Tiết 69,70:

LUỆN TẬP

VIẾT ĐOẠN VĂN TỰ SỰ
CÓ SỬ DỤNG YẾU TỐ NGHỊ LUẬN

Nghị luận trong văn tự sự là gì?
Nghị luận trong văn tự sự thực chất là các cuộc
đối thoại (đối thoại với người khác hoặc với chính
mình). Trong đó người nói (viết) nêu lên các nhận
xét, phán đoán, các lí lẽ nhằm thuyết phục người
đọc (người nghe), có khi thuyết phục chính mình
về một vấn đề, một quan điểm, tư tưởng nào đó.

I. Tìm hiểu chung

1. Thực hành tìm hiểu yếu tố nghị luận trong đoạn văn tự sự:
* Ví dụ : Văn bản: Lỗi lầm và sự biết ơn

Hai người bạn cùng đi qua sa mạc. Trong chuyến đi, giữa hai người có xảy ra
một cuộc tranh luận, và một người nổi nóng không kiềm chế được mình đã nặng
lời miệt thị người kia. Cảm thấy bị xúc phạm, anh không nói gì, chỉ viết lên cát:
“Hôm nay người bạn tốt nhất của tôi đã làm khác đi những gì tôi nghĩ.”
Họ đi tiếp, tìm thấy một ốc đảo và quyết định đi bơi. Người bị miệt thị lúc nãy
bây giờ bị đuối sức và chìm dần xuống. Người bạn kia đã tìm cách cứu anh. Khi
đã lên bờ, anh lấy miếng kim loại khắc lên đá: “Hôm nay người bạn tốt nhất của
tôi đã cứu sống tôi”.
Người kia hỏi: “Tại sao tôi xúc phạm anh, anh viết lên cát, còn bây giờ anh lại
khắc lên đá”.
Người kia trả lời: “Những điều viết lên cát sẽ mau chóng xoá nhoà theo thời gian,
nhưng không ai có thể xoá được những điều tốt đẹp đã được ghi tạc trên đá và
trong lòng người”.
Vậy mỗi chúng ta hãy học cách viết những nỗi đau buồn, thù hận lên cát và khắc
ghi những ân nghĩa lên đá.

*Nhận xét:
Thảo luận:
?Yếu tố nghị
luận được thể
hiện rõ ở những
câu văn nào?
Hãy nêu vai trò
của nó trong
việc làm nổi bật
nội dung đoạn
văn?

+ Phương thức biểu đạt : Phương thức tự sự.
+ Nội dung : Kể về hai người bạn cùng đi trên sa mạc.
+Yếu tố nghị luận chủ yếu được thể hiện trong câu trả
lời của người bạn được cứu và câu kết của văn bản:
- Những điều viết lên cát sẽ mau chóng xoá nhoà theo
thời gian, nhưng không ai có thể xoá được những điều
tốt đẹp đã được ghi tạc trên đá, trong lòng người.
- Vậy mỗi chúng ta hãy học cách viết những nỗi đau
buồn, thù hận lên cát và khắc ghi những ân nghĩa lên
đá.
- Yếu tố nghị luận làm cho câu chuyện thêm sâu sắc,
giàu tính triết lí và có ý nghĩa giáo dục cao.
=> Ý nghĩa của câu chuyện : Nhắc nhở con người
cách ứng xử trong cuộc sống. Bài học về sự bao dung,
lòng nhân ái, biết tha thứ và ghi nhớ ân nghĩa, ân tình.

2. Thực hành viết đoạn văn có sử dụng yếu tố nghị luận
BT1: Viết đoạn văn kể lại buổi sinh hoạt lớp. Trong buổi sinh
hoạt đó, em đã phát biểu ý kiến để CM: Nam là một người bạn tốt.
Gợi ý:
1. Mở đoạn: GT buổi sinh hoạt lớp đó: Đó là vào khi nào? Không khí lúc đó
ra sao?
2. Thân đoạn:
- Cô đã cho các bạn ý kiến những gì?
- Đã có nhiều ý kiến hay và đáng tiếp thu như thế nào?
- Khi nhận xét về Nam ý kiến của các bạn ra sao?
- Những lí lẽ, dẫn chứng của mình chứng tỏ Nam là người bạn tốt ntn?
3. Kết đoạn:
- Bạn Nam là một người bạn tốt, rất đáng khen và xứng đáng mọi người tin
yêu.
- Bạn Nam đỏ mặt nhỏ giọng cảm ơn em.
- Các bạn vỗ tay hoan hô và cô giáo khen ngợi Nam.

