷ
chung sâu sắc và niềm tin, ý chí mãnh liệt của chàng
trai về một ngày đoàn tụ và hạnh phúc.
Þ Khẳng định tình yêu bền vững không gì có thể lay
chuyển được.

III
TỔ N G K Ế T

III.TỔNG KẾT
1. Nội dung
- Đoạn trích là khúc hát dạt dào cảm xúc thể hiện một tình yêu chân
thành, trong sáng, thuỷ chung, cao đẹp của chàng trai dân tộc Thái
đối với cô gái trong cảnh ngộ éo le, đau khổ.
- Là niềm khát vọng mãnh liệt tình yêu tự do và hạnh phúc lứa đôi.
2. Nghệ thuật
- Đoạn trích thể hiện khá đầy đủ đặc điểm nghệ thuật truyện thơ dân
gian:
o Lối kể tự sự kết hợp với trữ tình
o Các biện pháp tu từ so sánh, ẩn dụ điệp từ, ngữ; phép lặp cấu trúc…
o Giọng điệu trữ tình tha thiết mang phong vị văn hoá dân tộc Thái…

IV
LU Y Ệ N TẬ P

Câu 1: Nguyên nhân chia li và những nỗi đau khổ của chàng trai cô
gái trong truyện là do đâu?

A Tập tục hôn nhân gả bán.
A.
B. Cha mẹ cô gái chê chàng trai nghèo.
C. Vấn đề phân chia giai cấp.
D. Chàng trai nghèo không có lễ vật cầu hôn.

Câu 2: Trong truyện thơ “Tiễn dặn người yêu” chàng trai đã nhận
ra người yêu cũ nhờ vật gì?
A. Cuộn lá dong.  
B. Chiếc sáo trúc.
C. Chiếc trâm cài tóc.

DD. Chiếc kèn môi.

Câu 3: Cái chết trong đoạn thơ dưới đây mang ý nghĩa chủ yếu là?
Chết ba năm hình treo còn đó
Chết thành sông, vục nước uống mát lòng,
Chết thành đất, mọc cây trầu xanh thẳm,
Chết thành bèo, ta trôi nổi ao chung,
Chết thành muôi, ta múc xuống cùng bát,
Chết thành hồn, chung một mái, song song.
A. Dù phải chết, hóa thành gì, anh vẫn quyết tâm ở bên người yêu.
B. Cái chết là sự thử thách tột cùng, tình yêu mãnh liệt của anh vượt qua
cả sự thử thách đó.
C.
C Nói đến cái chết chính là nói đến khát vọng mãnh liệt được sống cùng
nhau.
D. Dặn dò người yêu không quên mối tình cũ, cùng sống chết bên nhau.

Câu 4: “Lời tiễn dặn” nhắc đến sự chờ đợi: “Đợi tới tháng năm lau
nở - Đợi mùa nước đỏ cá về - Đợi chim tăng ló gọi hè…Ta sẽ lấy nhau
mùa đông - Ta sẽ lấy nhau khi góa bụa về già”
Sự chờ đợi đó không mang ý nghĩa nào sau đây?
A. Hẹn nhau sẽ chờ đợi ở kiếp sau.

BB. Thời gian chờ đợi được tính bằng mùa vụ.
C. Thời gian chờ đợi được tính bằng cả đời nguời.
D. Chấp nhận thực tại không thể gần gũi, chỉ còn hi vọng ở tương lai.

V
VẬ N D Ụ N G

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân
tích một đoạn thơ trong văn bản “Lời tiễn
dặn” đã để lại cho bạn những ấn tượng thật
sự sâu sắc. 
- Gợi ý:

+ Lựa chọn đoạn thơ.
+ Lí giải cái hay để lại ấn tượng.