Vật lý 10

Thầy Dũng

Khởi động
Nhảy xa là một ví dụ về chuyển động ném. Theo em, trong việc nhảy xa thì
những yếu tố nào có tính quyết định đến thành tích nhảy của vận động viên?

Vật lý 10

Thầy Dũng

I

Chuyển động ném ngang

1. Khái niệm chuyển động ném
ngang
Chuyển động ném ngang là chuyển động có vận tốc ban đầu theo
phương nằm ngang và chuyển động dưới tác dụng của trọng lực.

v0
Ví dụ: 1 người đang
nhảy xuống nước khi
chơi thể thao mạo hiểm.

Vật lý 10

Thầy Dũng

2. Thí nghiệm
a. Thí nghiệm 1
b. Thí nghiệm 2

Ảnh chụp hoạt nghiệm chuyển
động của hai viên bi A và B
Vật lý 10

Thầy Dũng

Câu hỏi
Hãy nhận xét về sự thay đổi vị trí theo phương thẳng đứng của hai viên
bi sau những khoảng thời gian bằng nhau.

Vật lý 10

Thầy Dũng

3. Phân tích kết quả thí nghiệm

- Thành phần chuyển động theo
phương thẳng đứng của viên bi A giống
chuyển động rơi của viên bi B.
→Thành phần chuyển động theo
phương nằm ngang của viên bi A không
ảnh hưởng đến thành phần chuyển
động theo phương thẳng đứng của nó:
Hai chuyển động thành phần này
độc lập với nhau.

Vật lý 10

Thầy Dũng

3. Phân tích kết quả thí nghiệm
 

O

b)
a) Thành phần chuyển động theo phương nằm
thẳngngang
đứng

dx
x

❖ Chọn chiều dương là chiều ném viên bi thì độ dịch chuyển trong
 
chuyển động thành
phần nằm
2 ngang là:
dx = vxt = v0t
M
❖ Giá trị cực đại của độ dịch chuyển trong
d

1
H = gt
2
chuyển động thành phần nằm ngang được

y

 

gọi là tầm xa L của chuyển động ném ngang O
- Thời gian rơi của vật
bị ném ngang chỉ phụ
2H
thuộc độ  cao tH=của vật khi bị ném, không phụ
thuộc vận tốc ném. g
 

Vật lý 10

dx

y

 

 

x
 

M

dy

- Nếu từ cùng một độ cao, đồng thời ném
ngang các   vật khác nhau với các vận tốc khác
nhau thì chúng đều rơi xuống đất cùng một lúc

 

y

 

 

Thầy Dũng

b) Thành phần chuyển động theo phương nằm ngang

 

 

1. Tầm xa của vật bị ném ngang phụ thuộc vào độ cao H của vật khi bị
ném và vận tốc ném.
2. Nếu từ cùng một độ cao đồng thời ném các vật khác nhau với vận tốc
khác nhau thì vật nào có vận tốc ném lớn hơn sẽ có tầm xa lớn hơn
Vật lý 10

Thầy Dũng

CĐ thẳng đều
theo phương ox

ox

Câu hỏi
Hãy quan sát và
lập luận để chứng
tỏ chuyển động
của vận động viên
xe đạp địa hình
theo phương
ngang là chuyển
động thẳng đều với
vx = v0
Vật lý 10

CĐ
nhanh
dần
thẳng
đều theo
phương
oyDũng
Thầy

oy

Hoạt động
1. Hãy đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra những kết luận 1 và 2.
2. Dùng thước kẻ giữ ba viên bi sắt, thuỷ tinh và gỗ trên một tấm thuỷ tinh
đặt nghiêng trên mặt bàn rồi nâng thước lên.
Hãy dự đoán tầm xa của ba viên bi và làm thí nghiệm kiểm tra.

B

A

Vật lý 10

Thầy Dũng

Bài tập ví dụ: Một người đứng từ một đài quan sát ven biển, ném một hòn
đá theo phương nằm ngang hướng ra biển với vận tốc 12 m/s. Biết độ cao
từ vị trí ném so với mặt biển là 40 m. Bỏ qua sức cản của không khí.
a) Sau bao lâu thì hòn đá chạm mặt biển?
b) Tầm xa L của hòn đá là bao nhiêu mét?
Giải
Voy = 0
Vox = V = 12 m/s
H = 40 m
g= 9,8 m/s2
a) t = ?
b) L = ?
Vật lý 10

a) H = dy = ½ gt 2
Do đó:
 

b) L = dx max = v.t = 34,3 m.
Thầy Dũng

Câu hỏi
2. Một máy bay chở hàng đang bay ngang ở độ cao 490 m với vận tốc
100 m/s thì thả một gói hàng cứu trợ xuống một làng đang bị lũ lụt. Lấy
g = 98 m/s2 và bỏ qua sức cản của không khí.
a) Sau bao lâu thì gói hàng chạm đất?
b) Tầm xa của gói hàng là bao nhiêu?
c) Xác định vận tốc của gói hàng khi chạm đất.