Cứ thứ bảy mỗi tuần lớp tôi lại tổ chức một buổi sinh hoạt để tổng kết lại những điểm
mạnh điểm yếu trong tuần vừa qua và triển khai công việc trong tuần kế tiếp. Buổi sinh hoạt
luôn có sự góp mặt của cô giáo chủ nhiệm. Các bạn trong ban cán sự lớp lần lượt báo cáo về
tình hình học tập của lớp trong tuần. Những ưu điểm là các bạn đều đi học đúng giờ trang
phục chỉnh tề, khăn quàng đỏ đầy đủ. Trong tuần vừa qua có nhiều bạn được điểm cao. Điều
đáng quan tâm là tuần này, bạn Nam bị lên án vì hành ăn trộm. Chuyện là buổi học hôm qua,
An bị mất chiếc máy mp3, An nghi ngay cho Nam lấy cắp. An nói rằng Nam ngồi gần và
trong giờ ra chơi chỉ có Nam trong lớp nên mới có cơ hội lấy cắp nhưng tôi biết An nghi Nam
lấy chỉ vì gia đình Nam rất khó khăn. Đến tiết sinh hoạt lớp, Lan lại còn nói với cô CN lớp
tôi. Các bạn trong lớp đều tin rằng điều An nói là có cơ sở. Mọi người bàn tán xôn xao. Nam
có giải thích nhưng không ai nghe. Tôi biết chính xác Nam không bao giờ làm điều đó vì 2 lí
do: thứ nhất tôi biết chính xác chiếc máy đang ở đâu và quan trọng hơn nữa là tôi hiểu tính
Nam. Tôi đứng dậy, rành rọt: "Các bạn không chịu nghe Nam nói, không có bằng chứng thì
đừng vội đổ tội cho bạn ấy. Nam là người nhút nhát, khép mình chỉ vì các bạn không chịu mở
lòng, luôn coi thường Nam vì gia đình bạn ý nghèo, vì bố mẹ bạn ấy là lao công sao? An nghi
Nam lấy cắp mp3 à? Thế bạn không nhớ sáng hôm qua đã cho Hà Anh lớp bên mượn à?" An
bàng hoàng nhớ lại, vẻ mặt ngượng ngùng, cúi mặt không nói một lời. Tôi tiếp "Các bạn có
biết Nam vẫn thường xuyên giúp đỡ nhưng em bé đường phố học chữ không? Việc nhà, việc
học, lại còn việc dạy chữ nữa, ấy thế mà Nam năm nào cũng là học sinh khá. Đó không phải
tấm gương hay sao? Chỉ nhìn bề ngoài, hoàn cảnh mà vội đánh giá người khác thì có quá
đáng không? Để nhận xét một người, các bạn không nên chỉ nhìn vẻ bề ngoài. Đó chính là
điều tôi và các bạn cần học đấy!" Tôi ngồi xống, im lặng. Buổi sinh hoạt trôi qua nặng nề
nhưng tôi biết, cả lớp đều đang suy ngẫm.

VB tham khảo:

Bà nội

“.... Dân làng bảo bà hiền như đất. Nói cho đúng, bà hiền như chiếc bóng. Nếu ai
lành chanh lành chói,bà rủ rỉ khuyên. Bà nói nhiều bằng ca dao tục ngữ. Những
chị mồm năm miệng mười, sau khi bà khuyên chỉ còn mồm một, mồm hai.
Người ta bảo: “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”. Bà như thế thì chúng tôi hư
làm sao được...
Bà tôi có học hành gì đâu, một chữ cắn đôi không biết. Bà lặng lẽ, cứ tưởng
bà không bíêt gì. Bà thuộc như cháo hàng trăm, hàng nghìn câu ca. Bà nói những
câu sao mà đúng thế. Bà bảo u tôi:
Dạy con từ thuở còn thơ
Dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về.
Người ta như cây. Uốn cây phải uốn từ non. Nếu để lớn lên mới uốn, nó gãy”.
(Theo Duy Khán, Tuổi thơ im lặng)
=>Tác giả lồng ghép các y/tố ng/luận như sau :
- Từ một lời dạy : “Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà”, tác giả bàn về tấm gương và hiệu
quả g/dục của bà trong gia đình: “Bà như thế thì chúng tôi hư làm sao được”...
- Từ cuộc đời và lời răn dạy của bà, tác giả bàn về một nguyên tắc g/dục: “Người ta
như cây. Uốn cây phải uốn từ non. Nếu để lớn lên mới uốn, nó gãy”
->Đây là y/tố ng/luận k/quát hoá.
Các y/tố ng/luận trong đoạn văn trên là những “suy ngẫm” của t/giả về ng/tắc
giáo dục và đức hi sinh của người làm công tác g/dục.

