SINH HỌC 9

chủ đề : DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI

A/ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU DI TRUYỀN NGƯỜI

A : PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU DI TRUYỀN NGƯỜI

Khó khăn
Sinh sản muộn và đẻ ít con
Không thể áp dụng các phương pháp lai và đột biến
Phương pháp
Nghiên cứu phả hệ và trẻ đồng sinh

I – Nghiên cứu phả hệ
Kí hiệu

Nữ

Nam

Hai màu khác nhau của cùng một kí hiệu biểu thị 2 trạng thái đối
lập nhau của cùng một tính trạng
Nam tóc thẳng

Nam tóc xoăn

Nữ tóc thẳng

Nữ tóc xoăn

,
Cùng tính trạng

,

,
Khác tính trạng

Kết hôn
:
Cặp vợ chồng

VD1: Khi theo dõi sự di truyền tính trạng màu mắt ( Nâu
, ,
,
và đen
) qua 3 đời của 2 gia đình khác nhau, người ta lập
được 2 sơ đồ phả hệ như sau
Đời ông bà (P)
Đời con (F1)
Đời cháu (F2)

a

b

VD2: Bệnh máu khó đông do một gen quy định. Người vợ
không mắc bệnh
lấy chồng không mắc bệnh
sinh
ra con mắc bệnh chỉ là con trai
Hãy vẽ sơ đồ phả hệ của trường hợp trên và trả lời các câu
hỏi sau:
- Bệnh máu khó đông do gen lặn hay gen trội quy định?
- Sự di truyền bệnh máu khó đông có liên quan với giới tính
không? Tại sao?

Đời ông bà (P)
Đời con (F1)
Đời cháu (F2)
Hình 28.1. Sơ đồ phả hệ của hai gia đình
a (có bà ngoại mắt nâu) và b (có ông nội mắt nâu)
1.Mắt nâu và mắt đen , tính trạng nào là trội ? Tại sao ?
Mắt nâu có ở đời ông bà ,đời con F1 và đời cháu F2
Màu mắt nâu trội so với màu mắt đen.
2.Sự di truyền tính trạng màu mắt có liên quan tới giới tính hay không ?
Tại sao ?
Sự di truyền màu mắt không liên quan tới giới tính vì: Trong 2 gia đình ở F2,
tính trạng mắt nâu và mắt đen biểu hiện ở nam và nữ. Điều đó cho thấy gen
quy định tính trạng này không nằm trên NST giới tính mà trên NST thường.

1. Sơ đồ phả hệ

P:

Bố mẹ:

GP X A ; X a

X A Xa

x

XA Y
XA ; Y
 

Đời con

F XAXA ; XAY ; XAXa ; XaY

2.Bệnh máu khó đông do gen lặn quy định .Vì bố mẹ không
có biểu hiện tính trạng mắc bệnh nhưng con lại mắc bệnh
3. Sự di truyền bệnh máu khó đông có liên quan với giới tính,vì
chỉ có con trai mắc bệnh do gen gây bệnh nằm trên NST X

Phương pháp nghiên cứu phả hệ là gì?
Phương pháp nghiên cứu phả hệ là phương pháp theo dõi
sự di truyền của một tính trạng nhất định trên những
người thuộc cùng 1 dòng họ qua nhiều thế hệ.

Nghiên cứu phả hệ nhằm mục đích gì?

Xác định đặc điểm di truyền của tính trạng đó (trội, lặn, do 1
gen hay nhiều gen quy định, có liên quan với giới tính hay
không).

I – Nghiên cứu phả hệ
• Nghiên cứu phả hệ: là PP theo dõi sự
DT của 1 TT nhất định trên những
người thuộc cùng 1 dòng họ qua nhiều
thế hệ, người ta có thể xác định được
đặc điểm di truyền ( trội, lặn, do một hay
nhiều gen quy định)

Sinh đôi

II – Nghiên cứu trẻ đồng sinh

Thế nào là trẻ
đồng sinh ?

Trẻ đồng sinh: Là những đứa trẻ cùng được sinh
ra ở 1 lần sinh, có 2 trường hợp: cùng trứng và
khác trứng.

