BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I
II
III
IV

V

I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây.
III. Quá trình thoát hơi nước ở lá.
IV. Một số yếu tố chủ yếu ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất
dinh dưỡng ở thực vật.
V. Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng
ở thực vật vào thực tiễn.

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.

Qua thực nghiệm
cho hấp
kết quả
như
sau:
Nước được
thụ từ
môi
+ 1 cây ngô
cầnngoài
200 kg
nước
trong
sống.
trường
vào
rễ như
thếđời
nào?
Do bộ phận nào của rễ thực hiện?
+ 1 hecta ngô cần 8000 tấn nước.

Nước và chất khoáng

LÔNG HÚT

VỎ

MẠCH GỖ

CON ĐƯỜNG HẤP THỤ NƯỚC VÀ CHẤT KHOÁNG TỪ ĐẤT
VÀO MẠCH GỖ CỦA RỄ

Nước và chất khoáng

Quan sát hình bên, chọn từ thích hợp trong các từ lông
hút, vỏ, mạch gỗ điền vào chỗ trống:
hút
Nước và muối khoáng hoà tan trong đất , được lông
……….
mạch gỗ
vỏ tới …………
hấp thụ, chuyển qua …….
- Rễ mang các …………
lông hút có chức năng hút nước và muối
khoáng hoà tan trong đất .

LÔNG
HÚT

VỎ

MẠCH
GỖ

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.

-

Rễ mang các lông hút có chức năng hút nước và muối khoáng hoà tan
trong đất .
- Nước và muối khoáng hoà tan trong đất được lông hút hấp thụ, chuyển
qua vỏ tới mạch gỗ của rễ.

Các chất trong
thân vận
chuyển theo con
đường nào?

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây

Em có nhận xét gì về màu sắc của
cánh hoa ở hai cốc?
+ Cốc A: Cánh hoa chuyển sang màu đỏ.
+ Cốc B: Cánh hoa không đổi màu.
Cánh hoa đổi màu chứng tỏ điều gì?
=> Nước màu đã được vận chuyển
lên thân đến hoa.

? 1rây
Mạch

? 2 gỗ
Mạch
Lát cắt qua cành hoa ở cốc A

Lát cắt qua cành hoa ở cốc B

Phần mạch gỗ của cành hoa ở cốc A bị nhuộm màu => chứng tỏ mạch gỗ dẫn nước và khoáng .

Nước

Chất hữu cơ

Mô tả con đường vận
chuyển nước, muối
khoáng và chất hữu cơ?
Mạch rây

Mạch gỗ

Nước và
chất khoáng
Sự vận chuyển các chất trong cây

Nước

Chất hữu cơ

Dựa vào thông tin trong SGK, quan sát hình,
thảo luận nhóm hoàn thành bảng sau (3 phút)
  vận chuyển
Loại Hướng
mạch
chủ yếu
 
 
Mạch
Gỗ
 
 
Mạch
rây

Mạch rây

Mạch gỗ

Nước và
chất khoáng

 
 
Nguồn
gốc của
Chất
được
vận chuyển chất được vận chuyển
 

 

 

 

Nước

Chất hữu cơ
  vận chuyển
 
 
Loại Hướng
Nguồn
gốc của
Chất
được
mạch
vận chuyển chất được vận chuyển
chủ yếu
 
  Từ rễ
 
  rễ hút từ
Do
Nước
và
Mạch
lên trên
muối khoáng ngoài môi trường
Gỗ
 
 
 
  quang hợp
Do lá
Từ lá
Mạch
Chất hữu cơ
tạo ra
xuống dưới
rây

Mạch rây

Þ Nước và muối khoáng được hấp thụ vào rễ, rồi được vận
chuyển theo mạch gỗ lên các bộ phận của cây.
Þ Chất hữu cơ tổng hợp ở lá được vận chuyển theo mạch
rây đến các bộ phận của cây.

