ĐỊA LÍ 8
Giáo viên: BÙI VĂN PHONG
Trường THCS Trung An

KHỞI ĐỘNG
Quan sát video clip, hãy cho biết video clip gợi cho các em biết
đến bài hát nào?

HÀNH TRÌNH TRÊN ĐẤT PHÙ SA

BÀI 9

THỔ NHƯỠNG VIỆT NAM

GV dạy:
Lớp dạy: 8/

LỚP
PHẦN ĐỊA LÍ

8

BÀI 12. SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN ĐẤT
NỘI DUNG BÀI HỌC

1

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT FERALIT VÀ GIÁ TRỊ SỬ
DỤNG

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI HÓA
ĐẤT

4

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

BÀI 12

1

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT FERALIT VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

HẾT THỜI GIAN

- Đất feralit ở nước ta có lớp vỏ phong hoá dày,
thoáng khí, dễ thoát nước.
- Đất thường có màu đỏ vàng do có nhiều hợp chất
sắt, nhôm.
- Phần lớn nhóm đất Feralit có đặc điểm chua,
nghèo các chất badơ và mùn (ngoại trừ đất feralit
hình thành trên đá badan giàu chất dinh dưỡng và
tơi xốp).
- Do bị rửa trôi mạnh nên các hợp chất oxit sắt và
oxit nhôm thường tích tụ thành kết von hoặc đá ong,
nằm cách mặt đất khoảng 0,5 - 1 m. Khi bị mất lớp
phủ thực vật và lộ ra bề mặt, lớp đá ong này sẽ cứng
lại, đất trở nên xấu và không thể trồng trọt.

BÀI 12

1

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT FERALIT VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

Trồng cà phê trên đất
feralit

Trồng rừng đầu
nguồn

- Đối với sản xuất nông nghiệp:
+ Đất feralit thích hợp để trồng cây công
nghiệp lâu năm, cây ăn quả, phát triển đồng
cỏ để chăn nuôi gia súc lớn,...
+ Ở những nơi có độ dốc nhỏ, có thể kết hợp
trồng cây công nghiệp hàng năm, cây thực
phẩm và cây lương thực.
- Đối với sản xuất lâm nghiệp: đất feralit thích
hợp để phát triển rừng sản xuất với các loại
cây như thông, keo, bạch đàn và các loại cây
lấy gỗ khác.

BÀI 12

1

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT FERALIT VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

- Đất feralit chiếm tới 65% diện tích đất tự nhiên.
- Phân bố: ở các tỉnh trung du và miền núi, từ độ cao 1600 đến 1700m trở
xuống gồm đất feralit trên đá vôi phân bố ở Tây Bắc, Đông Bắc và Bắc Trung Bộ,
đất feralit trên đá bazan phân bố ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.

2

- Đặc điểm:
+ Có chứa nhiều oxit sắt và oxit nhôm tạo nên màu đỏ vàng.
+ Lớp vỏ phong hóa dày thoáng khí, dễ thoát nước, đất chua, nghèo các
chất badơ và mùn.
+ Đất feralit trên đá badan và đá vôi có độ phì cao nhất.

BÀI 12

1

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT FERALIT VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

- Chiếm tới 65% diện tích đất tự nhiên.
- Phân bố: ở các tỉnh trung du và miền núi, từ độ cao
1600 đến 1700m trở xuống.
- Đặc điểm:
+ Chứa nhiều oxit sắt và oxit nhôm tạo nên màu đỏ vàng.
+ Có lớp vỏ phong hóa dày thoáng khí, dễ thoát nước, đất
chua, nghèo các chất badơ và mùn.
- Giá trị sử dụng:
+ Trong lâm nghiệp: thích hợp phát triển rừng sản xuất.
+ Trong nông nghiệp: trồng các cây công nghiệp lâu năm,
cây dược liệu và các loại cây ăn quả.

