BÀI 5: MÀU SẮC TRĂM MIỀN

Thực hành tiếng Việt
Từ ngữ địa phương

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

LÝ THUYẾT

I. Lý thuyết
1. Từ ngữ địa phương
a. Nhận biết
• Mỗi vùng miền có một từ ngữ riêng biệt, thường gọi là từ ngữ
địa phương. Những từ ngữ đó phát sinh những nét riêng về
điều kiện tự nhiên, đặc điểm tâm lí và phong tục tập quán của
cư dân địa phương. Từ ngữ địa phương thể hiện tính đa dạng
trong ngôn ngữ của một cộng đồng
• Khác với từ ngữ toàn dân, từ ngữ địa phương thường chỉ được
dung ở một vùng, miền nhất định

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
I. Lý thuyết
1. Từ ngữ địa phương
a. Nhận biết

LÝ THUYẾT

• Trong tác phẩm văn học, từ ngữ địa phương có thể được dung
nhằm tạo sắc thái địa phương cho câu chuyện, nhân vật,…
Trong các văn bản khoa học , hành chính,… không được dùng từ
ngữ địa phương (trừ khi có lí do đặc biệt). Trong giao tiếp thông
thường chỉ nên dung từ ngữ địa phương khi trò chuyện than
mật với những người nói cùng phương ngữ với mình.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
I. Lý thuyết
1. Từ ngữ địa phương
b. Ví dụ
Địa phương

LÝ THUYẾT

Miền Bắc

Từ ngữ địa
phương
u

Từ ngữ toàn dân
(tương ứng)
mẹ

Miền Trung

mô

đâu

Miền Nam

tía

bố

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 1

LUYỆN TẬP
Trong câu văn sau, những từ ngữ nào có thể được xem
là từ ngữ địa phương? Vì sao?
   Tất cả được đựng trong những thẫu, những vịm bày trên
một cái trẹc, o bán cơm hến lấy ra bằng những chiếc gáo
mù u nhỏ xíu, bàn tay thoăn thoắt mỗi thứ một ít…
Những từ ngữ được xem là từ địa phương là: thẫu,
vịm, trẹc, o. Vì  đây là những từ ngữ đặc trưng vùng
miền mà chỉ ở một số địa phương như Huế mới sử
dụng.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 2

LUYỆN TẬP
Liệt kê một số từ ngữ địa phương được dùng
trong văn bản Chuyện cơm hến. Những từ ngữ
đó có nghĩa tương đương với những từ ngữ
nào được dùng ở địa phương em hoặc trong
từ ngữ toàn dân?

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

LUYỆN TẬP

II. Luyện tập
Bài tập 2

Từ ngữ địa phương trong Chuyện
cơm hến
Lạt

Từ ngữ toàn dân/địa phương nơi khác

Duống

Đưa xuống

Né

Tránh

Phỏng

Bỏng

Túi mắt túi mũi

Tối mắt tối mũi

Túi

Tối

Xắt

Thái

Nhiêu khê

Lôi thôi, phức tạp

Mè

Vừng

Nhạt

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

LUYỆN TẬP

II. Luyện tập
Bài tập 2

Từ ngữ địa phương trong Chuyện
cơm hến
Heo

Từ ngữ toàn dân/địa phương nơi khác

Vị tinh

Bột ngọt

Thẫu

Thẩu

Vịm

Liễn

Trẹc

Mẹc

O

Cô

Tô

Bát

Chi

Gì

Môn bạc hà

Rau dọc mùng

Trụng

Nhúng

Lợn

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 3

LUYỆN TẬP
Cho biết tác dụng của việc dùng từ ngữ
địa phương của Huế trong Chuyện cơm
hến.
Việc dùng từ ngữ địa phương của Huế trong Chuyện
cơm hến có tác dụng khắc họa không khí, sắc thái riêng
của Huế, miêu tả lối nói riêng của người Huế. Tính chất
địa phương của bài tản văn góp phần tạo ấn tượng sâu
đậm về Huế và văn hóa Huế. Nói về không gian văn
hóa Huế bằng một số từ ngữ Huế thì sẽ nêu bật được
sắc màu của Huế.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 4

LUYỆN TẬP
Nêu một số từ ngữ địa phương chỉ sự vật
(người, cây cối, con vật,...) ở các vùng
miền mà em biết và tìm từ ngữ toàn dân
tương ứng.

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 4

LUYỆN TẬP
Từ ngữ địa phương
Má, u, bầm, mạ

Từ ngữ toàn dân

Thầy, tía, cha, ba

Bố

Chén

Cốc

Bòng

Bưởi

Mận

Roi

O

Cô

Bá

Bác

Mô

Đâu

Vô

Vào

Chén, tô

Bát

Lợn

Heo

Mẹ

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. Luyện tập
Bài tập 4

LUYỆN TẬP
Từ ngữ địa phương
Chủi

Từ ngữ toàn dân

Tru

Trâu

Bắp

Ngô

Mần

Làm

Hột gà, hột vịt

Trứng gà, trứng vịt

Xà bông

Xà phòng

Tắc

Quất

Xỉn

Say

Mập

Béo

Thơm, khóm

Dứa

……

……..

Chổi