Trẻ đồng sinh
thường gặp
những trường
hợp nào ?

Sinh ba

Sinh tư

Sinh năm

Sinh sáu

Các trẻ sinh bảy và chị gái

Sinh đôi cùng trứng

Sinh đôi khác trứng

Sinh đôi cùng trứng

Sinh đôi khác trứng

HOÀN THÀNH BẢNG SAU
Đặc điểm
- Số trứng thụ tinh
- Số tinh trùng thụ
tinh
- Kiểu gen
- Kiểu hình
- Giới tính

Trẻ đồng sinh
cùng trứng

Trẻ đồng sinh khác
trứng

1

2 hay nhiều trứng

1

2 hay nhiều tinh
trùng

- Cùng kiểu gen

- Khác kiểu gen

- Giống nhau

- Khác nhau

- Cùng giới

- Cùng giới
hoặc khác giới

Đặc điểm

Trẻ đồng sinh
cùng trứng

Trẻ đồng sinh khác
trứng

- Số trứng thụ tinh

1

2 hay nhiều trứng

- Số tinh trùng tham
gia

1

2 hay nhiều tinh
trùng

- Kiểu gen
- Kiểu hình
- Giới tính

- Cùng kiểu gen

- Khác kiểu gen

- Giống nhau

- Khác nhau

- Cùng giới

- Cùng giới
hoặc khác giới

Tại sao trẻ sinh đôi cùng trứng đều là nam hoặc đều
là nữ?

Đặc điểm

Trẻ đồng sinh
cùng trứng

Trẻ đồng sinh khác
trứng

- Số trứng thụ tinh

1

2 hay nhiều trứng

- Số tinh trùng tham
gia

1

2 hay nhiều tinh
trùng

- Kiểu gen
- Kiểu hình
- Giới tính

- Cùng kiểu gen

- Khác kiểu gen

- Giống nhau

- Khác nhau

- Cùng giới

- Cùng giới
hoặc khác giới

Đồng sinh khác trứng là gì?Những đứa trẻ đồng sinh khác
trứng có thể khác nhau về giới tính không? Tại sao?

Đặc điểm

Trẻ đồng sinh
cùng trứng

Trẻ đồng sinh khác
trứng

- Số trứng thụ tinh

1

2 hay nhiều trứng

- Số tinh trùng tham
gia

1

2 hay nhiều tinh
trùng

- Kiểu gen
- Kiểu hình
- Giới tính

Cùng kiểu gen
Giống nhau
Cùng giới

Khác kiểu gen
Khác nhau
Cùng giới hoặc
khác giới

Đồng sinh cùng trứng và khác trứng khác nhau cơ bản ở
điểm nào?

1- Trẻ đồng sinh cùng trứng và khác trứng

Đồng sinh cùng trứng

Có kiểu gen giống nhau
Cùng giới và giống nhau
về KH

Đồng sinh khác trứng

Có kiểu gen khác nhau
Cùng giới hoặc khác giới và
không hoàn toàn giống nhau
Về KH

Trẻ sinh đôi cùng trứng dính nhau

Hiện tượng thai trong thai
EM CÓ BIẾT

Phôi bào
tách nhau

Các bác sĩ Trung
Quốc vừa phát hiện
ra một bào thai
trong bụng bé Kang
Mengru, mà họ tin
là cái thai song sinh
với em, nhưng
không phát triển.

Cha mẹ nuôi của bé đã lo lắng trước tình trạng
bụng của con ngày một to ra. Đến bệnh viện,
bác sĩ đã sốc khi ảnh chụp CT cho thấy đó là
một bào thai, được cho là một phần của thai
song sinh không tách ra hoàn hoàn.

