Khởi động
2

Luyện từ và Câu
Tổng kết vốn từ
Trang 156

Mục tiêu bài học:
1. Thống kê được nhiều từ đồng nghĩa, trái nghĩa nói về các
tính cách: nhân hậu, trung thực, dũng cảm, cần cù.
2. Tìm được những từ ngữ miêu tả tính cách con người
trong một đoạn văn tả người.
9

Hoạt động
thực hành
10

Luyện từ và câu

Tổng kết vốn từ

Bài 1: Tìm những từ đồng nghĩa và trái nghĩa với mỗi từ sau:
Từ

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

a) Nhân hậu ........................................ ..............................................
........................................ .............................................

b) Trung thực

........................................ ..............................................
........................................ .............................................

........................................
c) Dũng cảm
........................................
........................................
d) Cần cù
........................................

..............................................
..............................................
..............................................
..............................................

Nhân hậu: Hiền và giàu lòng thương người, muốn đem lại
những điều tốt đẹp cho người khác.
Trung thực: Ngay thẳng, thật thà.
Dũng
cảm:
Cần cù:

Có dũng khí, dám đương đầu với khó khăn, nguy
hiểm.
Chăm chỉ, chịu khó một cách thường xuyên.

Bài 1: Tìm những từ đồng nghĩa và trái nghĩa với mỗi từ sau:
Từ

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

Nhân hậu

nhân ái, nhân từ, nhân
đức, phúc hậu, đôn hậu, ...

bất nhân, độc ác, bạc ác, tàn
nhẫn, tàn bạo, hung bạo, ....

Trung thực

Dũng cảm
Cần cù

thành thực, thành thật,
chân thật, thẳng thắn,
thật thà, thật lòng,...

dối trá, gian dối, gian xảo,
gian mãnh, giả dối, lừa dối,
lừa đảo, lừa lọc,...

anh dũng, mạnh bạo,
dám nghĩ dám làm, bạo
dạn, gan dạ, .....
chăm chỉ, chuyên cần, tần
tảo, chịu khó, siêng năng,
chịu thương, .....

hèn nhát, nhút nhát, bạc
nhược, nhu nhược, hèn
yếu, .....

lười, lười biếng, lười nhác,
biếng nhác, chây lười,...

Bài 2: - Cô Chấm trong bài văn sau là người có tính cách như thế nào?
- Nêu những chi tiết và hình ảnh minh họa cho nhận xét của em.

Cô Chấm

Chấm không phải là cô con gái đẹp, nhưng là người mà ai đã gặp thì không thể lẫn lộn với bất cứ một người
nào khác.
Đôi mắt Chấm đã định nhìn ai thì dám nhìn thẳng, dù người ấy nhìn lại mình, dù người ấy là con trai. Nghĩ
thế nào, Chấm dám nói thế. Bình điểm ở tổ, ai làm hơn, làm kém, người khác đắn đo, quanh quanh mãi chưa dám
nói ra, Chấm nói ngay cho mà xem, nói thẳng băng và còn nói đáng mấy điểm nữa. Đối với mình cũng vậy, Chấm
có hôm dám nhận hơn người khác bốn năm điểm. Được cái thẳng như thế nhưng không ai giận, vì người ta biết
trong bụng Chấm không có gì độc địa bao giờ.
Chấm cứ như một cây xương rồng. Cây xương rồng chặt ngang chặt dọc, chỉ cần cắm nó xuống đất, đất cằn
cũng được, nó sẽ sống và sẽ lớn lên. Chấm thì cần cơm và lao động để sống. Chấm ăn rất khỏe, không có thức ăn
cũng được. Những bữa Chấm về muộn, bà Am thương con làm nhiều, để phần dư thức ăn, Chấm cũng chỉ ăn như
thường, còn bao nhiêu để cuối bữa ăn vã. Chấm hay làm thực sự, đó là một nhu cầu của sự sống, không làm chân
tay nó bứt rứt làm sao ấy. Tết Nguyên đán, Chấm ra đồng từ sớm mồng hai, dẫu có bắt ở nhà cũng không được.
Chấm không đua đòi may mặc. Mùa hè một áo cánh nâu. Mùa đông rét mấy cũng chỉ hai áo cánh nâu. Chấm
mộc mạc như hòn đất. Hòn đất ấy bầu bạn với nắng với mưa để cho cây lúa mọc lên hết vụ này qua vụ khác, hết
năm này qua năm khác.
Nhưng cô con gái có bề ngoài rắn rỏi là thế lại là người hay nghĩ ngợi, dễ cảm thương. Có bữa đi xem phim,
những cảnh ngộ trong phim làm Chấm khóc gần suốt buổi. Đêm ấy ngủ, trong giấc mơ, Chấm lại khóc mất bao
nhiêu nước mắt.
Theo Đào Vũ

Áo cánh nâu

Bài 2: - Cô Chấm trong bài văn sau là người có tính cách như thế nào?
- Nêu những chi tiết và hình ảnh minh họa cho nhận xét của em.

