Bài 6

CHUYỆN KỂ
VỀ NHỮNG NGƯỜI ANH HÙNG
Và con phải kể cho con của con nghe
về những truyền thuyết mà mẹ đã kể cho con giống như bà đã kể cho mẹ và bà cố đã kể cho
bà…
Bét-ti Xmít (Betty Smith)

GIỚI THIỆU BÀI HỌC
(HS đọc SGK, trang 4)

TRI THỨC NGỮ VĂN
1.Truyền thuyết:
a.Khái niệm:
Truyền thuyết là loại truyện dân gian, kể về các sự
kiện và nhân vật ít nhiều có liên quan đến lịch sử,
thông qua sự tưởng tượng, hư cấu.

b. Một số yếu tố của truyền thuyết:
-Cốt truyện: Kể về cuộc đời và những chiến công của các
nhân vật lịch sử, hoặc giải thích các phong tục, tập quán,
sản vật của địa phương theo quan điểm của tác giả dân
gian. Kể theo trình tự thời gian. Không gian cụ thể, xác
định.
-Nhân vật chính: những người anh hùng đại diện cho nhân
dân (anh hùng chống giặc ngoại xâm, danh nhân văn hóa..)
-Lời kể: cô đọng, mang sắc thái trang trọng, ngợi ca.
-Yếu tố kì ảo (lạ và không có thật): xuất hiện đậm nét,
nhằm tôn vinh, lí tưởng hóa nhân vật và chiến công của họ.

2.Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện
-Văn bản thông tin là văn bản chủ yếu dùng để cung cấp
thông tin.
- Văn bản thông tin thuật lại một sự kiện dùng để trình bày
những gì mà người viết chứng kiến hoặc tham gia. Diễn
biến của sự kiện thường được sắp xếp theo trình tự thời
gian.

Văn bản 1

THÁNH GIÓNG

- GV: Chiếu video về Hội Gióng (Sóc Sơn)
https://www.youtube.com/watch?v=IfRG8MOisZM
? Hãy cho biết lễ hội trên là tưởng nhớ vị anh hùng nào
của dân tộc?
? Em biết gì về người anh hùng ấy, hãy giới thiệu ngắn
gọn cho các bạn biết?

- Lễ hội trên là tưởng nhớ vị anh hùng nào của dân tộc: Thánh Gióng.
- Thánh Gióng là vị anh hùng có công giết giặc Ân, bảo vệ bờ cõi đất
nước. Thánh Gióng có nhiều phẩm chất cao quý...
Các em ạ, yêu nước, quyết tâm bảo vệ non sông, đất nước là truyền
thống quý báu của dân tộc ta. Truyền thống ấy không chỉ minh chứng
bằng những trang lịch sử vẻ vang của dân tộc, mà còn trở thành đề tài
của nhiều tác phẩm văn học. Trong kho tàng truyện dân gian, Thánh
Gióng là một truyền thuyết nổi tiếng nhất, tiêu biểu nhất cho vẻ đẹp
của lòng yêu nước và khí phách dân tộc. Hôm nay chúng ta sẽ cùng
tìm hiểu về truyền thuyết Thánh Gióng để hiểu hơn về người anh
hùng Thánh Gióng và một thời kì lịch sử của dân tộc...

I. ĐỌC – HIỂU CHUNG
1. Đọc văn bản
- Đọc rõ ràng, rành mạch, nhấn giọng ở những chi tiết kì lạ. Chú ý lời nói của
các nhân vật.
- Chú thích.
2. Tóm tắt văn bản:
- Sự ra đời của Thánh Gióng.
- Thánh Gióng biết nói và nhận trách nhiệm đánh giặc.
- Thánh Gióng lớn nhanh như thổi.
- Thánh Gióng vươn vai thành tráng sĩ cưỡi ngựa sắt đi đánh giặc và đánh tan
giặc.
- Vua phong là Phù Đổng Thiên Vương và những dấu tích còn lại của Thánh
Gióng.

3.Thể loại: Truyền thuyết.
4.Ngôi kể: Ngôi thứ ba.
5. Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.
6.Bố cục:
-Phần 1: Từ đầu đến “đặt đâu nằm đấy”: Sự ra đời của Gióng.
-Phần 2: Tiếp theo đến “giết giặc cứu nước”: Sự lớn lên của
Gióng.
-Phần 3: Tiếp theo đến “bay lên trời, biến mất”: Gióng đánh
tan giặc Ân và bay về trời.
-Phần 4: Còn lại: Những dấu tích còn lại.