Mạch gỗ

Nước và
chất khoáng

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT

CHẤT HỮU CƠ
ĐƯỢC TỔNG
HỢP Ở LÁ
ĐƯỢC MẠCH
RÂY VẬN
CHUYỂN TỚI

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây



- Nước và muối khoáng được hấp thụ vào rễ, rồi được vận chuyển theo mạch gỗ
lên các bộ phận của cây.
- Chất hữu cơ tổng hợp ở lá được vận chuyển theo mạch rây đến các nơi cần sử
dụng hoặc bộ phận dự trữ của cây( hạt, củ, quả).

LUYỆN TẬP
CÂU 1:Nước và muối khoáng từ môi trường ngoài được rễ hấp thụ nhờ
A. Lông hút.
B. Vỏ rễ.
C. Mạch gỗ.
D. Mạch rây.
CÂU 2: Lông hút ở rễ có nguồn gốc từ đâu?
A. Do các tế bào ở phần trụ giữa kéo dài ra hình thành.
B. Do các tế bào biểu bì kéo dài ra hình thành.
C. Do các tế bào ở vỏ kéo dài ra hình thành.
D. Do các tế bào mạch gỗ và mạch rây kéo dài ra hình thành.

Câu 3. Một cành hoa bị héo sau khi được cắm vào nước một thời gian thì
cành hoa tươi trở lại. Cấu trúc nào sau đây có vai trò quan trọng trong
hiện tượng trên?
A. Mạch rây.
B. Mạch gỗ.
C. Lông hút.
D. Vỏ rễ.
  Câu 4. Ở thực vật, các chất nào dưới đây thường được vận chuyển từ rễ lên lá?
A. Chất hữu cơ và chất khoáng.
B. Nước và chất khoáng.
C. Chất hữu cơ và nước.
D. Nước, chất hữu cơ và chất khoáng.

Câu 5.Hiện tượng nào dưới đây cho thấy sự vận chuyển chất hữu cơ theo mạch
rây từ lá đến các bộ phận khác của cây?
A. Mép lá có các giọt nước nhỏ vào những ngày độ ẩm không khí cao.
B. Khi cắt bỏ một khoanh vỏ ở thân cây thì sau một thời gian, phần mép vỏ phía trên
bị phình to.
C. Lá cây bị héo quắt do Mặt Trời đốt nóng.
D. Nhựa rỉ ra từ gốc cây bị chặt bỏ thân.

Nước hút
vào qua rễ

Khoảng 98 % nước
thoát ra ngoài môi
trường chủ yếu qua lá
Em có biết

Khoảng 2% nước
được giữ lại trong cây

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
III.Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng ,mở khí khổng

? Cơ quan nào của cây đảm nhận chức
năng thoát hơi nước cho cây?
=> Lá là cơ quan thực hiện chức năng
thoát hơi nước cho cây.
? Hơi nước được thoát qua con đường nào
của lá?
=> Hơi nước được thoát qua con đường
khí khổng của lá là chủ yếu.

Khí khổng ở mặt dưới
phiến lá

Khí khổng ở mặt trên
phiến lá

1. Hoạt động đóng, mở khí khổng
Thành ngoài MỎNG Thành trong DÀY

=> Sự thoát hơi nước được điều
chỉnh bằng sự đóng mở khí khổng

Cơ chế (yếu tố phụ
thuộc) làm khí khổng
đóng, mở?
Khí khổng mở

Khí khổng đóng

Thành mỏng
Thành dày

Thành mỏng căng rathành
dày cong theo khí khổng mở
 hơi nước thoát ra ngoài, khí
CO2 đi vào trong tế bào.

Khí khổng hé mở

Khi tế bào
vừa đủ nước

Thành mỏng hết căng 
thành dày duỗi thẳng khí
khổng đóng  hạn chế sự
thoát hơi nước.