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

HẾT THỜI GIAN

- Được hình thành do quá trình bồi tụ của các hệ
thống sông.
- Đất phù sa ở nước ta có đặc điểm chung là tầng đất
dày và phì nhiêu. Tuy nhiên, do điều kiện hình thành
và quá trình khai thác đã tạo ra các loại đất phù sa
có tính chất khác nhau:
+ Đất phù sa sông (điển hình là đất phù sa của sông
Hồng và sông Cửu Long) là loại đất phù sa trung
tính, ít chua; đất có màu nâu, tơi xốp, giàu chất dinh
dưỡng.
+ Đất phèn là loại đất hình thành ở những vùng
trũng nước lâu ngày; đất bị chua, nghèo dinh
dưỡng.

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

Trồng lúa trên đất phù sa

Nuôi tôm ở ĐB. Sông Cửu
Long

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

- Chiếm khoảng 24% diện tích đất tự nhiên.
- Phân bố: chủ yếu ở đồng bằng sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long và các
đồng bằng duyên hải miền Trung.

4

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

b. Nhóm đất phù sa

- Chiếm khoảng 24% diện tích đất tự nhiên.
- Phân bố: chủ yếu ở đồng bằng sông Hồng, đồng
bằng sông Cửu Long và các đồng bằng duyên hải
miền Trung.
- Đặc điểm: có độ phì cao, rất giàu dinh dưỡng.
- Giá trị sử dụng:
+ Trong nông nghiệp: sản xuất lương thực, cây công
nghiệp hàng năm và cây ăn quả.
+ Trong thủy sản: thuận lợi cho việc đánh bắt và
nuôi trồng thủy sản.

- Đối với sản xuất nông nghiệp: đất phù sa ở
nước ta có độ phì cao, thích hợp với trồng lúa
và các cây lương thực khác, cây công nghiệp
hàng năm, rau và hoa màu,...
- Đối với sản xuất thuỷ sản:
+ Các vùng cửa sông, ven biển có điều kiện
thuận lợi cho khai thác và nuôi trồng thuỷ sản.
+ Ở những khu vực ngập mặn ven biển, các bãi
triều và vùng cửa sông là địa bàn thuận lợi cho
nuôi trồng nhiều loại thuỷ sản khác nhau.

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

- Chiếm khoảng 11% diện tích đất tự nhiên.
- Phân bố rải rác ở các khu vực núi có độ cao từ 1600 - 1700 m trở lên.

6

Đặc điểm: Được hình thành trong điều kiện khí hậu cận nhiệt
đới và ôn đới núi cao, nhiệt độ thấp khiến quá trình phong hóa,
phân giải các chất hữu cơ diễn ra chậm nên đất giàu mùn, địa
hình cao, độ dốc lớn nên tầng đất mỏng.

Giá trị sử dụng: thích hợp trồng rừng phòng hộ đầu nguồn.

BÀI 12

2

ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐẤT PHÙ SA VÀ GIÁ TRỊ SỬ DỤNG

c. Nhóm đất mùn núi cao

- Chiếm khoảng 11% diện tích đất tự
nhiên.
- Phân bố: rải rác ở các khu vực núi có
độ cao từ 1600 - 1700 m trở lên.
- Đặc điểm: đất giàu mùn, tầng đất
mỏng.
- Giá trị sử dụng: thích hợp trồng rừng
phòng hộ đầu nguồn.

BÀI 12

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA

•

HOẠT ĐỘNG NHÓM
Thời gian: 10 phút
NHIỆM VỤ
NHÓM 1, 2, 3 VÀ 4: Dựa vào

•

NHÓM 5, 6, 7 VÀ 8:

thông tin trong bài, em hãy
chứng minh tính cấp thiết của
vấn đề chống thoái hóa đất ở
nước ta.

