GIÁO DỤC CÔNG DÂN 8

Bài 5:
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN
NHIÊN

Mục tiêu bài học
Giải thích được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Nêu được một số quy định cơ bản của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên
nhiên; một số biện pháp cần thiết để bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.
Nêu được trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên
nhiên.
Thực hiện được việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên bằng những việc làm
phù hợp với lứa tuổi.
Phê phán, đấu tranh với những hành vi gây ô nhiễm môi trường và phá hoại tài nguyên
thiên nhiên.

Hoạt động 1

KHỞI ĐỘNG

Môi trường và tài nguyên thiên nhiên có vai trò
như thế nào?
* Tầm quan trọng của môi trường và tài nguyên thiên nhiên:
Có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống của con người, là cơ sở
để phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, tạo cho con người phương
tiện sinh sống, phát triển trí tuệ, đạo đức, tinh thần.

Kể 1 số hoạt động góp phần bảo vệ môi
trường và tài nguyên thiên nhiên.

Hoạt động 2

KHÁM
PHÁ

Nhiệm vụ 1:
a. Em hãy đọc Thông tin 1 (Báo cáo Hiện trạng Môi trường Quốc gia giai đoạn
2016 – 2020) trong SGK tr. 25 và trả lời câu hỏi:

1. Ô nhiễm môi trường ảnh hưởng tới
ĐV, TV, con người ntn? Lấy VD việc
ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường tới
đời sống và sản xuất con người.
2. Việc bảo vệ môi trường cần thiết như
thế nào đối với đời sống của người dân
và mỗi quốc gia?

 2. Việc bảo vệ môi trường cần thiết đối với con người và sự
phát triển của mỗi quốc gia vì hiện nay môi trường đang bị
ô nhiễm trầm trọng, ảnh hưởng rất lớn đối với đời sống xã
hội và sự phát triển bền vững. Bảo vệ môi trường chính là
bảo vệ sự sống của chúng ta.

a. Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường:
+ Bảo vệ môi trường sẽ giúp cho môi trường trong lành, sạch
đẹp, bảo đảm cân bằng sinh thái.
+ Ngăn chặn, khắc phục các hậu quả xấu do con người và
thiên nhiên gây ra.

Nhiệm vụ 1:
b. Em hãy đọc Thông tin 2 (Vai trò của tài nguyên thiên nhiên đối với tăng
trưởng kinh tế ở Việt Nam) trong SGK tr. 26,27 và trả lời câu hỏi:

3. Tài nguyên rừng có vai trò ntn đối với
cuộc sống của con người?
4. Theo em, việc bảo vệ và khai thác hợp lí
tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa như thế
nào đối với cuộc sống của người dân và sự
phát triển của mỗi quốc gia?

3. Tài nguyên rừng có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với cuộc sống của
con người:
● Rừng có 5 vai trò chính: nuôi dưỡng đất, lưu trữ các-bon, cung cấp
thực phẩm lành mạnh cho hành triệu con người, điều tiết nước và là
nhà của khoảng 80% các giống loài sống trên cạn.
● Rừng chính là lá phổi xanh, điều hòa khí hậu, bảo tồn một số loài
động vật quý hiếm; cung cấp lâm sản xuất khẩu; thảm thực vật rừng
có vai trò quan trọng trong công việc chống xói mòn, sạt lở, hạn chế
lũ lụt cũng như giữ được nguồn nước ngầm, tránh hạn hán;...

4. Việc bảo vệ và khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa vô cùng to lớn đối
với cuộc sống của người dân và sự phát triển của mỗi quốc gia:
● Đối với người dân: con người khai thác tài nguyên thiên nhiên để phục vụ cuộc
sống của con người.
● Đối với mỗi quốc gia: tài nguyên thiên nhiên đóng một vai trò vô cùng quan trọng
đối với nền kinh tế cũng như sự phát triển ổn định của đất nước. Tài nguyên thiên
nhiên là điều kiện cần để giúp phát triển nền kinh tế, khi chúng ta biết cách khai
thác những tài nguyên thiên nhiên này một cách hợp lí và hiệu quả sẽ giúp nền
kinh tế phát triển tốt hơn. Những tài nguyên như quặng kim loại (sắt, đồng, vàng,
bạc,...) sẽ giúp nền kinh tế phát triển, giúp phát triển các ngành sản xuất công
nghiệp, nông nghiệp, sản xuất thủy tinh, vật liệu xây dựng, sành sứ,... Ngoài ra, tài
nguyên thiên nhiên còn tạo ra nguồn tích lũy vốn ban đầu cho công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước; thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

b. Sự cần thiết phải bảo vệ tài nguyên thiên nhiên:
Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên sẽ giúp cho nguồn tài nguyên
không bị cạn kiệt.