HH2O
2O
H 2O
CO2 CO2CO2
Khi tế bào
no nước

Khi tế bào
mất nước

Cơ chế đóng mở khí khổng giúp điều tiết sự thoát hơi nước

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
III.Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng ,mở khí khổng



- Phần lớn nước vào cây được thoát ra ngoài môi trường qua khí khổng của lá
cây
- Khí khổng có thể đóng , mở giúp điều tiết thoát hơi nước

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
III.Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng ,mở khí khổng
2. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước ở lá

Lượng nước thoát ra ngoài có vai
trò gì đối với đời sống của cây?

1. Là động
lực đầu trên
để hút nước
đi vào

2. Giúp khí khổng
mở, khí CO2 đi vào
bên trong cung cấp
nguyên liệu cho
quang hợp

Vai trò của
sự thoát
hơi nước

3. Hạ nhiệt
độ của lá khi
gặp nắng
nóng

Giải thích tại sao dưới
bóng cây lại mát hơn
đứng dưới mái che
bằng vật liệu xây dựng?

 Vật liệu xây dựng hấp thụ nhiệt làm cho nhiệt độ tăng cao, còn
lá cây thoát hơi nước làm hạ nhiệt độ môi trường xung quanh lá.
Nhờ vậy, không khí dưới dưới bóng cây vào những ngày hè nóng
bức mát hơn so với không khí duới mái nhà che bằng vật liệu xây
dựng.

BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
I. Sự hấp thụ nước và chất khoáng từ môi trường ngoài vào rễ.
II. Sự vận chuyển các chất trong cây
III.Quá trình thoát hơi nước ở lá
1.Hoạt động đóng ,mở khí khổng
2. Ý nghĩa của sự thoát hơi nước ở lá
-Là động lực đầu trên tạo lực hút giúp vận chuyển nước và chất khoáng hoà
 tan từ rễ lên
- Khi thoát hơi nước khí khổng mở giúp lá cây trao đổi khí với môi trường
trong hô hấp và quang hợp
- Làm giảm nhiệt độ của lá giúp lá không bị đốt nóng bởi ánh sáng mặt trời
và nhiệt độ cao

IV. Một số yếu tố ảnh hưởng đến trao
đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật.

Quan sát những hình ảnh sau,
nêu được các yếu tố ảnh hưởng
đến sự trao đổi nước và chất
dinh dưỡng ở thực vật?

Vùng đồi trọc (Hòa Bình, Nghệ An)

Đất đỏ Bazan vùng Tây Nguyên

Đất phù sa ở đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long

Mưa lớn, ngập lụt

Nắng nóng, khô hạn

Điều kiện
bên ngoài

nhóm
Ảnh hưởng đến Thảo
sự hấpluận
thụ nước
và hoàn thành
Ví dụ bảng sau :
muốikiện
khoáng
Điều
bên
Ảnh hưởng đến sự hấp thụ

1. Đất đồi
núi

vànúi
muối
khoáng
Mất nước và chấtngoài
dinh dưỡng nên câynướcĐồi
ở Hòa
khó hấp thụ được
Bình, Nghệ An…

2. Đất đỏ
bazan

Nước và chất dinh dưỡng khá nhiều nên Đất đỏ Tây
cây hút được
Nguyên..
2. Đất đỏ bazan

3. Đất phù
sa

Nước và chất dinh dưỡng rất nhiều nên
3. Đất
phù sa
thuận lợi cho
hút nước
và chất dinh
dưỡng của cây

Đồng bằng sông
Cửu Long, sông
Hồng, …

4. Nhiệt độ
thấp

Nước đóng băng nên sự hút nước và
Nhiệt
chất dinh 5.
dưỡng
củađộ
câycao
bị ngừng trệ

Mùa đông ở vùng
ôn đới…

5. Nhiệt độ
cao

Cây thoát6.
nước
nhiều,
nhu cầu nước của Mùa khô hạn…
Mưa
nhiều
cây tăng (nếu không đủ cây sẽ héo)

