CHƯƠNG III: QUANG HỌC
•
•
•
•
•
•

Hiện tượng khúc xạ là gì?
Thấu kính hội tụ là gì? Thấu kính phân kì là gì?
Các bộ phận chính của mắt là những gì?
Tật cận thị là gì? Khắc phục nó như thế nào?
Kính lúp dùng để làm gì?
Phân tích ánh sáng trắng thành các ánh sáng màu như
thế nào? Trộn các ánh sáng màu với nhau sẽ được ánh
sáng màu gì?
• Tại sao các vật có màu sắc khác nhau?
• Ánh sáng có những tác dụng gì, có những ứng dụng
gì?

Tại sao khi nhúng trong nước, ta thấy chiếc đũa bị
gãy khúc ?

3

Bài 40

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
1. Quan sát

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
Quan sát hình bên và nêu nhận xét về
đường truyền tia sáng:
a)Từ S đến I ( trong không khí ).

Mặt phân cách

S

Không
khí

 đường thẳng.

N

b)Từ I đến K ( trong nước ).
 đường thẳng.
c)Từ S đến mặt phân cách rồi đến K.

I

P

Q

Nước

 đường gãy khúc (gãy khúc tại I)

N'

K

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG

Tia sáng truyền từ không khí
sang nước (tức là truyền từ
môi trường trong suốt này
sang môi trường trong suốt
khác) thì bị gãy khúc tại mặt
phân cách giữa hai môi trường.
Hiện tượng đó gọi là hiện
tượng khúc xạ ánh sáng.

S

Không
khí

N
I

P

Q

Nước

N'

K

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
1. Quan sát
2. Kết luận
Hiện tượng tia sáng
truyền từ môi trường trong
suốt này sang môi trường
trong suốt khác bị gãy
khúc tại mặt phân cách
giữa hai môi trường, được
gọi là hiện tượng khúc xạ
ánh sáng.
3. Một vài khái niệm

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
S
- I là điểm tới, SI là tia tới.
- IK là tia khúc xạ.
- Đường NN' vuông góc với mặt
phân cách là pháp tuyến tại điểm
tới.
-S I N là góc tới, ký hiệu i .
-K I N' là góc khúc xạ, ký hiệu r.
- Mặt phẳng chứa tia tới SI và pháp
tuyến NN' là mặt phẳng tới.

N
i
I

P

Q

r
N'

K

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước

Nhóm 1, 2

N
40
50
60
70
80

30

0 10
10
20
20

40

40
50
60
70
80

I

P 90

80
70
60
50

30

30

20

10 0 10 20

N'

90
80
70

30

40

Q

60
50

11

Nhóm 3, 4

N
40
50
60
70
80

30

0 10
10
20
20

40

40
50
60
70
80

I

P 90

80
70
60
50

30

30

20

10 0 10 20

N'

90
80
70

30

40

Q

60
50

12

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước
- Góc khúc xạ nhỏ hơn
góc tới
- Tia khúc xạ nằm trong
mặt phẳng tới

Góc
Góc
Lần
khúc
tới
xạ

1
2

300

200

400

300

So sánh
góc khúc
xạ và góc
tới

Tia khúc
xạ có
nằm
trong mặt
phẳng tới
không?

Góc khúc
xạ nhỏ
hơn góc
tới

Có

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước
- Góc khúc xạ nhỏ hơn
góc tới
- Tia khúc xạ nằm trong
mặt phẳng tới

C3: Hãy thể hiện kết luận trên bằng
hình vẽ.

N

S
P

Không khí

i

I

Nước

r
N'
K

Q

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước

C4: Kết luận trên có còn đúng trong
trường hợp tia sáng truyền từ nước
sang không khí hay không ? Đề xuất
một phương án thí nghiệm để kiểm
tra dự đoán đó

III. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ nước
sang không khí.