Các cặp sinh đôi đặc biệt nhất thế giới

EM CÓ BIẾT

Cặp sinh đôi 2 màu da: Khác nhau về màu da và màu tóc

Các cặp sinh đôi đặc biệt nhất thế giới

Cặp sinh đôi có khả năng thần giao cách cảm
Làm thí nghiệm trên người này người kia bị ảnh hưởng

Các cặp sinh đôi đặc biệt nhất thế giới

Anh em song sinh… cùng mẹ khác cha
ống hút trong phòng thí nghiệm đã được sử dụng 2 lần,
khiến cho tinh trùng bị trộn lẫn

Một cặp vợ chồng người Trung Quốc trở nên nổi tiếng
khi sinh được 3 cặp song sinh một trai một gái liên
tiếp trong 6 năm

2. Ý nghĩa của nghiên cứu trẻ đồng sinh

Phú

Cường

Phú và Cường là hai anh em
sinh đôi cùng trứng
Phú được nuôi
ở thành phố
Hồ Chí Minh

Phú có:
Nước da rám nắng
Nói giọng miền Nam
Cao hơn 10 cm

Giống nhau như hai giọt nước:
-Mái tóc đen và hơi quăn
-Mũi dọc dừa.
- Mắt đen.
Tính trạng chất lượng
Sau 30 năm họ
khác nhau rõ rệt
như sau:
Tính trạng số lượng

Cường được nuôi
ở thành phố
Hà Nội

Cường có:
Nước da trắng
Nói giọng miền Bắc
Thấp hơn 10 cm.

2. Ý nghĩa của nghiên cứu trẻ đồng sinh
BÀI TẬP TÌNH HUỐNG
Mai và Lan là hai trẻ đồng sinh cùng trứng, có cùng nhóm máu và
nhiều sở thích giống nhau. Đến tuổi đi học, cả hai đều ®ược cô giáo
nhận xét là thông minh và có năng khiếu to¸n học.
Càng lên lớp trên Lan càng chăm học; còn Mai mải chơi không
nghe lời ba mẹ, thầy cô.
Lan thi đậu vào một trường chuyên cấp III và được chọn vào đội
tuyển học sinh giỏi toán. Mai thi không dậu cấp III nên phải học ở
một trường dân lập.
? Tính trạng năng khiếu Toán học ở Mai và Lan do kiểu gen
quyết định hay chịu ảnh hưởng của môi trường là chủ yếu?
? Qua tình huống trên em rút ra bài học gì cho bản thân?

2. Ý nghĩa của nghiên cứu trẻ đồng sinh
- Nhóm máu, màu mắt , dạng tóc, dạng mũi, … phụ thuộc chủ
yếu vào kiểu gen.
- Chiều cao, cân nặng, tâm lí, tuổi thọ, năng khiếu toán, hội họa
chiụ ảnh hưởng nhiều của môi trường.

Qua các ví dụ, em có có nhận xét gì về sự ảnh hưởng của
kiểu gen và môi trường lên sự hình thành tính trạng ?
 Tính trạng chất lượng phụ thuộc chủ yếu vào kiểu gen.
 Các tính trạng số lượng chịu ảnh hưởng nhiều của môi trường

- Phöông phaùp nghieân cöùu treû ñoàng sinh coù yù nghóa gì?

2. Ý nghĩa của nghiên cứu trẻ đồng sinh
Nghiên cứu trẻ đồng sinh giúp ta hiểu rõ vai trò kiểu gen và
vai trò môi trường đối với sự hình thành tính trạng, sự ảnh
hưởng của môi trường đối với tính trạng số lượng và tính
trạng chất lượng

Bài tập: Khi theo dõi sự di truyền máu khó đông của một gia
đình như sau: Ông nội mắc bệnh, bà nội không mắc bệnh, sinh
2 người con: một trai và một gái đều không mắc bệnh. Người
con gái lấy chồng không mắc bệnh, sinh được 2 người con: một
trai mắc bệnh và một gái không mắc bệnh. Sử dụng các kí hiệu
dưới đây để lập sơ đồ phả hệ nói trên: ( nam không mắc bệnh
, nam mắc bệnh , nữ không mắc bệnh
, nữ mắc bệnh
)
Đáp án:
Sơ đồ
phả hệ
của gia
đình
trên:

Đời ông bà (P)
Đời con (F1)
Đời cháu (F2)