II. KHÁM PHÁ VĂN BẢN
1. Thời gian, địa điểm, hoàn cảnh xảy ra các sự việc.
? Nêu thời gian, địa điểm, hoàn cảnh xảy ra các sự việc
trong câu chuyện.
-Thời gian: đời Hùng Vương thứ sáu.
-Địa điểm: làng Phù Đổng.
(HS đọc chú thích về làng Phù Đổng)
-Hoàn cảnh: giặc Ân xâm lược nước ta. Thế giặc rất mạnh,
nhà vua lo sợ, bèn truyền sứ giả đi khắp nơi, tìm người tài
giỏi.

? Tình huống này yêu cầu đất nước phải có những con
người như thế nào.
-> Đòi hỏi phải có những bậc kì tài (kiệt xuất) đánh giặc
giúp dân cứu nước.

2. Sự ra đời kì lạ của Thánh Gióng:
? Thánh Gióng ra đời kì lạ như thế nào. Sự kì lạ đó cho thấy Thánh Gióng
là một cậu bé ra sao.
+ Hai vợ chồng ông lão nhà nghèo, chăm làm ăn và có tiếng phúc đức
nhưng chưa có con.
+ Một hôm bà ra đồng, trông thấy một vết chân to hơn vết chân người
thường. 
+ Bà ướm thử vào vết chân, không ngờ về nhà đã thụ thai. 
+ Sau mười hai tháng thai nghén, bà sinh ra một em bé mặt mũi rất khôi
ngô. 
+ Chú bé đã ba tuổi mà chẳng biết cười, biết nói gì cả, và cũng không
nhích đi được bước nào, đặt đâu nằm đấy. 

-> Thánh Gióng không phải một người bình thường.
(Dự báo Thánh Gióng sẽ là một vị thần tài năng, đức
độ siêu phàm).

3.Sự lớn lên của Thánh Gióng:
Chi tiết

Ý nghĩa

a.Tiếng nói đầu tiên xin đi đánh giặc

 

Ý thức đánh giặc cứu nước,
 
cứu dân.
 

b.Gióng đòi roi sắt, ngựa sắt, giáp
 
Muốn thắng giặc phải có vũ
sắt
 

khí hiện đại (sắt).

c. Bà con góp gạo nuôi Gióng

  lòng của toàn
Sự đoàn kết, chung
 
dân. -> Sức mạnh toàn dân.

4. Thánh Gióng đánh giặc và bay về trời.
Chi tiết

Ý nghĩa

Chú bé ươn vai trở thành
tráng sĩ oai phong lẫm
liệt.

Muốn cứu nước phải có sức
mạnh, tầm vóc phi thường.

Roi sắt gãy, Gióng nhổ
những bụi tre bên đường
đánh giặc.

Đánh giặc không chỉ bằng vũ
khí mà bằng cả cây cỏ của đất
nước.

Đánh giặc xong, cởi áo
giáp sắt bỏ lại và bay về
trời.

Người anh hùng không màng
danh lợi; ước muốn bất tử hoá
Thánh Gióng.

4.Dấu tích của những chiến công còn mãi.
? Những dấu tích nào của Thánh Gióng còn để lại. Ý nghĩa của nó.
“Hiện nay…làng Cháy”.
+ Đền thờ ở làng Phù Đổng.
+Bụi tre đằng ngà ở huyện Gia Bình.
+Vết chân ngựa thành ao hồ.
+ Ngựa thét lửa thiêu cháy một làng, gọi là làng Cháy.
-> Ý nghĩa:
-Nhân dân ta luôn tin rằng Thánh Gióng là người anh hùng có
thật.
-Sự trân trọng, biết ơn và niềm tự hào.

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
Các chi tiết liên quan đến sự thật lịch sử

* Dấu tích
Đền thờ Phù Đổng
Thiên Vương

Bụi tre đằng
ngà

Ao hồ liên tiếp

Dấu chân ngựa
của Thánh Gióng

5. Ý nghĩa của hình tượng Thánh Gióng: 
GV cho HS trả lời câu hỏi 4, SGK.
+ Gióng là hình tượng tiêu biểu, rực rỡ của người anh hùng
đánh giặc giữ nước, tiêu biểu cho lòng yêu nước của nhân dân
ta. 
+ Là người anh hùng mang sức mạnh của cả cộng đồng ở buổi
đầu dựng nước: tổ tiên thần thánh + sức mạnh, ý chí toàn dân +
thiên nhiên, văn hóa, kĩ thuật,… 
→ Phải có hình tượng khổng lồ, đẹp và khái quát như Thánh
Gióng mới nói được lòng yêu nước, khả năng và sức mạnh quật
khởi của dân tộc ta trong cuộc đấu tranh chống ngoại xâm. 

