CHÀO MỪNG CÁC EM
ĐẾN VỚI BÀI HỌC HÔM NAY!

KHỞI ĐỘNG
Trong lịch sử, khi phương tiện
truyền thông còn chưa phát
triển, để phát hiện quân địch
đang di chuyển bằng ngựa,
người ta lại áp tai xuống đất và
có thể nghe được tiếng vó ngựa
cách xa vài kilômét. Tại sao?

CHƯƠNG IV. ÂM THANH

BÀI 12. SÓNG ÂM (3 TIẾT)

NỘI DUNG BÀI HỌC

01

Dao động và sóng

04

Sóng âm

05
Nguồn âm

Các môi trường truyền âm

1. Dao động

I. DAO ĐỘNG VÀ SÓNG

HS quan sát và mô tả chuyển động
của đầu thanh thép

• Thí nghiệm hình 12.1
• Các chuyển động qua lại quanh
một vị trí cân bằng gọi là dao
động.

Tìm thêm ví dụ về dao động

2.Sóng
Quan sát hình ảnh/ video thí nghiệm hình 12.2 và 12.3 kết hợp
đọc SGK và rút ra nhận xét :

Thanh AB dao động sẽ kéo theo
đầu kim S dao động, làm mặt nước
dao động theo. Dao động này được
lan truyền trên mặt nước tạo thành
sóng nước hình tròn đồng tầm s

2.Sóng
Quan sát hình ảnh/ video thí nghiệm hình 12.2 và 12.3 kết hợp đọc SGK và rút ra
nhận xét :

Sóng là sự lan truyền dao động
trong các môi trường

Tìm thêm ví dụ về dao động tạo thành sóng.

II. Nguồn âm
Làm việc nhóm
Hoạt động: Hãy thực hiện thí nghiệm đơn giản sau : gảy
đàn (Hình 12.4b), gõ vào âm thoa (Hình 12.4d) để chứng tỏ
âm truyền được trong không khí

Nguồn âm thiên nhiên

Nguồn âm
nhân tạo

Chiêng

Trống
Đàn Ghita

Đàn Viôlông
Đàn tranh

Với từng loại nhạc cụ ta sẽ nghe được mỗi âm thanh khác nhau, như vậy
khi phát ra âm chúng có đặc điểm chung nào không?

Nguồn âm là nguồn phát ra
âm, các nguồn âm đều dao
động.

Tìm thêm ví dụ về vật dao động
phát ra âm thanh

Một số ví dụ: màng loa tivi phát ra âm thanh,
rung chuông, đồng hồ báo thức kêu

Vì sao suối nhỏ chảy lại róc rách kêu
Khi nước suối chảy từ cao xuống
thấp, có cuốn theo một phần không
khí và hình thành rất nhiều bong bóng
nhỏ, khi những bong bóng nhỏ này
vỡ sẽ phát ra tiếng kêu. Đồng thời
nước suối khi va đập vào các đá sỏi
ở nơi thấp và những nơi lồi lõm cũng
có thể làm cho không khí dao động
để phát ra tiếng kêu. Ở những khe
núi đá dốc, tiếng nước róc rách này
còn vang không ngừng tới các thung
lung

III. Sóng âm
Ta nghe được âm phát ra từ nguồn âm là do dao động của nguồn âm
được không khí lan truyền đi dưới dạng sóng tới tai ta. Sóng âm là
sự lan truyền dao động từ nguồn âm ra môi trường. Vậy sóng âm
được tạo ra như thế nào ?

III. Sóng âm

- Sóng âm là sự lan truyền dao động của nguồn âm
trong môi trường
- Sóng âm được tạo ra như thế nào?

Cách tạo ra sóng âm trong môi trường không khí: Màng loa dao
động làm cho lớp không khí tiếp xúc với nó dao động theo. Lớp
không khí dao động này lại làm cho lớp không khí kế tiếp nó dao
động,... Cứ thế các dao động của nguồn âm được không khí
truyền tới tai ta, làm cho màng nhĩ dao động, khiến ta cảm nhận
được âm phát ra từ nguồn âm.

Tìm thêm ví dụ cho thấy sóng âm
truyền từ nguồn âm theo mọi
hướng
quanh.

ra

môi

trường

xung

IV. Các môi trường truyền âm
Khi bạn A úp ốc vào tai thì nghe
được tiếng bạn B nói, nhưng nếu
bạn A đưa cốc ra xa tai thì không
nghe được tiếng bạn B nói.
Hiện tượng này chứng tỏ điều gì;
có thể rút ra nhận xét gì về môi
trường truyền âm?
• Hiện tượng này chứng tỏ âm truyền được qua chất rắn.
• Nhận xét: chất rắn là môi trường truyền âm.

