B à i

1 9

T Ạ O G I Ố N G B Ằ N G P H Ư Ơ N G P H Á P
G ÂY Đ Ộ T B I Ế N VÀ C Ô N G N G H Ệ
G E N

TẠO GIỐNG BẰNG
CÔNG NGHỆ TẾ BÀO
Nhóm 4

MỤC LỤC
I

CÔNG NGHỆ TẾ BÀO THỰC VẬT
1 Nuôi cấy mô tế bào
2 Lai tế bào sinh dưỡng (Xoma)
3. Nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn

II

CÔNG NGHỆ TẾ BÀO ĐỘNG VẬT
1 Nhân bản vô tính động vật
2 Cấy truyền phôi

I
CÔNG NGHỆ TẾ BÀO THỰC VẬT
01
NUÔI CẤY
MÔ, TẾ
BÀO

03
02
LAI TẾ BÀO
SINH DƯỠNG
(XOMA)

NUÔI CẤY
HẠT PHẤN
HOẶC NOÃN

1. NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO

Phương pháp

Nuôi cấy
mô tế bào

Lai tế bào
sinh dưỡng
(Xôma)

Nuôi cấy
hạt phấn
hoặc noãn

Nguyên liệu

Tế bào
(2n)

Quy trình

Nuôi cấy mô hay tế bào thực
vật trong ống nghiệm
-> Tái sinh thành cây hoàn
chỉnh.

Kết quả (ứng dụng)

- Tạo quần thể cây
trồng đồng nhất về
kiểu gen.
- Nhân nhanh giống
cây trồng quý hiếm từ
một cây.

2. LAI TẾ BÀO SINH DƯỠNG
(XÔMA)

Kết quả lai giữa khoai tây và cà chua
do các nhà làm vườn nước Anh tạo ra
năm 2013

Phương pháp

Nuôi cấy
mô tế bào

Nguyên liệu

Tế bào
(2n)

Lai tế bào 2 dòng tế
sinh dưỡng bào 2 loài
(Xôma)
khác nhau
(2n)

Nuôi cấy
hạt phấn
hoặc noãn

Quy trình

Nuôi cấy mô hay tế bào thực
vật trong ống nghiệm
-> Tái sinh thành cây hoàn
chỉnh.
- Loại bỏ thành tế bào của các tế
bào khác loài -> Tế bào trần.
- Dung hợp hai tế bào trần -> Tế
bào lai.
- Nuôi tế bào lai -> Cây lai khác
loài.

Kết quả (ứng dụng)

- Tạo quần thể cây
trồng đồng nhất về
kiểu gen.
- Nhân nhanh giống
cây trồng quý hiếm từ
một
cây. mới mang
Tạo giống
được đặc điểm của 2
loài khác nhau mà
bằng cách tạo giống
thông thường không
tạo ra được

SO SÁNH PHƯƠNG PHÁP DUNG HỢP TẾ BÀO TRẦN
VỚI PHƯƠNG PHÁP LAI HỮU TÍNH KHÁC LOÀI?

Dung hợp tế bào trần khác loài
Loài A
(2A)
Tế bào
(2n)

Loài B
(2B)
X

Tế bào
(2n)

Loài AB
( 2A + 2B )

Lai hữu tính khác loài (Lai xa )
Loài A
(2A)

X

Loài B
(2B)

G: A

B

Loài AB: Bất thụ
Loài AB
( 2nA + 2nB )

3. NUÔI CẤY HẠT PHẤN HOẶC NOÃN

Ví dụ: cơ thể có kiểu gen Aa sẽ tạo giao tử là 1/2 A :1/2 a sau
khi gây lưỡng bội hóa bằng các tác nhân đột biến sẽ tạo cơ thể
có kiểu gen là AA và aa.
giảm phân

Cây Aa

hạt phấn

A
a

conxisin
conxisin

AA
aa

=> Qua đó tạo các cây lưỡng bội có kiểu gen
đồng hợp tử về tất cả các gen -> Tính trạng ổn
định.