III. TỔNG KẾT
1.Nghệ thuật:
-Nhiều chi tiết tưởng tượng kì ảo.
-Kết hợp giữa yếu tố huyền thoại và thực tế.
-Lời kể cô đọng, trang trọng.
2.Nội dung:
Truyện ca ngợi người anh hùng đánh giặc tiêu biểu cho sự
trỗi dậy của truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết,
anh dũng, kiên cường của dân tộc ta.

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
LUYỆN TẬP
Lớp có 2 dãy, mỗi dãy thực hiện 1
nhiệm vụ. Thảo luận theo nhóm.
Mỗi nhóm 4 ng­ười (= một bàn),
mỗi ng­ười viết 2 ý kiến trên một tờ
giấy trong vòng 2 phút về cách giải
quyết câu hỏi và tiếp tục chuyển cho
ngư­ời bên cạnh.

DÃY 1

HS1

HS2

HS3

HS4

DÃY 2

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
LUYỆN TẬP
Dãy 1
Câu 1. Việc lập đền thờ và hàng
năm mở hội Gióng thể hiện điều gì?
Nêu một vài hiểu biết của em về
hội Gióng?

Dãy 2:
Câu 2. Tại sao hội thi thể thao
trong nhà trường mang tên“Hội
khỏe Phù Đổng”?

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
LUYỆN TẬP
1. Việc lập đền thờ và hàng năm mở hội Gióng thể hiện tấm lòng
tri ân người anh hùng bất tử, hướng về cội nguồn.
Hội Gióng là một lễ hội văn hóa cổ truyền mô phỏng rõ một
cách sinh động và khoa học diễn biến các trận đấu của Thánh
Gióng và nhân dân Văn Lang với giặc Ân. Thông qua đó có thể
nâng cao "nhận thức cộng đồng về các hình thức chiến tranh bộ
lạc thời cổ xưa và liên tưởng tới cuộc chiến tranh nhân dân, toàn
dân, toàn diện trong sự nghiệp giải phóng và bảo vệ Tổ quốc".

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
LUYỆN TẬP
2. Lí do đặt tên:
– Hội thi dành cho lứa tuổi thiếu niên, lứa tuổi Thánh Gióng
trong thời đại mới.
– Hình ảnh Thánh Gióng là hình ảnh của sức mạnh, của tinh thần
chiến thắng rất phù hợp với ý nghĩa của một hội thi thể thao.
- Mục đích của hội thi là rèn luyện thể lực, sức khoẻ để học tập,
lao động, góp phần bảo vệ và xây dựng Tổ quốc sau này.

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
3. Viết đoạn văn:

VẬN DỤNG

Viết đoạn văn (từ 5 - 7 câu) về một
hình ảnh hay hành động của Thánh
Gióng đã để lại ấn tượng sâu sắc nhất
trong em?

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
3. Viết đoạn văn:

VẬN DỤNG

* Nội dung đoạn văn
- Xác định một hình ảnh hay hành động của Thánh Gióng đã để
lại ấn tượng sâu sắc nhất.
- Bày tỏ cảm xúc chân thực của mình trước hành động, hay hình
ảnh đó (Ví dụ: Xúc động về tiếng nói đầu tiên của Gióng, hoặc
hình ảnh Gióng nhổ tre quật vào lũ giặc...). Lí giải vì sao xúc
động (nêu đặc sắc về nghệ thuật, ý nghĩa của chi tiết, liên hệ thực
tế HS trải nghiệm...).

VĂN BẢN THÁNH GIÓNG
3. Viết đoạn văn:
* Hình thức đoạn văn
 
Tiêu chí

Mức độ  

Viết đoạn văn (từ 5 7 câu) về một hình
ảnh hay hành động
của Thánh Gióng đã
để lại ấn tượng sâu
sắc nhất trong em

VẬN DỤNG
Đánh giá bằng rubric

Mức 1

Chưa đúng hình thức đoạn
văn, nội dung chưa thể
hiện rõ một hình ảnh/ hành
động của Gióng gây ấn
tượng sâu sắc ; chưa biết lí
giải giá trị của hình ảnh
đó; còn sai 3-5 lỗi chính tả
trở lên, lỗi diễn đạt
(5 điểm trở xuống)

 

Mức 2

Đúng hình thức đoạn
văn, nhưng số câu chưa
đúng quy định; nội dung
thể hiện rõ một hình ảnh/
hành động của Gióng gây
ấn tượng sâu sắc ; biết lí
giải giá trị của hình ảnh
đó nhưng chưa sâu sắc( 67 điểm)

 

Mức 3

Đúng hình thức đoạn văn, số
câu đúng quy định; nội dung
thể hiện rõ một hình ảnh/ hành
động của Gióng gây ấn tượng
sâu sắc; biết lí giải giá trị của
hình ảnh đó sâu sắc, có cảm
xúc; diễn đạt sáng tạo, hấp
dẫn
(8-10 điểm)