Tiết 58:

Ánh trăng
- Nguyễn Duy -

I. TÌM HIỂU CHUNG

1. Tác giả

- Tên khai sinh: Nguyễn Duy Nhuệ; Sinh năm: 1948
- Quê: Thanh Hóa
- Là gương mặt tiêu biểu trong lớp nhà thơ trẻ thời
chống Mỹ
- Được trao giải Nhất cuộc thi thơ của báo Văn nghệ
năm 1972-1973.
- Thơ ông có nét dung dị, hồn nhiên trong sáng và
giàu chất trữ tình, thường mang màu sắc triết lí.

NHÀ THƠ NGUYỄN DUY

THƠ NGUYỄN DUY

Tác phẩm chính:
- Cát trắng (Thơ- 1973),
- Ánh trăng (Thơ- 1984),
- Nhìn ra bể rộng trời cao (Bút kí- 1985),
- Khoảng cách (Tiểu thuyết- 1985),
- Mẹ và em (Thơ- 1987),
- Đường xa (Thơ- 1989),
- Về (Thơ- 1994)…

Được nhà nước Rumani tặng Giải thưởng về thơ năm 2010

2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác:
- Viết năm 1978 ở thành phố Hồ Chí Minh
- In trong tập “Ánh trăng”
b. Thể thơ: Năm chữ.
Theo trình tự thời gian
c. Mạch cảm xúc:
(Quá khứ  Hiện tại)
d. Phương thức biểu đạt: biểu cảm kết hợp với tự sự.

Buyn-đinh

Buyn-đinh: Toà nhà cao, nhiều tầng, hiện đại.

e. Bố cục: 3 phần
Phần 1: 2 khổ đầu

Phần 2: 2 khổ giữa

Phần 3: 2 khổ cuối

Cảm nghĩ về vầng
trăng trong quá
khứ

Cảm nghĩ về vầng
trăng trong hiện tại

Suy tư của tác giả

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì ưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Thình lình đèn điên tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.

Cảm nghĩ về vầng trăng quá khứ Cảm nghĩ về vầng trăng hiện tại

Suy tư của tác giả

2. Tác phẩm

ÁNH TRĂNG – NGUYỄN DUY

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường như là đồng là bể
như là sông là rừng
Thình lình đèn điện tắt
Trăng cứ tròn vành vạnh
phòng buyn-đinh tối om
kể chi người vô tình
vội bật tung cửa sổ
ánh trăng im phăng phắc
đột ngột vầng trăng tròn
đủ cho ta giật mình.
TP. Hồ Chí Minh, 1978

II. Đọc hiểu văn
bản

1.

Cảm nghĩ về vầng trăng trong quá khứ

Hồi nhỏ sống với sông
với đồng rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

Vầng trăng xuất hiện ở những thời điểm nào của cuộc
đời tác giả? Phép tu từ được sử dụng?

đồng
Hồi nhỏ

sông
bể

Hồi chiến tranh

Sống hoà
hợp, thân
thiết với
thiên nhiên
ở rừng

Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở
ở rừng
rừng
vầng trăng
tri kỉ
kỉ
trăng thành
thành tri

Trăng là tri kỉ
 Liệt kê, điệp ngữ “với” , nhân hoá
Trăng với người là đôi bạn tri kỉ, thân thiết, ân tình, gắn với
những thăng trầm và gian lao của đất nước.

- Nghệ thuật: So sánh
 Sống gần gũi chan hoà với
thiên nhiên, với vầng trăng
Vầng trăng không những trở
thành bạn tri kỉ, mà đã trở
thành “vầng trăng tình
nghĩa” biểu tượng cho quá
khứ nghĩa tình.

“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa

2.

Cảm nghĩ về vầng trăng ở hiện tại
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường.
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

Trăng vẫn là trăng ấy nhưng người không còn là người xưa.
Vậy người xa lạ trăng hay trăng không quen biết người?

Đất nước hòa bình
Hồi về thành phố

Xa rời cuộc sống giản dị
Sống sung túc, tiện nghi

Trăng bị
lãng quên,
chỉ còn là dĩ
vãng

 Nghệ thuật đối lập, nhân hóa, so sánh
 Con người đã lãng quên quá khứ, đổi thay tình cảm

Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn

 Tình huống gặp lại trăng đầy bất ngờ

 Tính từ gợi tả “thình lình”, “đột ngột”
 Ngạc nhiên, ngỡ ngàng
 Ba động từ “vội, bật, tung” đặt liền nhau
 Khẩn trương, hối hả đi tìm nguồn sáng

Tâm
trạng
ngỡ
ngàng, bối rối, suy
ngẫm: con người
thay đổi nhưng trăng
vẫn vẹn nguyên,
thủy chung.

