CHÀO MỪNG QUÝ
THẦY CÔ ĐẾN DỰGIỜ

MÔN: VẬT LÍ 9

KIỂM TRA BÀI CŨ

Phát biểu quy tắc nắm tay phải. Quy tắc bàn tay trái
Quy tắc nắm tay phải

Qui t¾c bµn tay tr¸i

Nắm bàn tay phải, rồi đặt sao
cho bốn ngón tay hướng theo
chiều dòng điện chạy qua các
vòng dây thì ngón cái choãi ra
chỉ chiều của đường sức từ trong
lòng ống dây.

Đặt bàn tay trái sao cho các
đường sức từ hướng vào lòng
bàn tay, chiều từ cổ tay đến ngón
tay giữa hướng theo chiều dòng
điện thì ngón cái choãi ra 900 chỉ
chiều của lực điện từ.

F

N
I

S

Để có kỹ năng vận
dụng hai quy tắc trên,
chúng ta sẽ tìm hiểu
trong bài học hôm nay.

N

S

BÀI 1: Treo thanh nam châm gần ống dây (hình bên). Đóng
mạch điện
a) Có hiện tượng gì xảy ra
với thanh nam châm.
b) Đổi chiều dòng điện
chạy qua các vòng dây,
hiện tượng sẻ xảy ra như
thế nào?
c) Hãy làm thí nghiệm để
kiểm tra.

BÀI 1:

a. Nam châm bị ống dây dẫn hút vào
Đóng mạch điện
a) Thì

A

B
S

N

S
K +

- Dòng điện chạy trong cuộn dây dẫn
- Các đường sức từ trong cuộn dây xuất hiện. Có chiều như
hình vẽ
- Đầu

B của ống dây là từ cực Bắc, đầu A của ống dây là từ
cực Nam
- Do vậy từ cực Bắc (N) của ống dây hút từ cực Nam (S) của
nam châm nên nam châm bị ống dây dẫn hút vào

N

b. Lúc đầu nam châm bị đẩy ra, sau đó nó xoay đi và khi cực
Bắc của nam châm hướng về đầu B của ống dây thì nam châm
bị hút vào ống dây.
A

B
S

N

b) Khi đổi chiều dòng điện thì

N

S
K

+

- Dòng điện đổi chiều
- Các đường sức từ trong lòng ống đổi chiều.
- Nên các từ cực của ống dây thay đổi đâù A là cực Bắc đầu B
là cực Nam
Do vậy:
Từ cực Nam của ống dây dẫn đẩy từ cực Nam của nam châm
ra xa và đồng thời hút từ cực Bắc của nam châm lại gần ống
dây

Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối

B
S

+ -

N

A

Các em quan sát thí nghiệm mô phỏng tương đối

B
S

N

A

+ -

Xác định cực của nguồn AB trong trường hợp sau:

S

+

A

-

B

N

Ống dây B sẽ chuyển động như thế nào khi đóng khóa K ở
ống A? Biết ống A được giữ cố định.

Ống dây B bị đẩy ra

A
N N

S

S
B

K

Hoặc x/ đ chiều đường sức từ

B2
B3

BÀI 2: Hãy xác định chiều của lực điện từ, chiều của dòng
điện, chiều đường sức từ và tên từ cực trong các trường hợp
sau.
S

Ký hiệu:
 Chỉ chiều dòng điện có

phương vuông góc với mặt
N
phẳng trang giấy và chiều
đi từ phía trước ra phía
a)
sau
 Chỉ chiều dòng điện có phương
vuông góc với mặt phẳng trang
giấy và chiều đi từ phía sau ra
phía trước

S


F

b)

.


F

c)

N

- Các đường sức từ đi từ cực bắc đến cực nam của nam châm

S




F

.

S

N
a)

b)


F
N

.

N
S


F

N

- Lực điện từ tác dụng lên
dây dẫn có dòng điện chạy
qua được xác định như hình
vẽ

Tương tự ta xác định được chiều
của dòng điện chạy trong dây dẫn
ở (hình b).
Chiều của đường sức từ (hình c)

c)

S

S

S

Xác định hướng lực điện từ

I

a

Hướng sang trái

b

Hướng sang phải

F

N

N

F

N

F

c
Hướng ra trước

• Xác định chiều của lực điện từ tác
dụng lên dây MN trong hình vẽ sau:

N

M

N

S

BÀI 3: Cho khung dây dẫn ABCD (có thể quay quanh trục
oo') có dòng điện chạy qua đặt trong từ trường, chiều của
dòng điện và tên các cực của nam châm như hình vẽ.