Cô Chấm

Chấm không phải là cô con gái đẹp, nhưng là người mà ai đã gặp thì không thể lẫn lộn với bất cứ một người
nào khác.
Đôi mắt Chấm đã định nhìn ai thì dám nhìn thẳng, dù người ấy nhìn lại mình, dù người ấy là con trai. Nghĩ
thế nào, Chấm dám nói thế. Bình điểm ở tổ, ai làm hơn, làm kém, người khác đắn đo, quanh quanh mãi chưa dám
nói ra, Chấm nói ngay cho mà xem, nói thẳng băng và còn nói đáng mấy điểm nữa. Đối với mình cũng vậy, Chấm
có hôm dám nhận hơn người khác bốn năm điểm. Được cái thẳng như thế nhưng không ai giận, vì người ta biết
trong bụng Chấm không có gì độc địa bao giờ.
Chấm cứ như một cây xương rồng. Cây xương rồng chặt ngang chặt dọc, chỉ cần cắm nó xuống đất, đất cằn
cũng được, nó sẽ sống và sẽ lớn lên. Chấm thì cần cơm và lao động để sống. Chấm ăn rất khỏe, không có thức ăn
cũng được. Những bữa Chấm về muộn, bà Am thương con làm nhiều, để phần dư thức ăn, Chấm cũng chỉ ăn như
thường, còn bao nhiêu để cuối bữa ăn vã. Chấm hay làm thực sự, đó là một nhu cầu của sự sống, không làm chân
tay nó bứt rứt làm sao ấy. Tết Nguyên đán, Chấm ra đồng từ sớm mồng hai, dẫu có bắt ở nhà cũng không được.
Chấm không đua đòi may mặc. Mùa hè một áo cánh nâu. Mùa đông rét mấy cũng chỉ hai áo cánh nâu. Chấm
mộc mạc như hòn đất. Hòn đất ấy bầu bạn với nắng với mưa để cho cây lúa mọc lên hết vụ này qua vụ khác, hết
năm này qua năm khác.
Nhưng cô con gái có bề ngoài rắn rỏi là thế lại là người hay nghĩ ngợi, dễ cảm thương. Có bữa đi xem phim,
những cảnh ngộ trong phim làm Chấm khóc gần suốt buổi. Đêm ấy ngủ, trong giấc mơ, Chấm lại khóc mất bao
nhiêu nước mắt.
Theo Đào Vũ

Các từ ngữ biểu hiện cho tính cách của cô Chấm.
Tính cách
Trung
thực,
thẳng thắn
(đoạn 2)

Chăm
chỉ
(đoạn 3)
Giản dị
(đoạn 4)

Chi tiết và hình ảnh minh họa
- Đôi mắt Chấm đã định nhìn ai thì dám nhìn thẳng.

- Nghĩ thế nào, Chấm dám nói thế.
- Bình điểm ở tổ, ai làm hơn, làm kém, Chấm nói ngay, nói thẳng băng. Chấm có
hôm dám nhận hơn người khác bốn năm điểm. Được cái thẳng như thế nhưng
không ai giận, vì người ta biết trong bụng Chấm không có gì độc địa bao giờ.
- Chấm thì cần cơm và lao động để sống.
- Chấm hay làm, …. không làm chân tay nó bứt rứt.
-Tết Nguyên đán, Chấm ra đồng từ sớm mồng hai, dẫu có bắt ở nhà cũng không
được.

Chấm không đua đòi may mặc. Mùa hè một áo cánh nâu. Mùa đông hai
áo cánh nâu. Chấm mộc mạc như hòn đất.

Giàu tình
Chấm hay nghĩ ngợi, dễ cảm thương. Cảnh ngộ trong phim làm Chấm khóc gần
cảm, dễ xúc suốt buổi. Đêm ấy ngủ, trong giấc mơ, Chấm lại khóc mất bao nhiêu nước mắt.
động (đoạn 5)

+ Em có nhận xét gì về cách miêu tả tính cách cô Chấm
của nhà văn Đào Vũ ?
+ Nhà văn không cần nói lên những tính cách của cô
Chấm mà chỉ bằng những chi tiết, từ ngữ đã khắc hoạ rõ
nét tính cách của nhân vật.

Dặn dò:
- Tìm thêm những từ ngữ miêu tả tính cách con
người trong từ điển, trong các tác phẩm văn học và
trong cuộc sống, áp dụng vào viết văn miêu tả.
- Chuẩn bị bài sau: Tổng kết vốn từ /159