BT2: Viết đoạn văn kể về những việc làm hoặc những lời dạy
bảo giản dị mà sâu sắc của người bà kính yêu đã làm cho em
cảm động (có sử dụng yếu tố nghị luận)
Gợi ý:
- Xác định người em kể là ai?
- Người đó đã để lại một việc làm, lời nói
hay một suy nghĩ như thế nào? Diễn ra
trong hoàn cảnh nào?

- Nội dung cụ thể là gì? Nội dung đó
giản dị mà sâu sắc cảm động như thế
nào?
- Những suy nghĩ về bài học rút ra từ câu
chuyện trên.

ĐV1: Người bà giản dị của tôi nhưng lại có một đức tính cao cả. Từ nhỏ tôi đã
sống với bà vì ba mẹ phải đi làm ăn xa để lại quê nhà quạnh hiu cùng hai bà cháu. Ở
với bà tôi được dạy và học bao nhiêu điều bổ ích. Bà thường bảo "Uống nước phải
biết nhớ nguồn", "Chim có tổ, người có tông và ta không nên quên đi nguồn cội của
mình, nơi mà ta đã cất tiếng khóc chào đời, nơi chôn nhau cắt rúng,.." Tất cả những
điều ấy làm tôi không thể nào quên và nó đã theo tôi trong suốt cuộc đời.
ĐV2: Cũng như bao đứa trẻ khác trên đời, tôi may mắn có được tình yêu thương
của bà ngoại. Bà tôi là một người phụ nữ hiền hậu, chịu thương , chịu khó. Cả cuộc
đời bà đã vất vả để chăm lo cho con cháu, đến tận bây giờ bà mới được an vui, không
vướng muộn phiền. Những thời gian rảnh dỗi, bà thường kể tôi nghe về những câu
chuyện cuộc đời bà ngày xưa, kể ;lại những năm tháng gian truân, vất vả nhưng ý
nghĩa của mình. Tôi nghe bà nói rằng, hồi đó nhà bà tối rất nghèo, ông bà phải cùng
nhau làm lụng vất vả nuôi con cái ăn học. Quãng thời gian ấy vô cùng khó khăn,
nhưng chưa bao giờ bà có ý định bắt con mình thôi học. Bà tôi nói rằng :" Có học thì
mới nên người, mới thoát khỏi được cuộc sống cơ cực đồng ruộng để hi vọng một
tương lai tốt lành ". Và như thế, bà chưa bao giờ để các con mình nhụt chí trước
nghịch cảnh. Chính bà đã dạy cho họ ý chí vượt khó để vươn lên. Và giờ đây, câu
chuyện ấy được bà kể lại với tôi với mục đích giáo dục cháu mình luôn luôn phải biết
vươn lên trong cuộc sống. " Nghịch cảnh sẽ cản bước và làm gục ngã con người
nhưng nghịch cảnh không thể đẩy con người xuống bùn nhơ nếu như họ khôn muốn".
Đó chính là bài học sâu sắc nhất từ bà mà có lẽ không bao giờ tôi có thể quên.

IV. HƯỚNG DẪN HỌC BÀI Ở NHÀ
Bài cũ) - Học, nắm được bài, học thuộc phần Ghi nhớ.
- Tiếp tục luyện viết các đoạn, bài văn tự sự có
sử dụng yếu tố nghị luận
Bài mới) - Chuẩn bị – Tiết 71,72,73: Lặng lẽ Sa Pa
- Nắm thông tin tác giả;
- Đọc, tóm tắt VB;
- Trả lời hệ thống câu hỏi phần Đọc – hiểu VB;
- Luyện đề TLV liên quan đến VB.