Vật lý 10

Thầy Dũng

II

Chuyển động ném xiên

▪ Khi đánh một quả bóng tennis lên cao theo phương xiên góc với
phương nằm ngang, người ta thấy quả bóng bay lên rồi rơi xuống
theo một quỹ đạo có dạng hình parabol.
▪ Chuyển động của quả bóng trong trường hợp này gọi là chuyển
động của vật bị ném xiên, gọi tắt là chuyển động ném xiên.
Ví dụ: chuyển động ném xiên

Một quả bóng đã được ném xuống sàn và
nảy lên xiên góc với phương ngang.
Vật lý 10

Ảnh chụp hoạt nghiệm chuyển động ném xiên

Thầy Dũng

Câu hỏi
Hãy tìm thêm ví dụ về chuyển động ném xiên trong đời sống

Vật lý 10

Thầy Dũng

1. Phân tích chuyển động ném xiên

Để xác định thời gian từ khi vật được ném lên tới khi vật rơi chạm
đất và tầm xa của vật theo phương ở nằm ngang người ta cũng phân
tích chuyển động ném xiên thành hai thành phần:
❖ Chuyển động thành phần theo phương thẳng đứng
❖ Chuyển động thành phần theo phương nằm ngang
y
 

 

I
O
 
Vật lý 10

K

N x
Thầy Dũng

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

VD: Một người nhảy xa với vận
tốc ban đầu 7,5 m/s theo
phương xiên 300 với phương
nằm ngang. Bỏ qua sức cản và
lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
a) Vận tốc ban đầu của người nhảy theo phương thẳng đứng và
theo phương nằm ngang.
b) Tầm cao H.
c) Thời gian từ khi bắt đầu nhảy tới khi đạt tầm cao.
d) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy lên tới lúc rơi xuống hố nhảy.
e) Tầm xa L.
Vật lý 10

Thầy Dũng

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
Chọn hệ toạ độ Oxy với:
- O là vị trí trên mặt đất mà người đó đặt
chân vào để nhảy lên
- Chiều dương là chiều từ dưới lên (Oy)
- và chiều từ trái sang phải (Ox)
- Gốc thời gian là thời điểm nhảy
a) Vận tốc ban đầu Vox và Voy
VOy = V0 sin 300 = 3,75 m/s (từ dưới lên)
VOx = V0cos 300 = 6,50 m/s (trái sang phải)

Vật lý 10

y
 

H
O

L x

Thầy Dũng

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
b) Khi đạt tầm cao H thì vận tốc theo phương thẳng đứng bằng 0:
Vy = 0
V0y = 3,75 m/s
a=-g
H=?

 
 

c) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy tới khi đạt tầm cao:
 

Vật lý 10

Thầy Dũng

2. Công thức xác định tầm cao và tầm xa của chuyển động ném xiên

Ví dụ: Một người nhảy xa với vận tốc ban đầu 7,5 m/s theo phương xiên 300
với phương nằm ngang. Bỏ qua sức cản và lấy g = 9,8 m/s2. Tính:
Giải
d) Thời gian từ lúc bắt đầu nhảy lên tới lúc rơi xuống hố nhảy:
t' = 2.t = 2.0,383 = 0,766 s
e) Tầm xa:
Vox = 6,5 m/s
t' = 0,766 s
L=?

Vật lý 10

L = dxmax = vox.t = 4,98 m.

Thầy Dũng

Câu hỏi
Người ta bắn một viên bi với vận tốc ban đầu 4m/s theo phương xiên 45°
so với phương nằm ngang. Coi sức cản của không khí là không đáng kể.
1. Tính vận tốc của viên bị theo phương nằm ngang và phương
thẳng đứng tại các thời điểm: bắt đầu bắn, sau 0,1s và sau 0,2s
2. a) Viên bị đạt tầm cao H vào lúc nào?
b) Tính tầm cao H.
c) Gia tốc của viên bị ở tầm cao H có giá trị bằng bao nhiêu?
3. a) Vận tốc của viên bi có độ lớn cực tiểu ở vị trí nào?
b) Viên bi có vận tốc cực tiểu vào thời điểm nào?
4. a) Khi nào viên bị chạm sàn?
b) Xác định vận tốc của viên bị khi chạm sàn.
c) Xác định tầm xa L của viên bi.
Vật lý 10

Thầy Dũng

Hoạt động trải nghiệm
I. Mục đích
Nghiên cứu tìm hiểu điều kiện để ném một vật đạt tầm bay xa lớn nhất.
II. Chuẩn bị
- Dụng cụ có thể dùng để bắn các viên bi nhỏ với những lực có độ lớn khác
nhau, theo các phương khác nhau
- Thước đo độ dài.
- Địa điểm làm thí nghiệm có các độ cao khác nhau, đảm bảo an toàn tuyệt
đối khi tiến hành thí nghiệm.

Vật lý 10

Thầy Dũng

Hoạt động trải nghiệm
III. Các bước tiến hành
1. Tìm hiểu bằng lí thuyết
Vận dụng nhưng kiến thức đã học về chuyển động ném để dự đoán về:
- Để ném ngang một vật đạt tầm bay xa lớn nhất thì phải chọn độ cao
như thế nào?
- Để ném xiên một vật đạt tầm bay xa lớn nhất thì phải chọn góc ném
như thế nào?
2. Lập phương án làm thí nghiệm kiểm tra dự đoán
3. Thực hiện thí nghiệm, rút ra kết luận.
B
4. Viết báo cáo về kết quả tìm được.
5. Trình bày báo cáo trước lớp.
A

Vật lý 10

Thầy Dũng