2. Quy định cơ bản của pháp luật về bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên
nhiên
Em hãy đọc các thông tin và trường hợp trong SGK tr. 27,28
để thực hiện yêu cầu.

a. Căn cứ vào các quy định của pháp luật, em
hãy cho biết trong các bức tranh, chủ thể đã
thực hiện đúng hay vi phạm các quy định của
pháp luật về bảo vệ môi trường? Vì sao?
b.Em hãy nêu những quy định khác của pháp
luật về bảo vệ môi trường.

+ Bức tranh 1
Chủ thể thực hiện đúng các quy định
của pháp luật về bảo vệ môi trường vì
đã phân loại rác thải sinh hoạt. Đây là
một việc làm đúng, thực hiện tốt khoản
1 Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm
2010 (Bảo vệ môi trường là quyền,
nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ
quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia
đình và cá nhân).

Bức tranh 2
Chủ thể vi phạm pháp luật về bảo vệ
môi trường vì đã đổ rác thải xuống hè
phố, gây ô nhiễm môi trường. Việc làm
này vi phạm khoản 1 Điều 6: Các hành
vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo
vệ môi trường: Vận chuyển, chôn, lấp,
đổ, thải, đốt chất thải rắn, chất thải
nguy hại không đúng quy trình kĩ thuật,
quy định của pháp luật về bảo vệ môi
trường

+ Bức tranh 3: Chủ thể vi phạm pháp luật
về bảo vệ môi trường vì đã vận chuyển vật
liệu xây dựng nhưng không bảo quản, che
chăn khiến chất thải rơi xuống lòng đường,
hè phố, gây ô nhiễm môi trường. Việc làm
này vi phạm khoản 1 Điều 6: Các hành vi
bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi
trường: Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải,
đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không
đúng quy trình kĩ thuật, quy định của pháp
luật về bảo vệ môi trường.

2. Quy định cơ bản của pháp luật về bảo vệ môi
trường, tài nguyên thiên nhiên
- Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên là quyền, nghĩa vụ và
trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và
cá nhân.
- Nhà nước có chính sách bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên;
bảo tồn thiên nhiên; đa dạng sinh học; chủ động phòng, chống thiên
tai, ứng phó với biến đổi khí hậu…

-Pháp luật Việt Nam quy định:
+ Nghiêm cấm đổ chất thải, chất độc hại làm ô nhiễm, suy thoái, cạn
kiệt nguồn nước; xả thải khí độc hại trực tiếp vào nguồn nước, lòng
đất; khai thác trái phép khoáng sản, cát, sỏi trên sông, suối, kênh rạch,
gây sạt lở, biến dạng dòng chảy;...

Thông tin
Trích Luật khoáng sản năm
2010 ( sửa dổi bổ sung 2018)
Điều 4. Nguyên tắc hoạt động
khoáng sản.

Trích Luật Tài nguyên
nước năm 2012 ( sửa đổi
bổ sung 2018)
Điều 9. Các hành vi bị
nghiêm cấm

Trích Luật Lâm nghiệp năm 2017
Điều 9. Các hành vi bị nghiêm cấm
trong hoạt động lâm nghiệp

Trích Luật Thuỷ sản năm 2017
Điều 13. Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản

1. + Nhóm 1, 2: Dựa vào thông tin 1, em hãy cho biết các
chủ thể nào trong trường hợp 2 và hai bức tranh đã thực
hiện đúng các quy định của pháp luật về bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên? Vì sao?
2. + Nhóm 3, 4: Dựa vào thông tin 1, em hãy cho biết các
chủ thể nào trong trường hợp 2 và hai bức tranh đã vi
phạm các quy định của pháp luật về bảo vệ tài nguyên
thiên nhiên? Vì sao?

1. Trong trường hợp 2, chủ thể thực hiện đúng pháp luật về
bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là: Hải và một số người dân
vì đã có việc làm đúng đắn: tố cáo hành vi khai thác cát
trái phép của Công ty T gây ảnh hưởng tới môi trường và
cuộc sống của người dân nơi đây. Chính quyền đã thực
hiện đúng quy định của pháp luật khi xử lí vi phạm đối với
Công ty T theo quy định của pháp luật.

1. + Nhóm 3, 4: Chủ thể vi phạm pháp luật về bảo
vệ tài nguyên thiên nhiên là công ty T vì có hành
vi khai thác cát trái phép, gây ảnh hưởng tới môi
trường, cạn kiệt tài nguyên, gây sạt lở, sụt lún,...
khiến diện tích đất canh tác bị thu hẹp,...