Hồi nhỏ sống với
đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở
rừng
vầng trăng thành tri
kỷ

Ý nghĩa
của hình
ảnh trăng

Trần trụi với thiên
nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ
quên
cái vầng trăng tình
nghĩa
Từ hồi về thành phố
quen ánh điện cửa
gương
vầng trăng đi qua

Nghĩa thực: trăng là vẻ đep bình dị
vĩnh hằng của thiên nhiên đất nước

Trăng là biểu tượng cho cuộc sống tình
nghĩa, trong sáng của quá khứ gian lao

Vẻ đẹp ấy vẫn vẹn nguyên và song
hành cùng cuộc sống hiện tại dù cho
con người có lãng quên.

Làng quê

Núi rừng

Thành phố

Tuổi thơ

Người lính

Công chức

Cuộc sống hiện đại thay đổi theo chiều hướng tích cực dễ làm con
người quên đi quá khứ khổ đau, đánh mất những giá trị tốt đẹp vốn có.

3.

Suy tư của tác giả

Ngửa mặt lên nhìn
mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành
vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng
phắc

- Mặt nhìn mặt:
- Rưng rưng

người trăng, đối
diện, đàm tâm
từ láy gợi tả, diễn tả nỗi
xúc động nghẹn ngào

- Hình ảnh lặp lại: đồng, bể, sông, rừng
Þ Cấu trúc thơ song hành (như là, là)
cùng với phép so sánh, liệt kê + giọng
thơ xúc động, nhịp thơ hối hả
Þ Tâm trạng xúc động, xao xuyến, kỉ
niệm được đánh thức

Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng

PHIẾU HỌC TẬP
Hình ảnh thơ

Ý nghĩa biểu tượng.

Trăng cứ tròn vành vạnh

Quá khứ đẹp đẽ, vẹn nguyên, thuỷ chung, không
phai mờ.

ánh trăng im phăng phắc

Bao dung, độ lượng nhưng vô cùng nghiêm khắc.

ta giật mình

Nhớ lại quá khứ, Tự vấn lương tâm, Ân hận xót
xa, tự trách mình; Tự hoàn thiện mình.

Vầng trăng trong bài thơ

- Thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát, là người bạn
thân thiết trong cuộc đời con người.
- Là biểu tượng của quá khứ nghĩa tình, là vẻ đẹp
bình dị, vĩnh hằng của cuộc sống.

Quá khứ
Tình nghĩa tri kỉ

TRĂNG

Ngỡ không bao giờ
quên

Hiện tại
Vầng trăng tròn

Vô tình lãng quên

NGƯỜI

Suy ngẫm
Tròn vành vạnh; Im
phăng phắc  Thủy
chung, vị tha

Giật mình
 Tự hoàn thiện

Tự nhắc nhở mình, nhắc nhở mọi người về thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”.

Có ý kiến cho rằng “Bài thơ chỉ hợp
với thế hệ ông bà mình thôi, bây giờ
ở thế kỉ 21 rồi, gần như cuộc sống
nhiều người đã no đủ, chiến tranh
cũng không còn thì bài thơ chả có
mấy ý nghĩa nữa.” Em hãy nêu ý
kiến của mình.

III. Tổng kết

01

Thơ 5 chữ, giọng điệu tâm
tình

02

NGHỆ
THUẬT

03
04

Kết hợp hài hòa tự sự & trữ tình

Sử dụng nhiều BPTT đặc sắc
Sáng tạo hình ảnh vầng trăng

NỘI DUNG

Kể về năm tháng
gian lao tươi trẻ đã
qua của cuộc đời
người lính, nhắc nhở ta
về thái độ sống
“Uống nước nhớ
nguồn”.

Vẽ sơ đồ tư duy khái quát lại nội dung
và nghệ thuật của bài thơ

Hướng
dẫn tự
học

Sưu tầm các bài thơ, bài hát chủ đề
“Uống nước nhớ nguồn” + Tìm đọc
thêm các tác phẩm của Nguyễn Duy
Tưởng tượng mình là nhân vật trữ tình
trong “Ánh trăng”, diễn tả dòng cảm nghĩ
trong bài thơ thành 1 bài tâm sự ngắn?

Soạn bài “…”