6. Mưa
nhiều

Đất ngập nước nhiều, rễ cây chết nên
không hút được nước và muối khoáng

1. Đất đồi núi

4. Nhiệt độ thấp

Lũ lụt, gió bão …

Ví dụ

IV. Một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và chất dinh dưỡng ở thực vật.

* Nước: Điều kiện cung cấp nước và độ ẩm không khí  ảnh hưởng nhiều đến sự thoát
hơi nước thông qua việc điều tiết độ đóng mở của khí khổng.
* Ánh sáng: Giúp khí khổng mở. Độ mở khí khổng tăng từ sáng đến trưa, nhỏ nhất vào
lúc chiều tối.
* Nhiệt độ, độ ẩm đất và không khí cũng ảnh hưởng đến quá trình thoát hơi nước.

NHIỆT LIỆTCHÀO MỪNG
CÁC THẦY CÔ ĐẾN DỰ GIỜ LỚP 7B

MÔN: KHOA HỌC TỰ NHIÊN
GIÁO VIÊN: NGUYỄN VĂN QUYẾN

Nước

Chất hữu cơ

Mạch rây

Mạch gỗ

Nước và
chất khoáng

Câu 1. Sự vận chuyển các chất trong cây diễn
ra như thế nào ?

Câu 2. Nước thoát hơi ra ngoài môi trường qua bộ phận nào của lá ? Nêu cơ
chế hoạt động của nó ?

Khí khổng trên bề
mặt lá cây

Khí khổng mở

Khí khổng đóng

Câu 3. Sự thoát hơi nước qua lá có ý nghĩa gì ?
- Là động lực đầu trên để tạo lực hút giúp
vận chuyển nước và khoáng từ rễ đi lên các
bộ phận của cây
- Khi thoát hơi nước khí khổng mở giúp
các khí được trao đổi trong quang hợp và hô
hấp
- Làm hạ nhiệt độ của lá, bảo vệ lá khỏi sức
nóng của mặt trời và nhiệt độ cao

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn
Thảo luận nhóm trả lời câu hỏi sau (3 phút) :
Câu 1. Vì sao khi di chuyển cây đi trồng nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần
cành, lá ?
Câu 2. Vì sao vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những ngày nắng
nóng cần phải tưới nhiều nước cho cây ?
Câu 1: Khi đánh cây đi trồng nơi khác bộ rễ bị tổn thương, lúc mới trồng rễ chưa hồi
phục nên chưa thể hút đủ nước để bù vào lượng nước thoát qua lá. Lúc đó nếu để nhiều
lá, cây bị mất quá nhiều nước nên cây sẽ héo và rất dễ chết. Vì vậy, khi đánh cây đi
trồng nơi khác, người ta phải cắt bớt cành, lá và chọn những ngày râm mát nhằm giảm
bớt sự mất nước do thoát hơi qua lá.

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn
Thảo luận nhóm trả lời câu hỏi sau (3 phút) :
Câu 1. Vì sao khi di chuyển cây đi trồng nơi khác, người ta thường cắt bớt một phần
cành, lá ?
Câu 2. Vì sao vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những ngày nắng
nóng cần phải tưới nhiều nước cho cây ?
Câu 2:  Vào những ngày khô hanh, độ ẩm không khí thấp hoặc những ngày nắng nóng
thì cây thoát hơi nước mạnh, nhu cầu nước đối với cây tăng rất cao so với ngày thường.
Nếu cây không được cung cấp đủ nước cây sẽ héo dần để lâu sẽ chết khô vì vậy những
ngày này cần phải tưới nhiều nước cho cây.

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

Khi chăm sóc một số cây sau trong vườn nhà, em tưới nước như thế nào
cho phù hợp ?

