I. CẤU TẠO VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA MÁY BIẾN THẾ
1. Cấu tạo
- Hai cuộn dây có số vòng
khác nhau, đặt cách điện
với nhau.
- Một lõi sắt (hay thép) có
pha silic chung cho cả hai
cuôn dây.

CẤU TẠO MÁY BIẾN THẾ

Máy biến thế trong công nghiệp

Máy biến thế trong gia đình

2. Nguyên tắc hoạt động
C1. Nếu đặt vào hai đầu
của một cuôn dây (gọi là
cuộn sơ cấp) một hiệu
điện thế xoay chiều thì
bóng đèn mắc ở hai đầu
dây kia (gọi là cuộn thứ
cấp) có sáng lên không?
Tại sao?

Chúng ta quan sát thí nghiệm sau:

C1: có sáng. Vì khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một hiệu điện thế
xoay chiều, cuộn dây sơ cấp sinh ra từ trường biến thiên xuyên qua
tiết diện của dây thứ cấp làm xuất hiện dòng điện cảm ứng xoay
chiều, nên đèn sáng.
C2. Hiệu điện thế xuất hiện ở hai đầu cuộn thứ cấp là HĐT xoay
chiều. Tại sao?

C2. Đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp một HĐT xoay chiều thì trong cuôn dây đó
có dòng điện xoay chiều chạy qua. Từ trường trong lõi sát luân phiên tăng
giảm, vì thế số đường sức từ xuyên qua tiết diện S của cuôn thứ cấp luân
phiên tăng giảm. Kết quả là trong cuộn thứ cấp xuất hiện dòng điện xoay
chiều. Một dòng điện xoay chiều phải do một HĐT xoay chiều gây ra. Bởi
vậy hai đầu cuộn dây thứ cấp có một dòng điện xoay chiều.

3. Kết luận.
Khi đặt vào hai đầu cuộn sơ cấp của máy biến thế một HĐT xoay chiều
thì ở hai đầu cuộn thứ cấp xuất hiện một HĐT xoay chiều.



Hoạt động của máy biến thế

II. TÁC DỤNG LÀM BIẾN ĐỔI HIỆU ĐIỆN THẾ CỦA MÁY BIẾN THẾ

1. Quan sát
Kết quả

U1 (V)
Lần thí nghiệm

1

3

2

9

3

3

U2 (V)

n1
(vòng)

n2
(vòng)

4

6

9

V

:V

:6 V

=1┴

=1┴

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng
s­ph¹m qu¶ng ninh

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng
s­ph¹m qu¶ng ninh

U1 = 3V

U2 = 6V
K

n1 = 200 vßng

n2 = 400 vßng

6

V

6

4

2

2

4

0

0

4

2

2

2

4
:6 V

6

9

V

V

=1┴

:6 V

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng

=1┴

s­ph¹m qu¶ng ninh

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng
s­ph¹m qu¶ng ninh

U1 = 3V

U2 = 1,5V
K

n1 = 400 vßng

n2 = 200 vßng

6

4

0

4

2

9

0

4

2

2

2

4

3

:6 V
=1┴

6
=1┴

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng
s­ph¹m qu¶ng ninh

KHOA VËT TR­êng cao ®¼ng
s­ph¹m qu¶ng ninh

U1 = 9V

U2 = 4,5V
K

n1 = 400 vòng

n2 = 200 vòng

2
6

9

:6 V

V

9

6

6

V

0

4

3

0

Bảng kết quả:

Từ bảng kết quả, em hãy lập tỉ số
+ Lần 1: Ta có:
Suy ra:
+ Lần 2:

Ta có:
Suy ra:

U1
U2

6
1,5
4,5
và

n1
n2

200
400
400

400
200
200

(trong ba lần đo) để so sánh?

n1
200
1
U1
3
1




;
n2
400
2
U2
6
2
U1
n1

U2
n2
U1
3
n1
400

2 ;

2
U2
1, 5
n2
200
U1
n1

U2
n2

2. Kết luận
Hiệu điện thế ở hai đầu mỗi cuộn dây máy biến thế tỉ lệ với số
vòng dây của mỗi cuộn.

U1
n1

U2
n2
+ Nếu U1 < U2 thì ta gọi là máy tăng thế.
+ Nếu U1 > U2 thì ta gọi là máy hạ thế.

III. LẮP ĐẶT MÁY BIẾN THẾ Ở HAI ĐẦU ĐƯỜNG DÂY TẢI ĐIỆN

Điện năng được truyền tải từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ bằng
đường dây dẫn điện. Em hãy chỉ ra nơi nào đặt máy tăng thế, nơi
nào đặt máy hạ thế trên sơ đồ hình 37.2/SGK?

Hạ thế

NHÀ

Hạ thế

MÁY
ĐIỆN

11 000 V

Tăng thế

Hạ thế

220 V

Ở hai đầu đường dây tải điện phải đặt hai loại máy biến thế (tăng
thế; hạ thế) có nhiệm vụ khác nhau.
Ở đầu đường dây tải điện về phía nhà máy điện được đặt máy tăng thế
(tăng hiệu điện thế để giảm hao phí trên đường dây tải điện), ở nơi tiêu
thụ đặt máy hạ thế để có hiệu điện thế thích hợp (thường là 220V).

IV. VẬN DỤNG
C4. Một máy biến thế dùng trong nhà cần phải hạ hiệu điện thế từ 220V
xuống còn 6V và 3V. Cuộn sơ cấp có 4000 vòng. Tính số vòng dây của các
cuộn thứ cấp tương ứng.
+ Số vòng của cuộn 6V:

Bài làm

n1
U1
U 2 .n1
6.4000

 n2 

109 (vòng)
n2
U2
U1
220
+ Số vòng của cuộn 3V:

n1
U1
U 2 .n1
3.4000

 n2 

54 (vòng)
n2 U 2
U1
220