Phương pháp

Nuôi cấy
mô tế bào

Nguyên liệu

Tế bào
(2n)

Lai tế bào 2 dòng tế
sinh dưỡng bào 2 loài
(Xôma)
khác nhau
(2n)

Nuôi cấy
hạt phấn
hoặc noãn

Hạt
phấn,
noãn (n)

Quy trình

Nuôi cấy mô hay tế bào thực
vật trong ống nghiệm
-> Tái sinh thành cây hoàn
chỉnh.
- Loại bỏ thành tế bào của các tế
bào khác loài -> Tế bào trần.
- Dung hợp hai tế bào trần -> Tế
bào lai.
- Nuôi tế bào lai -> Cây lai khác
loài.
- Nuôi cấy hạt phấn hoặc
noãn chưa thụ tinh trong
ống nghiệm -> Cây đơn bội
(n)
- Tế bào đơn bội (n) lưỡng
bội hóa -> Cây lưỡng bội

Kết quả (ứng dụng)

- Tạo quần thể cây
trồng đồng nhất về
kiểu gen.
- Nhân nhanh giống
cây trồng quý hiếm từ
một
cây. mới mang
Tạo giống
được đặc điểm của 2
loài khác nhau mà
bằng cách tạo giống
thông thường không
tạo ra được
- Nhân giống các loại cây
trồng quý hiếm hoặc tạo
ra các giống cây lai khác
loài.
- Cây lưỡng bội tạo ra
bằng cách này sẽ có kiểu

II
CÔNG NGHỆ TẾ
BÀO ĐỘNG VẬT

01

Nhân bản vô tính động vật
Nhân bản vô tính là quá trình tạo ra các tế bào hoặc
cá thể giống hệt nhau về mặt di truyền từ một hoặc
một số tế bào ban đầu một cách tự nhiên hoặc nhân
tạo.

Quy trình
• B1: Tách nhân tế bào của cơ thể nhân
•
•
•
•

bản
B2: Tách trứng và hủy nhân của TB
trứng
B3: Dung hợp -> tế bào chứa nhân 2n
của động vật cần nhân bản
B4: Nuôi tế bào chuyển nhân trong
ống nghiệm cho phát triển thành phôi
B5: Cấy phôi vào tử cung giống cái
cho mang thai, sinh sản bình thường

Cừu Dolly sẽ có đặc điểm
di truyền giống cừu A cho
tế bào tuyến vú hay cừu
B cho tế bào trứng hay
cừu C mang thai hộ?

-> Cừu A cho tế bào tuyến
vú

(5/7/1996 - 14/2/2003)

Đặc điểm
• Giống nhau: Nhân bản vô
tính tạo ra các cá thể giống
hệt nhau về mặt di truyền so
với cá thể ban đầu.
• Tái tạo từ tế bào trưởng
thành: Các tế bào từ bộ phận
cơ thể đặc biệt có thể tái tạo
cả một cơ thể hoàn chỉnh.

Tác hại
• Hiệu suất thấp: Quá trình
nhân bản vô tính không hiệu
quả. Số lượng phôi thành
công thấp, gây lãng phí tài
nguyên.
• Bất thường gen: Nhiều con
sinh ra với bất thường gen,
gây sẩy thai hoặc tử vong
sớm.

Ý nghĩa
• Tiến bộ trong sinh học hiện đại: Các nghiên cứu về nhân bản vô
tính đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong sự phát triển
của sinh học hiện đại.
• Ứng dụng trong nông nghiệp và chăn nuôi: Nhân bản vô tính
giúp tạo ra các loài động vật có giá trị kinh tế như bò sữa,
lợn, cừu,...
• Ứng dụng trong y học: Nhân bản vô tính đã giúp sản xuất
các loại thuốc, vaccine và dược phẩm.

Khỉ nhân bản vô
tính ở Trung Quốc

Tháng 11/2008, các nhà khoa học Nhật Bản đã thành công
trong việc tạo chuột sống từ mẫu chuột chết cách đó 16
năm.