IV. Các môi trường truyền âm
• Hiện tượng này chứng tỏ âm truyền
được qua chất rắn.
• Nhận xét: chất rắn là môi trường
truyền âm.

Thế nào là môi trường truyền âm?

Môi trường truyền được sóng
âm gọi là môi trường truyền âm.

0
3

Khi nhúng hộp đựng đồng hồ báo thức vào nước thì có
nghe thấy tiếng chuông báo thức không?

• Hiện tượng này chứng tỏ âm truyền được qua chất lỏng
• Nhận xét: chất lỏng là môi trường truyền âm.

KẾT LUẬN
- Sóng âm không chỉ truyền được trong chất khí mà còn
truyền trong chất rắn và chất lỏng.
- Sóng âm không truyền được trong chân không

Câu hỏi 1: Tìm thêm ví dụ về âm truyền trong chất khí, chất rắn
và chất lỏng

Câu hỏi 2: Hãy trả lời câu hỏi nêu ra ở phần mở đầu của
bài (Trong lịch sử, khi phương tiện truyền thông chưa phát
triển, để phát hiện quân địch di chuyển bằng ngựa người ta
lại áp tai xuống đất và có thể nghe được cả tiếng vó ngựa
cách xa vài kilômét. Tại sao?)

Câu trả lời 1:
•

Ví dụ âm truyền trong chất khí: Hai người có thể
nói chuyện với nhau là do âm đã truyền trong
không khí đến tai người kia.

•

Ví dụ âm truyền trong chất rắn: Bạn A dùng đầu
bút gõ xuống mặt bàn, bạn C áp tai vào bàn nghe
được âm thanh do âm truyền trong gỗ.

•

Ví dụ âm truyền trong chất lỏng: Người nuôi cá chỉ
cần vỗ tay để tạo ra âm thanh quen thuộc đàn cá
sẽ bơi đến. Đó là cá có thể nghe được âm thanh
do người vỗ tay phát ra truyền qua không khí, qua
nước và bơi lại gần.

Câu 2
● Tiếng vó ngựa: Âm phát ra do bước chân ngựa chạm đất.
● Xem đất là vật rắn, do đó đất là môi trường truyền âm tốt hơn không
khí, nhờ đó khi áp tai xuống đất ta có thể nghe rõ tiếng vó ngựa ở
khoảng cách xa mà tai đặt trong không khí có thể không nghe rõ.

LUYỆN TẬP
Câu 1: Chỉ ra câu nào đúng, câu nào sai trong các câu dưới đây
a) Âm thanh được tạo ra từ nguồn âm, các nguồn âm đều dao động
b) Âm thanh được truyền tới tai ta qua môi trường không khí
c) Âm thanh có thể truyền trong chất rắn, lỏng, khí
d) Âm thanh có thể truyền trong chân không









Câu hỏi 2: Âm thanh không thể truyền
được trong chân không vì:
A. Chân không không có

C. Chân không là môi trường

trọng lượng

trong suốt

B. Chân không không có vật

D. Chân không không đặt

chất

được nguồn âm

Câu hỏi 3: Một người nhìn thấy tia chớp trước khi nghe thấy tiếng sấm
5s. Cho rằng thời gian ánh sáng truyền từ chỗ phát ra tiếng sấm đến mắt
ta là không đáng kể và tốc độ truyền âm trong không khí là 340 m/s.
Người đó đứng cách nơi phát ra tiếng sấm một khoảng là:

A.1,7
A. 1,7km
km

C. 850 m

B. 68 km

D. 68 m

VẬN DỤNG
Ở loài voi, khi con đầu đàn tìm thấy
Ở loài voi, khi con đầu đàn

thức ăn hoặc phát hiện thấy nguy hiểm

tìm thấy thức ăn hoặc phát

chúng thường giậm chân xuống đất để

hiện thấy nguy hiểm chúng

thông báo cho nhau. Khi voi đầu đàn

thường giậm chân xuống đất

giậm chân xuống đất, âm sẽ được đất

để thông báo cho nhau. Em

truyền đi tốt hơn không khí và các con

hãy giải thích hiện tượng này

voi trong đàn sẽ nhận biết được tín
hiệu này.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1

2

3

Ôn tập và ghi nhớ

Vẽ sơ đồ tư duy tóm tắt nội dung

Tìm hiểu nội dung bài 13.

kiến thức vừa học.

kiến thức được học trong bài

Độ cao và độ to của âm

CẢM ƠN CÁC EM
ĐÃ LẮNG NGHE BÀI GIẢNG!