Kể thêm 1 số quy định của pháp luật về bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
- Khoản 4 điều 6 Luật bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm hành vi: Gây tiếng
ồn, độ rung vượt mức cho phép theo quy chuẩn kĩ thuật môi trường; xả thải khói, bụi,
khí có mùi độc hại vào không khí.
- Khoản 5 điều 6 Luật bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm hành vi:Thực hiện
dự án đầu tư hoặc xả thải khi chưa đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ
môi trường.
- Khoản 6 điều 6 Luật bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm hành vi:Nhập khẩu,
tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức.
- Khoản 10 điều 6 Luật bảo vệ môi trường năm 2020 nghiêm cấm hành vi:Sản xuất,
kinh doanh sản phẩm gây nguy hại cho sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên; sản
xuất, sử dụng nguyên liệu, vật liệu xây dựng chứa yếu tố độc hại vượt mức cho phép
theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Kể thêm 1 số quy định của pháp luật về bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên.

+ Nghiêm cấm các hoạt động chặt, phá, lấn chiếm, đốt rừng;
đưa chất cháy nổ, săn bắn, nuôi nhốt, giết, tàng trữ, buôn bán
động vật rừng trái quy định; khai thác tài nguyên thiên nhiên
trái quy định của pháp luật.
+ Chỉ được tiến hành hoạt động khoáng sản khi được cơ quan
quản lí nhà nước có thẩm quyền cho phép.
+ Nghiêm cấm hủy hoại nguồn lợi thủy sản, nơi cư trú  của
các loài thủy sản; khai thác, nuôi trồng thủy sản ảnh hưởng
đến môi trường.
 

- Pháp luật Việt Nam quy định:
+ Chỉ được tiến hành hoạt động khoáng sản khi được cơ quan quản lí
nhà nước có thẩm quyền cho phép.
+ Nghiêm cấm hủy hoại nguồn lợi thủy sản, nơi cư trú  của các loài
thủy sản; khai thác, nuôi trồng thủy sản ảnh hưởng đến môi trường.
+ Nghiêm cấm đổ chất thải, chất độc hại làm ô nhiễm, suy thoái, cạn
kiệt nguồn nước; xả thải khí độc hại trực tiếp vào nguồn nước, lòng
đất; khai thác trái phép khoáng sản, cát, sỏi trên sông, suối, kênh rạch,
gây sạt lở, biến dạng dòng chảy;... 

3. Một số biện pháp bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Em hãy đọc các thông tin và trường hợp trong SGK tr. 30,31
và thực hiện yêu cầu

+ Nhóm 1, 2: Đọc thông tin 1 và trả lời :
Những biện pháp nêu ở thông tin trên có
tác dụng bảo vệ môi trường và tài nguyên
thiên nhiên như thế nào?
+ Nhóm 3, 4: Đọc thông tin 2 và trả lời :
Những biện pháp nêu ở thông tin trên có
tác dụng bảo vệ môi trường và tài nguyên
thiên nhiên như thế nào?

+ Thông tin 1: Việc Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề
án trồng 1 tỷ cây xanh giúp cả nước trồng được 1 tỷ cây
xanh, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái, cải thiện
cảnh quan và ứng phó với biến đổi khí hậu, phát triển
kinh tế xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân
và sự phát triển bền vững của đất nước.

+ Thông tin 2: Việc ứng dụng nông nghiệp hữu cơ giúp
hạn chế tối đa các hóa chất gây độc hại cho cây trồng và
môi trường, góp phần bảo vệ môi trường, đồng thời bảo
vệ nguồn nước, nguồn đất.

Trò chơi “Đối mặt”:

Kể một số biện pháp bảo vệ môi trường và tài
nguyên thiên nhiên.

+ Một số biện pháp bảo vệ môi trường: Dọn dẹp vệ sinh nhà ở, đường
phố tại địa phương mình sống; Vứt rác đúng nơi quy định, không xả rác
bừa bãi; Hạn chế sử dụng túi ni-lông; Tích cực trồng cây xanh; Không
tiếp tay cho hành vi gây tổn hại đến môi trường;...
Một số biện pháp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên: Tiết kiệm nước sạch;
khóa vòi nước khi không sử dụng; sửa chữa và khắc phục đường ống
nước bị rò rỉ; tái sử dụng nước sinh hoạt để tưới cho cây trồng; tắm
bằng vòi hoa sen thay vì tắm bồn; tiết kiệm năng lượng: lắp đặt bình
nước nóng bằng năng lượng mặt trời; tận dụng nguồn nước để phát
điện;...