BÀI 12

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA

Xói mòn đất

Đốt rừng làm nương rẫy

Trồng và bảo vệ rừng

Sử dụng bón phân hữu cơ

- Thực trạng: Nước ta có hàng triệu ha đất bị thoái
hoá ở các mức độ khác nhau. Biểu hiện cụ thể, là:
+ Đất bị rửa trôi, xói mòn chiếm diện tích lớn ở các
vùng đồi núi do nạn phá rừng, vì vậy, đất không còn
độ phì, chất dinh dưỡng cho thực vật phát triển, đất
khó phục hồi.
+ Đất canh tác, nhất là đất trồng trọt bị suy giảm độ
phì, bạc màu do khai thác quá mức; đất còn bị ô
nhiễm do sử dụng nhiều phân hoá học, thuốc trừ sâu
và ảnh hưởng của chất thải công nghiệp, chất thải sinh
hoạt chưa qua xử lí,...
+ Nguy cơ đất bị hoang mạc hoá xảy ra ở một số nơi
khô hạn; mặn hoá do nước biển xâm nhập ở vùng ven
biển;...

BÀI 12

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA
NHÓM 3
trạng
Nhiều diện tíchTh
đấự
t ởctrung
du và miền núi bị
rửa trôi, xói mòn, bạc màu, trở nên khô cằn,
nghèo dinh dưỡng; nguy cơ hoang mạc hoá có
thể xảy ra ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ.
Đất ở nhiều vùng cửa sông, ven biển bị suy
thoái do nhiễm mặn, nhiễm phèn, ngập úng và
có xu hướng ngày càng tăng.
Nguyên
Do tự nhiên: nướ
c ta có ¾nhân
diện tích đất ở vùng
đồi núi, có độ dốc cao, lượng mưa lớn và tập
trung theo mùa. Biến đổi khí hậu làm gia tăng
tình trạng hạn hán, ngập lụt, nước biển dâng.
Do con người: nạn phá rừng lấy gỗ, đốt rừng
làm nương gẫy, chưa quan tâm đến cải tạo đất,
lạm dụng chất hóa học trong sản xuất.

- Hậu quả: Thoái hóa đất dẫn đến độ phì của đất
giảm, mất chất dinh dưỡng, khiến năng suất cây
trồng bị ảnh hưởng, thậm chí nhiều nơi đất bị
thoái hóa nặng không thể sử dụng cho trồng
trọt.
=> Kết luận: Việc ngăn chặn thoái hóa đất, nâng
cao chất lượng đất có ý nghĩa vô cùng quan trọng
trong việc đảm bảo tài nguyên đất cho sản xuất
nông, lâm nghiệp.

BÀI 9

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA

- Thực trạng:
+ Nhiều diện tích đất ở trung du và
miền núi bị rửa trôi, xói mòn, bạc
màu, trở nên khô cằn, nghèo dinh
dưỡng; nguy cơ hoang mạc hoá có thể
xảy ra ở khu vực duyên hải Nam Trung
Bộ.
+ Đất ở nhiều vùng cửa sông, ven biển
bị suy thoái do nhiễm mặn, nhiễm
phèn, ngập úng và có xu hướng ngày
càng tăng.

BÀI 12

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA
NHÓM 7
Hậu quả

Độ phì của đất giảm, mất chất dinh dưỡng,
khiến năng suất cây trồng bị ảnh hưởng.
Nhiều nơi đất bị thoái hóa nặng không thể sử
dụng cho trồng trọt.

Biện pháp
Củng cố và hoàn thiện hệ thống đê biển, hệ
thống công trình thủy lợi để duy trì nước ngọt
thường xuyên, hạn chế tối đa tình trạng khô
hạn, mặn hoá, phèn hoá.
Bổ sung các chất hữu cơ cho đất, nhằm: cung
cấp chất dinh dưỡng, bổ sung các vi sinh vật
cho đất và làm tăng độ phì nhiêu của đất.

BÀI 12

3

TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ CHỐNG THOÁI
HÓA ĐẤT Ở NƯỚC TA

- Biện pháp:
+ Bảo vệ rừng và trồng rừng.
+ Củng cố và hoàn thiện hệ thống
đê biển, hệ thống công trình thủy
lợi.
+ Bổ sung các chất hữu cơ, các vi
sinh vật cho đất và làm tăng độ
phì nhiêu của đất.