F1

O'

a) Hãy vẽ lực tác dụng lên
đoạn dây dẫn AB và lực F tác
dụng lên đoạn dây CD

B

2

 
lực F1 , F2

b) Cặp
làm cho
khung dây quay theo chiều
nào?
c) Để khung dây ABCD quay theo
chiều ngược lại thì phải làm thế
nào?

N
A

O

C

S
D

* Có 2 cách

F1

B

S
A
o

D

o'
C

F2

N
- H30.3b

-Cách 1: + Đổi chiều đường sức từ ( 2 cực từ đổi chỗ cho
nhau), giữ nguyên chiều dòng điện (H30.3b ).
+ Lúc này lực tác dụng lên AB: F1 hướng lên trên
+ Lực tác dụng lên CD: F2 hướng xuống dưới ( cặp lực từ F1, F2
đổi chiều). Khung dây ABCD quay ngược lại ( H 30.3 b ).

+ Cách 2:Đổi chiều dòng điện, giữ nguyên chiều
đường sức từ
o'
F1
B

N
A
o

C

S
D

F2

- H 30.3c

+ Lúc này cạnh AB: lực điện từ F1 hướng lên trên
+ Cạnh CD: F2 hướng xuống dưới,cặp lực điện từ F1, F2 làm khung
quay ngược lại ( H30. 3c )
19

* Các bước giải bài tập vận dụng quy tắc nắm tay phải
Bước 1: Xác định chiều dòng điện
Bước 2: Vẽ chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện
Bước 3: Đặt bàn tay phải theo đúng quy tắc
Bước 4: Rút ra kết luận của bài toán
* Các bước giải bài tập vận dụng quy tắc bàn tay trái
Bước 1: Vẽ và xác định được chiều đường sức từ của nam châm
Bước 2: Xác định chiều của dòng điện chạy qua dây dẫn
Bước 3: Đặt bàn tay trái theo đúng quy tắc
Bước 4: Rút ra kết luận của bài toán

Dây dẫn thẳng AB đặt ở
đầu M của 1 ống dây có
dòng điện chạy qua như
H30.1, cho dòng điện chạy
từ A đến B. Hãy xác định
chiều của lực điện từ tác
dụng lên AB

I
A

M

F

I

B

H30. 1

Xác định cực của nguồn điện trong hình vẽ sau:
A

?

B

+

- ?

S

N

Dùng đoạn dây dẫn thẳng và nguồn điện, hãy nêu
cách xác định từ cực của một nam châm

N
F

S

Đặt dây dẫn trước một
cực bất kì, quan sát
chuyển động của dây dẫn
xác định chiều của lực
điện từ. Áp dụng qui tắc
bàn tay trái ta biết chiều
đường sức từ và từ đó ta
suy ra đâu là cực bắc cực
nam của nam châm

Biểu diễn lực điện từ tác dụng vào đoạn dây AB.
Nếu đổi chiều dòng điện hoặc cực của nam châm
thì lực điện từ sẽ ra sao?

-

B

N

S

A

+

-Chiều lực điện từ đi vào
trong lòng nam châm
-Nếu đổi chiều dòng điện
hoặc cực nam châm thì lực
điện từ có chiều ngược lại

Xác định lực điện từ lên đoạn AB và CD rồi cho
biết khung dây quay theo chiều nào?
Khung dây quay ngược chiều kim đồng hồ
O'
B

C

S

N
A

D

O

- Về nhà ôn lại các bước giải bài tập vận dụng

quy tắc nắm tay phải, quy tắc bàn tay trái

- Làm các bài tập 30.1→30.7 trong sách bài
tập
- Đọc và nghiên cứu trước bài: Hiện tượng
cảm ứng điện từ

HƯỚNG DẪN GIẢI BÀI 30.5 SBT

- Vận dụng quy tắc nắm tay
phải, xác định tên các cực của
nam châm điện
- Sau

s

đó vận dụng quy tắc bàn tay
trái để xác định chiều của lực điện
từ tác dụng lên dây dẫn có dòng
điện.

N



F