Liên hệ việc bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên ở
chính địa phương các em

4. Trách nhiệm của học sinh trong việc bảo vệ môi trường và tài
nguyên thiên nhiên

a. Các bạn trong tranh đã làm gì để bảo vệ môi trường và tài nguyên
thiên nhiên.
b. Em đã có những hành động và việc làm nào để bảo vệ môi trường và

Em hãy kể ra những việc làm khác để bảo vệ
môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

TỔNG KẾT

Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên
nhiên cần thực hiện đồng bộ các giải pháp bảo vệ môi trường, giảm thiểu
và kiểm soát ô nhiễm môi trường tiến tới phục hồi môi trường các khu
vực đã bị ô nhiễm như: - Chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ tài
nguyên, môi trường.
- Tích cực tham gia vào các phong trào, hoạt động bảo vệ môi trường tại
địa phương.
- Thường xuyên tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi
trường cho người dân, cộng đồng, doanh nghiệp, thực hiện tăng trưởng
xanh, phát triển kinh tế ít chất thải, kinh tế tuần hoàn, trồng rừng.
- Nghiêm cấm mọi hoạt động làm suy kiệt nguồn tài nguyên, huỷ hoại
môi trường.
- Phê phán, đấu tranh với các hành vi gây ô nhiễm môi trường và phá

Hoạt động 3

LUYỆN
TẬP

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với những ý kiến nào
dưới đây? Vì sao?

a.

Muốn

phát

triển kinh tế thì
phải chấp nhận
môi trường bị ô
nhiễm.

b. Sử dụng túi vải, giấy, c. Để bảo vệ cây
một số loại lá,... để gói, trồng thì phải phun
đựng sản phẩm thay cho thuốc trừ sâu hoá
túi ni-lông là góp phần học diệt trừ hết các
bảo vệ môi trường.

loại côn trùng

Nhiệm vụ 1: Em đồng tình hay không đồng tình với những ý kiến nào
dưới đây? Vì sao?

d. Giáo dục, tuyên truyền, xây dựng ý
thức trách nhiệm về bảo vệ môi
trường chỉ là nhiệm vụ riêng của cán
bộ quản lí môi trường.

Nhiệm vụ 2: Em hãy cho biết hành vi nào dưới đây phù hợp với quy
định của pháp luật về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên.

a) Thu gom và
chuyển rác thải sinh
hoạt đến đúng nơi
quy định.

d) Nhà nước sẽ chi
trả kinh phí dịch vụ
thu gom, vận chuyển
và xử lí chất thải
theo quy định của
pháp luật.

b) Xây dựng chuồng
trại chăn nuôi quy mô
hộ gia đình bảo đảm
vệ sinh, không gây ô
nhiễm tiếng ồn.

c) Che giấu hành
vi khai thác rừng
trái phép.

e) Săn bắt, buôn bán
động vật quý hiếm
thuộc danh mục
nguy cấp.

g) Khai thác nước
ngầm trái phép để
kinh doanh.

Nhiệm vụ 3: Em hãy đọc các tình huống sau và trả lời câu hỏi.

Tình huống 1:
Anh D và anh T là đôi bạn thân. Hôm nay, anh D
có dịp về quê của anh T chơi. Anh T rủ anh D
đến hồ phía sau nhà để câu cá. Mặc dù ngồi rất
lâu nhưng anh D vẫn chưa câu được con cá
nào. Anh D cảm thấy mất kiên nhẫn và nói với
anh T: “Câu mãi chẳng được gì, chán thật”. Suy
nghĩ một lúc, anh T quyết định đi mượn máy
kích điện để bắt cá.

– Em có nhận xét gì về việc làm
của anh T?
– Nếu là anh D, em sẽ làm gì?

Nếu là bạn K, em sẽ làm gì?

Tình huống 2:
Cuối tuần, bạn K được bố mẹ dẫn
đi dã ngoại ven sông Hồng. Mặc
dù có biển cấm hút cát nhưng bạn
K vẫn thấy một chiếc tàu đang hút
cát trên sông.

Nhiệm vụ 4:
Em hãy chọn một phong trào hoặc
hành động bảo vệ môi trường và tài
nguyên

thiên nhiên mà em ấn

tượng để thuyết trình nhằm truyền
cảm hứng cho bạn bè cùng chung
tay thực hiện hoạt động này.

Hoạt động
4

VẬN
DỤNG

Nhiệm vụ 1: Em hãy thực
hiện những việc làm phù
hợp (dọn dẹp vệ sinh, trồng
và chăm sóc

cây xanh,

nhắc nhở bạn bè, em nhỏ,
…) để góp phần bảo vệ môi
trường tại nơi

em sinh

sống và chia sẻ kết quả với
mọi người.

Nhiệm vụ 2: Em hãy cùng
bạn thiết kế một số đồ dùng,
dụng cụ học tập sáng tạo từ
những vật dụng đã qua sử
dụng để tuyên truyền về
trách nhiệm bảo vệ tài
nguyên thiên nhiên.

Tạm biệt và hẹn gặp lại các em
ở bài học tiếp theo.