BÀI 12

EM CÓ BIẾT?

- Đá mẹ là nguồn gốc cung cấp vật chất vô cơ cho đất. Đá
mẹ có ảnh hưởng đến màu sắc và tính chất của đất.
- Khí hậu, đặc biệt là nhiệt độ và lượng mưa, quyết định
mức độ rửa trôi, thúc đẩy quá trình hòa tan, tích tụ hữu cơ.
- Sinh vật đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình
thành đất. Thực vât cung cấp vật chất hữu cơ, vi sinh vật
phân giải xác súc vật tạo mùn, động vật làm đất tơi xốp
hơn.

4 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

BÀI 12

a. Luyện tập
Dựa vào kiến thức đã học, em hãy hoàn thành bảng
theo mẫu sau:

Nhóm đất

Đất Feralit

Đất phù sa

Đặc điểm

?

?

Giá trị sử dụng

?

?

BÀI 12

4 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Luyện tập
Nhóm đất

Đất Feralit

Đất phù sa

Đặc điểm

- Đất thường có màu đỏ vàng.

hệ thống sông.

Dựa vào kiến thức đã học, em hãy hoàn thành bảng
- Có lớp vỏ phong hoá dày, thoáng khí,
mẫu sau:
dễtheo
thoát nước.
- Được hình thành do quá trình bồi tụ của các
- Phần lớn đất Feralit có đặc điểm chua, - Đặc điểm chung: tầng đất dày và phì nhiêu.
nghèo các chất badơ và mùn.
- Đối với nông nghiệp:

+ Thích hợp trồng cây công nghiệp lâu
năm, cây ăn quả, phát triển đồng cỏ để - Đối với nông nghiệp: thích hợp trồng cây
chăn nuôi gia súc lớn,...
lương thực, rau, hoa màu và cây công nghiệp
Giá trị sử
hằng năm.
+
Ở
những
nơi
có
độ
dốc
nhỏ,
có
thể
kết
dụng
hợp trồng cây công nghiệp hàng năm, - Đối với thuỷ sản: thuận lợi cho khai thác và
cây thực phẩm và cây lương thực.
nuôi trồng thuỷ sản.
- Đối với lâm nghiệp: thích hợp để phát
triển rừng sản xuất.

BÀI 12

4 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

a. Luyện tập

Lấy ví dụ cụ thể chứng minh một số loại đất của
nước ta đang bị thoái hóa.

- Ví dụ 1: Nhiều diện tích đất feralit ở khu
vực trung du và miền núi của Việt Nam đã bị
rửa trôi, xói mòn bạc màu, trở nên khô cằn,
nghèo dinh dưỡng.
- Ví dụ 2: Đất phù sa ở vùng cửa sông ven
biển bị suy thoái do nhiễm mặn nhiễm phèn,
ngập úng.

BÀI 12

4 LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

b. Vận dụng
 Hãy liệt kê các hành động mà em có thể làm được để
góp phần bảo vệ tài nguyên đất.
+ Dọn dẹp, vệ sinh lớp học, khuôn viên nhà ở.
+ Vứt rác đúng nơi quy định, hạn chế sử dụng rác thải nhựa.
+ Trồng cây xanh.
+ Tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường.
+ Vận động người thân và mọi người xung quanh thực hiện nghiêm Luật đất đai do
nhà nước ban hành.
+ Vận động người thân và mọi người xung quanh tăng cường sử dụng các sản phẩm
phân bón sinh học; hạn chế sử dụng các loại phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật.
+ Phê phán các hành vi gây ô nhiễm môi trường đất (ví dụ: sử dụng quá mức thuốc
bảo vệ thực vật, chặt phá rừng,…).

Về nhà
• Học bài
• Chuẩn bị bài 13: Đặc điểm của
sinh vật và vấn đề bảo tồn đa
dạng sinh học.