Mẫu chuột để đông lạnh sau 16
năm

Hậu duệ của chuột chết

Các nhà khoa học Ý vừa cho biết
đã phối giống thành công cho chú
ngựa nhân bản đầu tiên trên thế
giới, Prometea. Hiện chú ngựa này
vẫn khỏe mạnh như những giống
ngựa bình thường khác.
Chú ngựa Prometea

02

Cấy truyền phôi
Công nghệ cấy truyền phôi là đưa phôi
được tạo ra từ một cá thể cái này vào cơ
thể của một cá thể cái khác, phôi vẫn
sống và phát triển như một cá thể bình
thường.

Quy trình
Bước 1: Tách lấy phôi từ động
vật cho phôi.
Bước 2: Sử dụng các biện pháp
để tác động vào phôi đó trước
khi chuyển vào cơ thể nhận.

Bước 3: Cấy phôi đã chịu tác
động ở bước 2 vào tử cung của
các động vật nhận phôi để các
động vật này mang thai và sinh
con.

NHƯỢC ĐIỂM

ƯU ĐIỂM
Cho phép nhân nhanh
các giống có năng suất
cao, có đặc tính quý
hiếm vốn có khả năng
sinh sản tự nhiên chậm.

• Các con sinh ra có
kiểu gen giống nhau
nên dễ chết hàng
loạt nếu gặp điều
kiện môi trường bất
lợi, dẫn đến giảm
năng suất và hiệu
quả kinh tế.
• Đòi hỏi yêu cầu kĩ
thuật cao, máy móc
thiết bị hiện đại.

Ứng dụng công nghệ cấy truyền phôi ở bò đã giúp nhân nhanh các
giống bò sữa cao sản. Các phôi đông lạnh, phôi tươi phân li giới tính
được cấy truyền và tạo ra các con bê cái có năng suất sữa cao, chất
lượng sữa tốt.

CÂU
HỎI
CỦNG
Let's Start

Cơ sở vật chất di truyền của cừu
câu 1 dolly được hình thành ở giai
đoạn nào trong quy trình nhân
của cừu cho
a Tách tế bào tuyến vú bản?
nhân.

b

Chuyển nhân của tế bào tuyến vú vào
tế bào trứng đã bị bỏ nhân.

c

Nuôi cấy trên môi trường nhân tạo cho
trứng phát triển thành phôi.

d

Chuyển phôi vào tử cung của một cừu mẹ
để nó mang thai.

Trong quy trình nhân bản
câu
cừu Dolly, bước nào sau đây
là đúng?
Lấy trứng
của con cừu cho trứng để
a loại bỏ khối tế bào chất.

b
c
d

2

Lấy nhân từ trừng của con cừu cho
trứng.
Cừu con sinh ra có kiểu hình giống kiểu
hình của cừu cho trứng.
Tế bào trứng mang nhân của tế bào tuyến
vú đã được cấy vào tử cung của con cừu
khác để phát triển và sinh nở bình thường.

câu

Các
kỹ
thuật
chủ
yếu
3
trong công nghệ tế bào
thực
vật
bao
gồm?
a Kỹ thuật lai tế bào sinh dưỡng.
b

Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào.

c

Tất cả các phương án

d

Kỹ thuật nuôi cấy hạt phấn hoặc noãn
chưa thụ tinh.

Bằng kỹ thuật chia cắt phôi động vật
thành nhiều phôi rồi cấy các phôi này
vào tử cung của các con vật khác
cùng loài để tạo ra
nhiều
con
vật
có
a Cấy truyền phôi
kiểu gen giống nhau. Kĩ thuật này
được
gọi
là:
b Lai tế bào

c

Nhân bản vô tính

d

Kĩ thuật gen

câu 4

câu

Cây
Pomato
(cây
lai
giữa
5
khoai tây và cà chua) được
tạo
bằng
phương
pháp:
a Cấy truyền phôi
b

Kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào

c

Nuôi cấy hạt phấn

d

Dung hợp tế bào trần

Thanks for listening !