Phương án: Đặt nguồn sáng trong
nước, ở đáy bình, hoặc chiếu tia sáng
qua đáy bình vào nước rồi sang
không khí. Tiến hành thí nghiệm như
trường hợp ánh sáng truyền từ không
khí sang nước

1. Dự đoán
2. Thí nghiệm mô phỏng

N
40
50
60
70
80

P

90
80
70
60
50

40

30

0 10
10
20
20

30

40
50
60
70
80

I

30

20

10 0 10 20

N'

90
80
70

30

40

Q

60
50

16

N
40
50
60
70
80

P

90
80
70
60
50

40

30

0 10
10
20
20

30

40
50
60
70
80

I

30

20

10 0 10 20

N'

90
80
70

30

40

Q

60
50

17

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước
III. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ nước
sang không khí.
1. Dự đoán
2. Thí nghiệm mô phỏng
3. Kết luận
- Góc khúc xạ lớn hơn
góc tới
- Tia khúc xạ nằm trong
mặt phẳng tới

BÀI 40: HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I. Hiện tượng khúc xạ
ánh sáng
II. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ không
khí sang nước
III. Sự khúc xạ của tia
sáng khi truyền từ nước
sang không khí.
IV. Vận dụng

C7: Phân biệt các hiện tượng khúc xạ và phản xạ ánh sáng.
HIỆN TƯỢNG PHẢN XẠ HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ
ÁNH SÁNG
ÁNH SÁNG
-Tia tới gặp mặt phân cách
giữa hai môi trường ………
bị hắt trở lại môi trường
………………………………
trong suốt cũ.
………………………………

-Tia tới gặp mặt phân cách
bị gãy
giữa hai môi trường ………
khúc
và tiếp tục truyền
……………………………
vào
môi trường trong suốt
……………………………
thứ hai.
bằng
không bằng
-Góc khúc xạ ………………
- Góc phản xạ …….........góc
tới.
…góc tới.

Tại sao khi nhúng trong nước, ta thấy chiếc đũa bị
21
gãy khúc ?

Do các khí thải của con người (như
các khí NO, NO2, CO, CO2 …..)
các khí này bao bọc trái đất chúng
ngăn cản sự khúc xạ ánh sáng chiếu
từ mặt trời và phản xạ phần lớn các
tia nhiệt trở lại trái đất làm trái đất
nóng lên

Tại các đô thị lớn sử dụng nhiều kính xây dựng gây
bức xạ nhiệt cho con người, ngoài ra ánh sáng
chiếu qua kính càng nhiều gây chói dẫn đến căng
thẳng mệt mỏi cho con người

Để hạn chế các tác hại trên ta cần:
- Hạn chế khí thải ra môi trường
- Có biện pháp che chắn nắng hiệu
quả khi nắng gay gắt
- Mở cửa nhà thông thoáng để có gió
thổi làm giảm nhiệt độ trong nhà …
24

1) Cách vẽ nào biểu diễn đúng hiện tượng khúc xạ
của tia sáng khi đi từ không khí (Kk) vào nước ?
Kk

S

N

P

I

Nước

A
Kk

P

Nước

C

B

N
Q

I

Nước

K Đúng rồi . . !
I

N

P

Q
Tiếc
Tiếc
Tiếcquá
quá
quá......!!!
Em
Em
Emchọn
chọn
chọn
sai
sai
rồi.
rồi
Hoan
hô. .sai
. !rồi.

N'
S

Kk

S

Kk

N

P

I

Nước

K N'

D
D

K

N'

S

Q

N'

Q
K

2) Tia nào sau đây là tia khúc xạ của tia tới SI? Vì sao?
B

A
a) Tia IA?

N

C

b) Tia IB?
c) Tia IC?
d) Tia ID?
Tia chọn là tia IC vì
khi ánh sáng truyền từ
nước sang không khí
thì góc khúc xạ lớn
hơn góc tới

P Không khí
Nước

D

Q

I

N'

S

3) Tia nào sau đây là tia khúc xạ của tia tới SI? Vì sao?
N

S

D

a) Tia IA?
b) Tia IB?
c) Tia IC?
d) Tia ID?
Tia chọn là tia IB vì
khi ánh sáng truyền
từ không khí sang
nước thì góc khúc xạ
nhỏ hơn góc tới

P Không khí
Nước

Q

I

C
N'

B

A

Hướng dẫn về nhà
- Học bài
- Đọc phần: “Có thể em chưa biết”
- Làm bài tập trong SBT
- Chuẩn bị “Bài 42: THẤU KÍNH HỘI TỤ”.
+ Đọc trước phần mở bài
+ Đọc trước phần thí nghiệm