Các cây trong vườn

Tưới nhiềunước

Hoa cúc

Cây lưỡi hổ
41

Tưới ít nước

Các cây trong vườn

Tưới nhiều
nước

Cây xương rồng

Cây đỗ đang tạo quả
42

Tưới ít nước

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn

Tại sao cây trầu bà trồng trong nhà, cây lá lốt trồng dưới tán cây khác cây vẫn xanh tốt còn
cây lúa, cây bạch đàn phải trồng nơi quang đãng thì cây mới phát triển tốt được ?

Cho một số thông tin sau về vai trò của một số loại phân bón:
- Phân đạm dễ tan cung cấp nguyên tố Nitrogen(N) cho cây kích thích thích sự phát triển
của cây,giúp cây tổng hợp diệp lục, protein…
- Phân lân khó tan cung cấp photphor (P) kích thích cây ra rễ, làm cứng cây
- Phân kali dễ tan cung cấp kali (K) tăng cường sự vận chuyển các chất trong cây giúp
tăng chất lượng củ, quả ,hạt.
Hãy chọn cách bón phân nào là phù hợp khi chăm sóc các loại cây trồng
a- Đối với các loại cây lấy lá, thân như rau muống, rau cải, mồng tơi cần bổ sung nhiều
chất đạm
b- Khi trồng cây người ta thường bón lót thêm phân lân
c- Trồng lúa khi cây lúa đã trổ bông chắc hạt cần bổ sung thêm phân đạm cho lúa
d- Khi trồng các cây ăn quả trong giai đoạn ra hoa, tạo quả cần bổ sung thêm phân kali
cho cây
HD: Cách bón phân phù hợp : a,b,d

TIẾT 110- BÀI 30.TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CHẤT DINH DƯỠNG
Ở THỰC VẬT
V- Vận dụng hiểu biết về trao đổi chất và chuyển hóa năng lượng ở thực vật vào thực tiễn



-Ở thực vật, nhu cầu về nước, ánh sáng, dinh dưỡng… khác nhau tùy loài, giai đoạn
phát triển và điều kiện thời tiết. Để cây trồng phát triển tốt cho năng suất cao cần tưới
nước,bón phân hợp lí.

Câu 1: Em hãy dự đoán khả năng phát triển của các loài thực vật
sau đây ở mức độ: bình thường (+), bị héo hoặc có thể chết (-).
Giải thích.

200

+
+

-

Câu 2: Trong vườn cây ăn quả, khi quan sát thấy có nhiều cây bị vàng lá, có ý
kiến cho rằng các cây này có thể đang thiếu nitrogen
a) Em hãy cho biết ý kiến trên đúng hay sai. Vì sao?
b) Nếu ý kiến trên là đúng, chúng ta cần bón loại phân nào để cung cấp nitrogen
cho cây?
HD:
a) Ý kiến trên là đúng. Vì khi thiếu nitrogen (N) cây sinh trưởng phát triển kém,
diệp lục không hình thành, lá chuyển màu vàng
b) Chúng ta cần bón loại phân đạm để cung cấp nitrogen cho cây

Câu tục ngữ nói về kinh nghiệm của ông cha ta trong sản
xuất nông nghiệp ?

Câu tục ngữ về kinh nghiệm của ông cha ta trong sản xuất
nông nghiệp : “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống"
- Nước là yếu tố quan trọng vì là thành phần chính cấu tạo nên tế bào. Nước
tham gia vào mọi hoạt động sống của cây.
- Phân bón là yếu tố thứ 2: Đây là nguồn dinh dưỡng cung cấp cho cây trồng
giúp cây tạo ra sản phẩm.
- Thứ ba là cần: Kĩ thuật chăm sóc, bỏ công sức chăm sóc, ví dụ làm cỏ, diệt
trừ sâu bệnh.... đảm bảo cho cây đạt năng suất cao hơn
- Cuối cùng là giống: Qui định năng suất và chất lượng cây trồng.